ତମୁଦ୍ଯନ୍ତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାବଲମ୍ । ସଂତ୍ରସ୍ତା ପାଣ୍ଡଵୀ ସେନା ଵାତଵେଗହତେଵ ନୌଃ
ଏହି ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଜୋର ହାଲିରେ ନୌକା ଉଠିଯିବା ପରି ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ସଂତ୍ଵରିତଃ ଶଙ୍ଖସ୍ଯାସୀତ୍ପୁରଃସରଃ । ଭୀଷ୍ମାଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯୋଽଯମଦ୍ଯେତି ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, 'ଆଜି ଭୀଷ୍ମରୁ ଶଙ୍ଖଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର' ଭାବି, ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଯୋଧାନାଂ ଯୁଧି ଯୁଧ୍ଯତାମ୍ । ତେଜସ୍ତେଜସି ସଂପୃକ୍ତମିତ୍ଯେଵଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ଶକ୍ତି ଶକ୍ତି ସହ ଟକ୍କର ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ ।
ଅଥ ଶଲ୍ଯୋ ଗଦାପାଣିରଵତୀର୍ଯ ମହାରଥାତ୍ । ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଚତୁରୋ ଵାହାନହନଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଶଳ୍ୟ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ରଥରୁ ଉତରିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦ୍ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଖଙ୍ଗମାଦାଯ ଵିଦ୍ରୁତଃ । ବୀଭତ୍ସୋଶ୍ଚ ରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁନଃ ଶାନ୍ତିମଵିନ୍ଦତ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଶଙ୍ଖ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ନେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ପୁନି ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମରଥାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତନ୍ତି ପତତ୍ରିଣଃ । ଯୈରନ୍ତରୀକ୍ଷଂ ଭୂମିଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସମଵସ୍ତୃତା
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥରୁ ବାଣମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାଣରେ ଢକିଗଲା ।
ପଞ୍ଚାଲାନଥ ମତ୍ସ୍ଯାଂଶ୍ଚ କେକଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଭଦ୍ରକାନ୍ । ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାତଯାମାସ ପତ୍ରିଭିଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକ ଯୋଧାମାନେକୁ ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵଂ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ସେନଯା ଵୃତମ୍
ସମରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚାଳର ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ପ୍ରିଯଂ ସଂବନ୍ଧିନଂ ରାଜଞ୍ଶରାନଵକିରନ୍ବହୂନ୍ । ଅଗ୍ନିନେଵ ପ୍ରଦଗ୍ଧାନି ଵନାନି ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣରେ ଝଡ଼ି ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଶିଶିର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇଦେବା ପରି ।
ଶରଦଗ୍ଧାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ହ। ଅତ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ଶରଦ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖାଯାଇଲା, ଭୀଷ୍ମ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ ।
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଂ ତପନ୍ତମିଵ ତେଜସା। ନ ଶେକୁଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ଯୋଧା ଭୀଷ୍ମଂ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯେପରି ଉତ୍ତାପରେ ଉତ୍ସାହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଯୋଧାମାନେ ସହିପାରନାହିଁ, ସେପରି ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ଯୋଧାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତେଜକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ।
ଵୀକ୍ଷାଂଚକ୍ରୁଃ ସମଂତାତ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵା ଭଯପୀଡିତାଃ । ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ତ ଗାଵଃ ଶୀତାର୍ଦିତା ଇଵ
ଭୟରେ ପୀଡିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ମିଳିଲେନାହିଁ, ଶୀତରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଗାଁମାନେ ପରି ।
ସା ତୁ ଯୌଧିଷ୍ଠିରୀ ସେନା ଗାଙ୍ଗେଯଶରପୀଡିତା । ସିଂହେନେଵ ଵିନିର୍ଭିନ୍ନା ଶୁକ୍ଲା ଗୌରିଵ ଗୋପତେଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟାନକ ଭାବେ ଆକ୍ରମିତ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଗୋପାଳଙ୍କ ସ୍ଫଟିକ ଗାଈ ପରି ଚିରିଯାଇଥିଲା।
ହତେ ଵିପ୍ରୁଦ୍ରୁତେ ସୈନ୍ଯେ ନିରୁତ୍ସାହେ ଵିମର୍ଦିତେ। ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ପାଣ୍ଡୁସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ
ସେନା ମରିଗଲା, ଭାଗିଗଲା, ହତାଶ ହେଲା, ଦମ୍ପିଗଲା; ତେବେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ବଡ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା, ଓ ଭାରତ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନିତ୍ଯଂ ମଣ୍ଡଲକାର୍ମୁକଃ । ମୁମୋଚ ବାଣାନ୍ଦୀପ୍ତାଗ୍ରାନହୀନାଶୀଵିଷାନିଵ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ସଦା ବୃତ୍ତାକାର ଧନୁସ୍ ଧାରଣ କରି, ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ସେଗୁଡିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା, ବିଷାଳ ସାପ ପରି।
ଶରୈରେକାଯନୀକୁର୍ଵନ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଯତଵ୍ରତଃ। ଜଘାନ ପାଣ୍ଡଵରଥାନାଦିଶ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ଭାରତ
ସେ ଯୋଧା, ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏକାକାର କରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ରଥଗୁଡିକୁ ପୁନିପୁନି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଓ ଭାରତ।
ତତଃ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ମଥିତେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାସ୍ତଂ ଦିନକରେ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ତାପରେ, ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, କିଛି ଚିହ୍ନିବା ଯୋଗ୍ୟ ରହିଲାନି।
ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ସମୁଦୀର୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥା ମହାହଵେ । ଅଵହାରମକୁର୍ଵନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଡ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ, ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃତେଽଵହାରେ ସୈନ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଥମେ ଭରତର୍ଷଭ । ଭୀଷ୍ମେ ଚ ଯୁଦ୍ଧସଂରବ୍ଧେ ହୃଷ୍ଟେ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ତଥା
ପ୍ରଥମ ଥର ସେନାକୁ ହଟାଇବା ପରେ, ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଧର୍ମରାଜସ୍ତତସ୍ତୂର୍ଣମଭିଗମ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚୈଵ ଜନେଶ୍ଵରୈଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ।
ଶୁଚା ପରମଯା ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତଯାନଃ ପରାଜଯମ୍। ଵାର୍ଷ୍ଣେଯମବ୍ରଵୀଦ୍ରଜାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି, ପରାଜୟ ଭାବି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣ ପଶ୍ଯ ମହେଷ୍ଵାସଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍ । ଶରୈର୍ଦହନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ କକ୍ଷମିଵାନଲମ୍
କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖ, ବଡ ଧନୁର୍ଧର, ଭୀମ ପରାକ୍ରମରେ; ସେ ମୋ ସେନାକୁ ତୀରରେ ଜଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଆ ଘାସକୁ ଜଳାଇ ଦେଇଥିବା ପରି।
କଥମେନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମଃ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଲେଲିହ୍ଯମାନଂ ସୈନ୍ଯଂ ମେ ହଵିଷ୍ମନ୍ତମିଵାନଲମ୍
ଏହି ବଡ ଆତ୍ମାକୁ, ଯେଉଁଠି ମୋ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ହବି ଭୋଗ କରିଥିବା ପରି ଚୁଷିଯାଉଛି, କିପରି ମୁଁ ସହିପାରିବି?
ଏତଂ ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଧନୁଷ୍ମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପ୍ରଦ୍ରୁର୍ତ ସୈନ୍ଯଂ ସମରେ ମାର୍ଗଣାହତମ୍
ଏହି ଧନୁଧର, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି; ସେଙ୍କ ତୀରରେ ମୋ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଗିଗଲା, ଭୟାନକ ଭାବେ ଚିଁଡ଼ିଗଲା।
ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ଯମଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରପାଣିଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ । ଵରୁଣଃ ପାଶଭୃଦ୍ଵାପି କୁବେରୋ ଵା ଗଦାଧରଃ
କ୍ରୋଧିତ ଯମ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ, କିମ୍ବା ଗଦାଧାରୀ କୁବେର; ସମରେ ସେମାନେ ଜିତିଯାଇପାରିବେ।
ନ ତୁ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାଜେତାଃ ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ମହାବଲଃ । ସୋଽହମେଵଂ ଗତେ ମଗ୍ନୋ ଭୀଷ୍ମାଗାଧଜଲେଽପ୍ଲୁଵେ
କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ, ବଡ ଜିତିବାଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଗଭୀର ଜଳରେ ଡୁବିଗଲି, ପାର ହେଇପାରିଲିନି।
ଆତ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଦୌର୍ବଲ୍ଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ କେଶଵ । ଵନଂ ଯାତ୍ସାମି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ତତ୍ର ଜୀଵିତୁମ୍
ମୋ ନିଜ ଭାବନାର ଦୁର୍ବଳତାରେ, କେଶବ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡି, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯିବି; ସେଠାରେ ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ନ ତ୍ଵେତାନ୍ପୃଥିଵୀପାଲାନ୍ଦାତୁଂ ଭୀଷ୍ମାଯ ମୃତ୍ଯଵେ । କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ସେନାଂ ମେ କୃଷ୍ଣ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦେଇପାରିବିନି; କୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ମୋ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।
ଯଥାଽନଲଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ପତଙ୍ଗାଃ ସମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ଵିନାଶାଯୋପଗଚ୍ଛନ୍ତି ତଥା ମେ ସନିକୋ ଜନଃ
ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପତଙ୍ଗାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି, ସେପରି ମୋ ସେନା, ନେତାମାନେ ସହିତ, ନଷ୍ଟିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
କ୍ଷଯଂ ନୀତୋଽସ୍ମି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ରାଜ୍ଯହେତୋଃ ପରାକ୍ରମୀ । ଭ୍ରାତଶ୍ଚୈଵ ମେ ଵୀରାଃ କର୍ଶିତାଃ ଶରପୀଡିତାଃ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରି, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛି; ମୋ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି।