ଐନ୍ଦ୍ରିମିନ୍ଦ୍ରାନୁଜସମଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଂ ବଲେ । ଅମୋଘକ୍ରୋଧସଂକଲ୍ପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଃ କିମଭୂନ୍ମନଃ
ଏଇଁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ପରି ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ମହାଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ଅସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ—ତାକୁ ଦେଖି ତୁମମାନଙ୍କର ମନେ କଣ ହେଲା?
ତଥୈଵ ଵେଦଵିଚ୍ଛୂରୋ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦମେଯାତ୍ମା ପ୍ରପତନ୍ସମିତିଂଜଯଃ
ସେ ଭଳି ଏକ ବେଦଜ୍ଞ ଶୂର, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଵଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ଆଗେ ବଢିଲେ।
ଵଜ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶରୂପାଣାମସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରଯୋଜକଃ । ସଖଙ୍ଗାକ୍ଷେପହସ୍ତସ୍ତୁ ଘୋଷଂ ଚକ୍ରେ ମହାରଥଃ
ଯିଏ ବଜ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ତଳୱାର ଥିଲା, ସେ ମହାରଥୀ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ସ ସଞ୍ଜଯ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ବଲୀ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କିମକରୋଚ୍ଛ୍ଵେତେ ଯୁଧି ନିପାତିତେ
ସଞ୍ଜୟ, ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱେତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ କଣ କରିଥିଲେ?
ପୁରା ଚୈଵାପରାଧେନ ଵଧେନ ଚ ଚମୂପତେଃ । ମନ୍ଯେ ମନଃ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ପୂର୍ବର ଅପରାଧ ଓ ନାୟକଙ୍କ ହତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମହାତ୍ମା ହୃଦୟ ଦହିଉଠିଲା।
ତେଷାଂ କ୍ରୋଧଂ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତୁ ଅହଃସୁ ଚ ନିଶାସୁ ଚ । ନ ଶାନ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଦୁର୍ଯୋଦନକୃତେନ ହି । କଥଂ ଚାଭୂନ୍ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଭାବି, ମୁଁ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଉ ନାହିଁ—ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ କାରଣରୁ। ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା, ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ତଵାପନଯନୋ ମହାନ୍ । ନ ଚ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଦୋଷମିମାମାଧାତୁମର୍ହସି
ରାଜା, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଣ, ତୁମର ହାର ଅତି ବଡ଼। ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଗତୋଦକେ ସେତୁବନ୍ଧୋ ଯାଦୃକ୍ତାଦୃଙ୍ଭତିସ୍ତଵ। ସଂଦୀପ୍ତେ ଭଵନେ ଯଦ୍ଵତ୍କୂପସ୍ଯ ଖନନଂ ତଥା
ପାଣି ଖରାପ ହେବା ପରେ ତାଳବନ୍ଧ, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି ତାହା ଯେପରି, ଘର ଜଳିଉଠିଲାବେଳେ କୁଆଁ ଖନନ—ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ଏପରି।
ଗତପୂର୍ଵାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଦାରୁଣେ । ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ପୂର୍ବାହ୍ନ ପାର୍ ହେବା ପରେ, ତୁମ ଦଳ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶ୍ଵେତଂ ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିରାଟସ୍ଯ ଚମୂପତିମ୍ । କୃତଵର୍ମଣା ଚ ସହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଲ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍
ଶ୍ୱେତ, ଭିରାଟଙ୍କ ଦଳପତି, ହତ ହେବାକୁ ଦେଖି, କୃତବର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଶଳ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଶଙ୍ଖଃ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ହଵିଷା ହଵ୍ଯଵାଡିଵ । ସ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ଶକ୍ରଚାପୋପମଂ ବଲୀ
ଶଙ୍ଖ, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଉଠିଲେ, ଯେପରି ହବି ଦେଇ ହବ୍ୟବାହନ ଦହିଉଠିଥାଏ, ସେ ମହା ଚାପକୁ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚାପ ପରି।
ଅଭ୍ଯଧାଵଜ୍ଜିଘାଂସନ୍ଵୈ ଶଲ୍ଯଂ ମଦ୍ରାଧିପଂ ଯୁଧି । ମହତା ରଥସଙ୍ଘେନ ସମନ୍ତାତ୍ପରିରକ୍ଷିତଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦ୍ର ରାଜା ଶଳ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ରଥ ସମୂହ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲା।
ସୃଜନ୍ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରାଯାଚ୍ଛଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି। ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢି, ବାଣର ଝରା ଝରାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଆସୁଥିଲେ।
ତାଵକାନାଂ ରଥାଃ ସପ୍ତ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ମଦ୍ରରାଜଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ମୃତ୍ଯୋର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାନ୍ତରଂ ଗତମ୍
ତୁମ ଦଳର ସାତଟି ରଥ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଲା, ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁର ଦଂଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ବୃହଦ୍ବଲଶ୍ଚ କୌସଲ୍ଯୋ ଜଯତ୍ସେନଶ୍ଚ ମାଗଧଃ। ତଥା ରୁକ୍ମରଥୋ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଃ ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ମାନିତଃ
ବୃହଦ୍ବଳ, କୌଶଳର ରାଜା, ଜୟତ୍ସେନ, ମାଗଧ ରାଜା, ଏବଂ ରୁକ୍ମରଥ, ଶଳ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ।
ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃକ । ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଅବନ୍ତିର ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, କାମ୍ଭୋଜର ସୁଦକ୍ଷିଣ, ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁର ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରାଣି କାର୍ମୁକାଣି ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଵିସ୍ଫାରିତାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୋଯଦେଷ୍ଵିଵ ଵିଦ୍ଯୁତଃ
ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ବିରାଟମାନଙ୍କ ଧନୁଷ ତଣି ହେବା ସମୟରେ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା ।
ତେ ତୁ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶଙ୍ଖମୂର୍ଧ୍ନିଂ ନ୍ଯପାତଯନ୍ । ନିଦାଘାନ୍ତେଽନିଲୋଦ୍ଧୃତା ମେଘା ଇଵ ନଗେ ଜଲମ୍
ସେମାନେ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଗଣିତ ବାଣ ଝଡ଼ି ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଗରମିର ଶେଷରେ ପବନ ଚାଲିଥିବା ମେଘ ମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଜଳ ବର୍ଷା କରିବା ପରି ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସପ୍ତଭଲ୍ଲୈଃ ସୁତେଜନୈଃ । ଧନୂଂଷି ତେଷାମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ନନର୍ଦ ପୃତନାପତିଃ
ତାପରେ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ସପ୍ତଟି ଉତ୍ତମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସେନାପତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜନ କଲେ ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାବାହୁର୍ଵିନଦ୍ଯ ଜଲଦୋ ଯଥା। ତାଲମାତ୍ରଂ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ଶଙ୍ଖମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରଣେ
ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଚିତ୍କାର କରି, ତାଳ ଗଛ ଦେଖିବା ପରି ଲମ୍ବା ଧନୁଷ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଙ୍ଖଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ତମୁଦ୍ଯନ୍ତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାବଲମ୍ । ସଂତ୍ରସ୍ତା ପାଣ୍ଡଵୀ ସେନା ଵାତଵେଗହତେଵ ନୌଃ
ଏହି ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଜୋର ହାଲିରେ ନୌକା ଉଠିଯିବା ପରି ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ସଂତ୍ଵରିତଃ ଶଙ୍ଖସ୍ଯାସୀତ୍ପୁରଃସରଃ । ଭୀଷ୍ମାଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯୋଽଯମଦ୍ଯେତି ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, 'ଆଜି ଭୀଷ୍ମରୁ ଶଙ୍ଖଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର' ଭାବି, ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଯୋଧାନାଂ ଯୁଧି ଯୁଧ୍ଯତାମ୍ । ତେଜସ୍ତେଜସି ସଂପୃକ୍ତମିତ୍ଯେଵଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ଶକ୍ତି ଶକ୍ତି ସହ ଟକ୍କର ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ ।
ଅଥ ଶଲ୍ଯୋ ଗଦାପାଣିରଵତୀର୍ଯ ମହାରଥାତ୍ । ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଚତୁରୋ ଵାହାନହନଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଶଳ୍ୟ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ରଥରୁ ଉତରିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖଙ୍କ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦ୍ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଖଙ୍ଗମାଦାଯ ଵିଦ୍ରୁତଃ । ବୀଭତ୍ସୋଶ୍ଚ ରଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁନଃ ଶାନ୍ତିମଵିନ୍ଦତ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ଶଙ୍ଖ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ରଥରୁ ଉତରି, ତଳୱାର ନେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ପୁନି ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମରଥାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତନ୍ତି ପତତ୍ରିଣଃ । ଯୈରନ୍ତରୀକ୍ଷଂ ଭୂମିଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ସମଵସ୍ତୃତା
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥରୁ ବାଣମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବାଣରେ ଢକିଗଲା ।
ପଞ୍ଚାଲାନଥ ମତ୍ସ୍ଯାଂଶ୍ଚ କେକଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଭଦ୍ରକାନ୍ । ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାତଯାମାସ ପତ୍ରିଭିଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକ ଯୋଧାମାନେକୁ ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଭୂମିକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵଂ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ସେନଯା ଵୃତମ୍
ସମରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଭୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚାଳର ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ପ୍ରିଯଂ ସଂବନ୍ଧିନଂ ରାଜଞ୍ଶରାନଵକିରନ୍ବହୂନ୍ । ଅଗ୍ନିନେଵ ପ୍ରଦଗ୍ଧାନି ଵନାନି ଶିଶିରାତ୍ଯଯେ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣରେ ଝଡ଼ି ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଶିଶିର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇଦେବା ପରି ।
ଶରଦଗ୍ଧାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ହ। ଅତ୍ଯତିଷ୍ଠଦ୍ରଣେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ଶରଦ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖାଯାଇଲା, ଭୀଷ୍ମ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଲେ ।