ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ପାଣିଗ୍ରହଣମିଷ୍ଯତେ। ଯଦାପ୍ନୋତି ପତିର୍ଭାର୍ଯାମିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ବିବାହକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିଛି—ଯେଉଁଠି ପତି ଯାହା ପାଉଛନ୍ତି, ସେହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ସେହି ସବୁ କଥାରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ପୋଷଣାର୍ଥଂ ଶରୀରସ୍ଯ ପାଥେଯଂ ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯ ଵୈ।' ଆତ୍ମାଽଽତ୍ମନୈଵ ଜନିତଃ ପୁତ୍ର ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଦେହ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଆହାର ଦରକାର; ଜଣେ ପୁଅ, ନିଜ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ 'ନିଜ ଆତ୍ମା' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଭାର୍ଯାଂ ପତିଃ ପଶ୍ଯେନ୍ମାତୃଵତ୍ପୁତ୍ରମାତରମ୍। `ଅନ୍ତରାତ୍ମୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ନାମୋଚ୍ଯତେ ସଦା
ସେହିପାଇଁ, ପତି ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମା' ପରି ଓ ପୁଅର ମା' ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ସଦା ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗତୀ ରୂପଂ ଚ ଚେଷ୍ଟା ଚ ଆଵର୍ତା ଲକ୍ଷଣାନି ଚ। ପିତୄଣାଂ ଯାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସନ୍ତି ତାନି ଚ
ପିତାମାନେ ଯେଉଁ ଚଳନ, ଆକୃତି, କାର୍ଯ୍ୟ, ଆଦତ ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଶୀଲଗୁଣାଚାରାସ୍ତତ୍ସଂପର୍କାଚ୍ଛୁଭାଶୁଭାତ୍।' ଭାର୍ଯାଯାଂ ଜନିତଂ ପୁତ୍ରମାଦର୍ଶେ ସ୍ଵମିଵାନନମ୍
ପିତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଆଚରଣ—ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅରେ ଏମିତି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଏ।
ଜନିତା ମୋଦତେ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ଯେଵ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍। `ପତିଵ୍ରତାରୂପଧରାଃ ପରବୀଜସ୍ଯ ସଂଗ୍ରହାତ୍
ଜଣେ ବାପା ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ପତିବ୍ରତା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅନ୍ୟର ଗର୍ଭଧାରଣ କରନ୍ତି—
କୁଲଂ ଵିନାଶ୍ଯ ଭର୍ତୄଣାଂ ନରକଂ ଯାନ୍ତି ଦାରୁଣମ୍। ପରେଣ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଯାଂ ଯଥେଷ୍ଟତଃ
ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗୋତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ଅନ୍ୟର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ—
ମମ ପୁତ୍ରା ଇତି ମତାସ୍ତେ ପୁତ୍ରା ଅପି ଶତ୍ରଵଃ। ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ପ୍ରତିକୁର୍ଵନ୍ତି ନ ତେ ଵଚନଂକାରିଣଃ
ଯଦିଓ ସେମାନେ 'ମୋର ପୁଅ' ବୋଲି ଭାବାଯାନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସତରେ ଶତ୍ରୁ; ସେମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ବିପକ୍ଷ କରନ୍ତି, ଓ ବାପାଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତାଂଶ୍ଚ ପିତା ଚାପି ସ୍ଵବୀଜେ ନ ତଥା ନୃପ। ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ପିତରଂ ପୁତ୍ରୋ ଜନିତାରମଥାପି ଵା
ବାପା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଘୃଣା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗର୍ଭର ପୁଅ ପ୍ରତି ଏମିତି ନୁହେଁ, ରାଜା; ପୁଅ କେବେ ବାପା କିମ୍ବା ନିଜ ଜନ୍ମଦାତା ପ୍ରତି ଘୃଣା କରେନାହିଁ।
ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଜନିତା ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ମାଦାତ୍ମା ସୁତୋ ଭଵେତ୍।' ଦହ୍ଯମାନା ମନୋଦୁଃଖୈର୍ଵ୍ଯାଧିଭିସ୍ତୁମୁଲୈର୍ଜନଃ
ଜନ୍ମଦାତା କେବେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଘୃଣା କରେନାହିଁ; ତେଣୁ ପୁଅ ସତରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ମନର ଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ଲୋକ—
ହ୍ଲାଦନ୍ତେ ସ୍ଵେଷୁ ଦାରେଷୁ ଘର୍ମାର୍ତାଃ ସଲିଲେଷ୍ଵିଵ। `ଵିପ୍ରଵାସକୃଶା ଦୀନା ନରା ମଲିନଵାସସଃ
ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ତୀବ୍ର ଘର୍ମରେ ଜଳରେ ଶିତଳତା ମିଳେ; ବିଦେଶରେ ଦୁଃଖିତ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ମେଲା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ—
ତେଽପି ସ୍ଵଦାରାଂସ୍ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଦରିଦ୍ରା ଧନଲାଭଵତ୍।' ଅପ୍ରିଯୋକ୍ତୋପି ଦାରାଣାଂ ନ ବ୍ରୂଯାଦପ୍ରିଯଂ ବୁଧଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଦରିଦ୍ରମାନେ ଧନ ମିଳିଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ରତିଂ ପ୍ରୀତିଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ତଦାଯତ୍ତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। `ଆତ୍ମନୋଽର୍ଧମିତି ଶ୍ରୌତଂ ସା ରକ୍ଷତି ଧନଂ ପ୍ରଜାଃ
ସେପରି, ଆନନ୍ଦ, ସ୍ନେହ ଓ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ବୋଲି ଭାବି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଶୁଣିଛି ଯେ ସେ ନିଜ ଆର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ, ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି।
ଶରୀରଂ ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ଵୈ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗମୃଷୀନ୍ପିତୄନ୍।' ଆତ୍ମନୋ ଜନ୍ମନଃ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯା ରାମାଃ ସନାତନାଃ
ଦେହ, ଜୀବନ ଯାତ୍ରା, ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ—ଏହି ସବୁ, ଏବଂ ନିଜ ଜନ୍ମର କ୍ଷେତ୍ର, ନିତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଋଷୀଣାମପି କା ଶକ୍ତିଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମାମୃତେ ପ୍ରଜା-। `ଦେଵାନାମପି କା ଶକ୍ତିଃ କର୍ତୁଂ ସଂଭଵମାତ୍ମନଃ
ନାରୀ ବିନା ଋଷିମାନେ କେମିତି ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜନ୍ମ କେମିତି ଘଟାଇପାରିବେ?
ପଣ୍ଡିତସ୍ଯାପି ଲୋକେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଋଷିଭ୍ଯୋ ହ୍ଯୃଷଯଃ କେଚିଚ୍ଚଣ୍ଡାଲୀଷ୍ଵପି ଜଜ୍ଞିରେ
ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି ସବୁବେଳେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; କିଛି ଋଷି ଋଷିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, କିଛି ଚଣ୍ଡାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।
ପରିସୃତ୍ଯ ଯଥା ସୂନୁର୍ଧରଣୀରେଣୁକୁଣ୍ଠିତଃ। ପିତୁରାଲିଙ୍ଗତେଽଙ୍ଗାନି କିମସ୍ତ୍ଯଭ୍ଯଧିକଂ ତତଃ
ଯେପରି ଏକ ପୁଅ ଧରଣୀର ଧୁଳିରେ ଲୁହା ହୋଇ ବାପାଙ୍କ ଗା ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ କିଛି ଅଛି କି?
ସ ତ୍ଵଂ ସୂନୁମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ସାଭିଲାଷଂ ମନସ୍ଵିନମ୍। ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଂ କଟାକ୍ଷେଣ କିମର୍ଥମଵମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ଏପରି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇଛ, ଯିଏ ମନରେ ଆଶା ଓ ବୁଦ୍ଧି ଭରିଥିବା, ତୁମକୁ ଚୁପ୍ଚାପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛି—ତାକୁ କାହିଁକି ଅବହେଳା କରୁଛ?
ଅଣ୍ଡାନି ବିଭ୍ରତି ସ୍ଵାନି ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପିପୀଲିକାଃ। କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ନ ମନ୍ଯେଥାଃ ସର୍ଵଥା ପୁତ୍ରମୀଦୃଶମ୍
ପିପିଲିକାମାନେ ନିଜ ଅଣ୍ଡାକୁ ବୋଝି ଚାଲନ୍ତି, କେବେ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ, ଏପରି ପୁଅକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିଜ ଭାବିବ ନାହଁ?
ନ ଭରେଥାଃ କଥଂ ନୁ ତ୍ଵଂ ମଯି ଜାତଂ ସ୍ଵମାତ୍ମଜମ୍। `ମମାଣ୍ଡାନୀତି ଵର୍ଧ୍ତେ କୋକିଲାଣ୍ଡାନି ଵାଯସାଃ
ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ତୁମେ କିପରି ପାଳନ କରିବ ନାହଁ? କୋଇଲି ନିଜ ଅଣ୍ଡାକୁ ପାଳେ, କାଉ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରେ।
କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ନ ମନ୍ଯେଥାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପୁତ୍ରମୀଦୃଶମ୍। ମଲଯାଚ୍ଚନ୍ଦନଂ ଜାତମତିଶୀତଂ ଵଦନ୍ତି ଵୈ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ତୁମେ ଏପରି ପୁଅକୁ କାହିଁକି ନିଜ ଭାବିବ ନାହଁ? ମଲୟ ପର୍ବତରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଚନ୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶିଶୋରାଲିଙ୍ଗନଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚନ୍ଦନାଦଧିକଂ ଭଵେତ୍।' ନ ଵାସସାଂ ନ ରାମାଣାଂ ନାପାଂ ସ୍ପର୍ଶସ୍ତଥାଵିଧଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଶିଶୁଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ଚନ୍ଦନ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶୀତଳ ଓ ମଧୁର ଲାଗେ। କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର, ନା ନାରୀ, ନା ପାଣିର ସ୍ପର୍ଶ ଏପରି ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶିଶୁନାଲିଙ୍ଗ୍ଯମାନସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଃ ସୂନୋର୍ଯଥା ସୁଖଃ। ପୁତ୍ରସ୍ପର୍ଶାତ୍ପ୍ରିଯତରଃ ସ୍ପର୍ଶୋ ଲୋକେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଶିଶୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାର ସ୍ପର୍ଶ ଯେମିତି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ସେପରି ପୁଅଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ପର୍ଶ ଏହି ଜଗତରେ ନାହିଁ।
ସ୍ପୃଶତୁ ତ୍ଵାଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌର୍ଵରିଷ୍ଠା ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍
ଏହି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ପୁଅ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁ। ଦୁଇପାୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚତୁଷ୍ପାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୁରୁର୍ଗରୀଯସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ପର୍ଶଵତାଂ ଵରଃ।। ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ପୂର୍ଣେଷୁ ପ୍ରଜାତୋଽଯମରିନ୍ଦମଃ
ଭାରୀଜିନିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁରୁର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ପର୍ଶର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଶତ୍ରୁଜୟୀ ପୁଅ ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯାଯଂ ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ତୁ ତଵାହ୍ଵାନଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ। କୁମାରୋ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ଶୋକପ୍ରଣାଶନଃ
ଆଜି ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି କୁମାର ତୁମର ଡାକ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ।
ଆହର୍ତା ଵାଜିମେଧସ୍ଯ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯସ୍ଯ ପୌରଵଃ। `ରାଜସୂଯାଦିକାନନ୍ଯାନ୍କ୍ରତୂନମିତଦକ୍ଷିଣାନ୍
ପୌରବ ବଂଶର ଏହି ପୁଅ ଶତଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ; ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଅସୀମ ଦାନ ସହ କରିବେ।
ଇତି ଗୌରନ୍ତରିକ୍ଷେ ମାଂ ସୂତକେ ହ୍ଯଵଦତ୍ପୁରା। ହନ୍ତ ସ୍ଵମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ସ୍ନେହାଦ୍ଗ୍ରାମାନ୍ତରଂ ଗତାଃ
ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଗାଈ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଥିଲେ: 'ହାୟ! ମୁଁ ନିଜ ବଛାକୁ ଆଂକୋରେ ଉଠାଇ ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ୟ ଗାଁକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲି।'
ମୂର୍ଧ୍ନି ପୁତ୍ରାନୁପାଘ୍ରାଯ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଵେଦେଷ୍ଵପି ଵଦନ୍ତୀମଂ ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ମାନବମାନେ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାଳା ପଢ଼ନ୍ତି।
ଜାତକର୍ମଣି ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵାପି ଵିଦିତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଅଙ୍ଗାଦଙ୍ଗାତ୍ସଂଭଵସି ହୃଦଯାଦଧିଜାଯସେ
ପୁଅଙ୍କ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିଛ; ଅଂଗ ଠାରୁ ଅଂଗକୁ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଛ।