ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଂ ତପନ୍ତମିଵ ତେଜସା। ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ଯୋଧା ଭୀଷ୍ମଂ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯେପରି ଉତ୍ତାପରେ ଉତ୍ସାହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଯୋଧାମାନେ ସହିପାରନାହିଁ, ସେପରି ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ଯୋଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତେଜକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ।
ଵୀକ୍ଷାଂଚକ୍ରୁଃ ସମଂତାତ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵା ଭଯପୀଡିତାଃ । ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ଗାଵଃ ଶୀତାର୍ଦିତା ଇଵ
ଭୟରେ ପୀଡିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳିଲେନାହିଁ, ଶୀତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଗାଁମାନେ ପରି ।
ସା ତୁ ଯୌଧିଷ୍ଠିରୀ ସେନା ଗାଙ୍ଗେଯଶରପୀଡିତା । ସିଂହେନେଵ ଵିନିର୍ଭିନ୍ନା ଶୁକ୍ଲା ଗୌରିଵ ଗୋପତେଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟାନକ ଭାବେ ଆକ୍ରମିତ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଗୋପାଳଙ୍କ ସ୍ଫଟିକ ଗାଈ ପରି ଚିରିଯାଇଥିଲା।
ହତେ ଵିପ୍ରୁଦ୍ରୁତେ ସୈନ୍ଯେ ନିରୁତ୍ସାହେ ଵିମର୍ଦିତେ। ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ପାଣ୍ଡୁସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ
ସେନା ମରିଗଲା, ଭାଗିଗଲା, ହତାଶ ହେଲା, ଦମ୍ପିଗଲା; ତେବେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ବଡ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା, ଓ ଭାରତ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନିତ୍ଯଂ ମଣ୍ଡଲକାର୍ମୁକଃ । ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ଦୀପ୍ତାଗ୍ରାନହୀନାଶୀଵିଷାନିଵ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ସଦା ବୃତ୍ତାକାର ଧନୁସ୍ ଧାରଣ କରି, ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା, ବିଷାଳ ସାପ ପରି।
ଶରୈରେକାଯନୀକୁର୍ଵନ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଯତଵ୍ରତଃ। ଜଘାନ ପାଣ୍ଡଵରଥାନାଦିଶ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଭାରତ
ସେ ଯୋଧା, ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏକାକାର କରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ରଥଗୁଡିକୁ ପୁନିପୁନି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ଭାରତ।
ତତଃ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ମଥିତେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାସ୍ତଂ ଦିନକରେ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ତାପରେ, ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, କିଛି ଚିହ୍ନିବା ଯୋଗ୍ୟ ରହିଲାନି।
ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ସମୁଦୀର୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥା ମହାହଵେ । ଅଵହାରମକୁର୍ଵନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଡ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ, ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃତେଽଵହାରେ ସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଥମେ ଭରତର୍ଷଭ । ଭୀଷ୍ମେ ଚ ଯୁଦ୍ଧସଂରବ୍ଧେ ହୃଷ୍ଟେ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ତଥା
ପ୍ରଥମ ଥର ସେନାକୁ ହଟାଇବା ପରେ, ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଧର୍ମରାଜସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣମଭିଗମ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚୈଵ ଜନେଶ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ।
ଶୁଚା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତଯାନଃ ପରାଜଯମ୍। ଵାର୍ଷ୍ଣେଯମବ୍ରଵୀଦ୍ରଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ପରାଜୟ ଭାବି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣ ପଶ୍ଯ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍ । ଶରୈର୍ଦହନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ କକ୍ଷମିଵାନଲମ୍
କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖ, ବଡ ଧନୁର୍ଧର, ଭୀମ ପରାକ୍ରମରେ; ସେ ମୋ ସେନାକୁ ତୀରରେ ଜଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଆ ଘାସକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥିବା ପରି।
କଥମେନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଲେଲିହ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ହଵିଷ୍ମନ୍ତମିଵାନଲମ୍
ଏହି ବଡ ଆତ୍ମାକୁ, ଯେଉଁଠି ମୋ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ହବି ଭୋଗ କରିଥିବା ପରି ଚୁଷିଯାଉଛି, କିପରି ମୁଁ ସହିପାରିବି?
ଏତଂ ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଧନୁଷ୍ମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପ୍ରଦ୍ରୁର୍ତ ସୈନ୍ଯଂ ସମରେ ମାର୍ଗଣାହତମ୍
ଏହି ଧନୁଧର, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି; ସେଙ୍କ ତୀରରେ ମୋ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଗିଗଲା, ଭୟାନକ ଭାବେ ଚିଁଡ଼ିଗଲା।
ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ଯମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରପାଣିଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ । ଵରୁଣଃ ପାଶଭୃଦ୍ଵାପି କୁବେରୋ ଵା ଗଦାଧରଃ
କ୍ରୋଧିତ ଯମ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ, କିମ୍ବା ଗଦାଧାରୀ କୁବେର; ସମରେ ସେମାନେ ଜିତିଯାଇପାରିବେ।
ନ ତୁ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାଜେତାଃ ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ମହାବଲଃ । ସୋଽହମେଵଂ ଗତେ ମଗ୍ନୋ ଭୀଷ୍ମାଗାଧଜଲେଽପ୍ଲୁଵେ
କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ, ବଡ ଜିତିବାଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଗଭୀର ଜଳରେ ଡୁବିଗଲି, ପାର ହେଇପାରିଲିନି।
ଆତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଦୌର୍ବଲ୍ଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ କେଶଵ । ଵନଂ ଯାତ୍ସାମି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ତତ୍ର ଜୀଵିତୁମ୍
ମୋ ନିଜ ଭାବନାର ଦୁର୍ବଳତାରେ, କେଶବ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡି, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯିବି; ସେଠାରେ ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ନ ତ୍ଵେତାନ୍ପୃଥିଵୀପାଲାନ୍ଦାତୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯ ମୃତ୍ଯଵେ । କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ସେନାଂ ମେ କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦେଇପାରିବିନି; କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ମୋ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।
ଯଥାଽନଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ପତଙ୍ଗାଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ଵିନାଶାଯୋପଗଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ମେ ସନିକୋ ଜନଃ
ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପତଙ୍ଗାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ମୋ ସେନା, ନେତାମାନେ ସହିତ, ନଷ୍ଟିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷଯଂ ନୀତୋଽସ୍ମି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ରାଜ୍ଯହେତୋଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଭ୍ରାତଶ୍ଚୈଵ ମେ ଵୀରାଃ କର୍ଶିତାଃ ଶରପୀଡିତାଃ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରି, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛି; ମୋ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ମତ୍କୃତେ ଭ୍ରାତୃହାର୍ଦେନ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟାସ୍ତଥା ସୁଖାତ୍। ଜୀଵିତଂ ବହୁମନ୍ଯେଽହଂ ଜୀଵିତଂ ହ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ମୋ ପାଇଁ, ଭାଇର ଦୁଃଖରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ହରାଇ ଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଜୀବନକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ଭାବୁଛି, କାରଣ ଆଜି ଜୀବନ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ଶେଷେଣ ତପସ୍ତପ୍ସ୍ଯାମି ଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ନ ଘାତଯିଷ୍ଯାମି ରଣେ ମିତ୍ରାଣୀମାନି କେଶଵ
ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନ ସହିତ, ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି, ହେ କେଶବ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେକୁ ମାରିବି ନାହିଁ।
ରଥାନ୍ମେ ବହୁସାହସ୍ରାନ୍ଦିଵ୍ଯୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାବଲଃ । ଘାତଯତ୍ଯନିଶଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରଵରାଣାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ରାତିରେ ମୋ ଅନେକ ହଜାର ରଥକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିଂ ନୁ କୃତ୍ଵା ହିତଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରୂହି ମାଧଵ ମାଚିରମ୍ । ମଧ୍ଯସ୍ଥମିଵ ପଶ୍ଯାମି ସମରେ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ମୋ ପାଇଁ କଣ କଲେ ଭଲ ହେବ? ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କହ, ମାଧବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସବ୍ୟସାଚୀକୁ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି।
ଏକୋ ଭୀମଃ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଯୁଧ୍ଯତ୍ଯେଵ ମହାଭୁଜଃ । କେଵଲଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍
ଭୀମ ଏକା ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, କେବଳ ତାଙ୍କ ଭୁଜାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଦଯା ଵୀରଘାତିନ୍ଯା ଯଥୋତ୍ସାହଂ ମହାମନାଃ । କରୋତ୍ଯସୁକରଂ କର୍ମ ରଥାଶ୍ଵନରପଙ୍କ୍ତିଷୁ
ତାଙ୍କ ଶୂରବୀର ଗଦା ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାନ ହୃଦୟ ଅନୁସାରେ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସେନାର ଅନେକ ଅନ୍ଶରେ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ନାଲମେଷ କ୍ଷଯଂ କର୍ତୁଂ ପରସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମାରିଷ । ଆର୍ଜଵେନୈଵ ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୀର ଵର୍ଷଶତୈରପି
ହେ ମାରିଷ, ସେ ଏକା ଶତବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସାଧାରଣ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା।
ଏକୋଽସ୍ତ୍ରଵିତ୍ସଖା ତେଽଯଂ ସୋଽପ୍ଯସ୍ମାନ୍ସମୁପେକ୍ଷତେ । ନିର୍ଦହ୍ଯମାନାନ୍ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ତୁମ ମିତ୍ର ଏକା ଅସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ତଥାପି ସେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦହି ଯାଉଛୁ, ତା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଅନ୍ଦେଖା କରୁଛନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ଧକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାନି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ, ପୁନଃପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ହେଇ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ଦହି ଦେବ।
କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମଃ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ସହିତଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵୈଃ । କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ନୋ ନୂନଂ ଯାଦୃଶୋଽସ୍ଯ ପରାକ୍ରମଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଏପରି।