ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶ୍ଵେତଂ ସେନାପତିଂ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଭୀମସେନଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱେତା, ସେନାପତିଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଭୀମସେନ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ—
ଆଜଘ୍ନେ ଵିଶିଖୈଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ସେନାନ୍ଯଂ ସ ମହାରଥଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଚ ସମରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତିକୁ ଷଷ୍ଟି ଶର ଦେଇ ଆঘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘ୍ନେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ସାତ୍ଯକିଂ ଚ ଶତେନାଜୌ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଶ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତାମହ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା କୈକେଯଂ ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଭୀଷ୍ମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କୁଳିଶ ଶର ଦେଇ ଏକେଶ ଆଘାତ କଲେ, କୈକେୟଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ସମସ୍ତ ମହାଧନୁଧରମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାରଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ଘୋରୈଃ ଶ୍ଵେତମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ। ତତଃ ଶରଂ ମୃତ୍ଯୁସମଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଭୟାନକ ଶର ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ତାପରେ ସେ ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ସିଧା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ଶର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଏବଂ ଭାର ଉଠାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵାନ୍ଭୀଷ୍ମଃ ସମାଧତ୍ତ ଦୁରାସଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଶରଂ ଲୋମଵାହିନମ୍
ପ୍ରବଳ ଭୀଷ୍ମ ଶରକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣି, ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଗ କରି, ଲୋମ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଶରକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ସ ତସ୍ଯ କଵଚଂ ଭିତ୍ଵା ହୃଦଯଂ ଚାମିତୌଜସଃ
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଶର ସ୍ୱେତାଙ୍କର କବଚ ଭେଦ କରି, ପ୍ରବଳ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଜଗାମ ଧରଣୀଂ ବାଣୋ ମହାଶନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଭାପ୍ରାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ
ଏହି ଶର ଦହୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇଗଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାହାର ଆଲୋକ ନେଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଜୀଵିତମାଦାଯ ଶ୍ଵେତଦେହାଞ୍ଜଗାମ ହ। ତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ତଥା ଵିନିହତଂ ଯୁଧି
ଏଭଳି ଶ୍ୱେତଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭଳ ଭାବରେ ହତ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ତୁମେ।
ପ୍ରପତନ୍ତମପଶ୍ଯାମ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗମିଵ ଚ୍ଯୁତମ୍। ଅଶୋଚନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପଡିଯିବା ଦେଖିଲୁ, ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିପଡିବା ପରି; ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ବଡ଼ ରଥୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ କୁରଵଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ତତୋ ଦୁଃଶାସନୋ ରାଜଞ୍ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜା, ଦୁଃଶାସନ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି—
ଵାଦିତ୍ରନିନଦୈର୍ଘୋରୈର୍ନୃତ୍ଯତି ସ୍ମ ସମଂତତଃ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ଭୀଷ୍ମେଣାହଵଶୋଭିନା
—ଭୟଙ୍କର ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧର ଶୋଭା, ତାଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଵେପନ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ଶିଖଣ୍ଡିପ୍ରମୁଖା ରଥାଃ । ତତୋ ଧନଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଆଗୁଆ ହୋଇ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ରଥୀମାନେ କମ୍ପିଗଲେ; ତାପରେ ରାଜା, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଵହାରଂ ଶନୈଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିହତେ ଵାହିନୀପତୌ। ତତୋଽଵହାରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ
ସେନାପତି ହତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ହଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାପରେ, ଭାରତ, ତୁମ ସେନା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଦୁଇଁ ହଟିଗଲେ।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନର୍ଦତାଂ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପାର୍ଥା ଵିମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମହାରଥାଃ । ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ଵଧଂ ଘୋରଂ ଦ୍ଵୈରଥେନ ପରଂତପାଃ
ତୁମ ଲୋକମାନେ ଓ ପକ୍ଷବିପକ୍ଷ ଲୋକମାନେ, ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ମନେ ହୋଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକାଏକା ଯୁଦ୍ଧର ହତାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳିଦେଇଥିବା।
( ଶ୍ଵେତେ ସେନାପତୌ ତାତ ସଂଗ୍ରମେ ନିହତେ ପରୈଃ। କିମକୁର୍ଵନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଶ୍ୱେତ ସେନାପତି ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲା, ବାପା, ତେବେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧରୀମାନେ କଣ କଲେ?
ସେନାପତିଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶ୍ଵେତଂ ଯୁଧି ନିପାତିତମ୍ । ତଦର୍ଥଂ ଯତତାଂ ଚାପି ପରେଷାଂ ପ୍ରପଲାଯିନାମ୍
ସେନାପତି ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେବା ଶୁଣି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି କାରଣରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏବଂ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି—
ମନଃ ପ୍ରୀଣାତି ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଜଯଂ ସଂଜଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁପାଯଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତଃ ସଞ୍ଜନାଃ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ତି ମେ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମ ବିଜୟର କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହେଉଛି; ସେମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ହଟିଯିବା ଶୁଣି, ମୁଁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଭାବିଉଛି।
ସ ହି ଵୀରୋଽନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପତିସ୍ତଦା । କୃତଂ ଵୈରଂ ସଦା ତେନ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ସେ ନିର୍ଭୀକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ନାୟକ କୁରୁମାନେ, ସଦା ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ରଖିଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଭଯାଚ୍ଚାପି ସଂଶ୍ରିତଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପୁରା । ସର୍ଵଂ ବଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁର୍ଗଂ ସଂଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ତାଙ୍କର ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ, ସେ ଏକବାର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସମସ୍ତ ସେନା ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରତାପେନ ଦୁର୍ଗଂ ଦେଶଂ ନିଵେଶ୍ଯ ଚ । ସପତ୍ନାନ୍ସତତଂ ବାଧନ୍ନାର୍ଯଵୃତ୍ତିମନୁଷ୍ଠିତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଦୁର୍ଗ ଦେଶରେ ନିବେଶ କରି, ସଦା ସପତ୍ନୀମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ଆର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵୈ ସଦା ତେଷାଂ ପୁରା ରାଜ୍ଞାଂ ସୁଦୁର୍ମତିଃ। ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ ଭକ୍ତଃ କଥଂ ସଞ୍ଜଯ ସୂଦିତଃ ।।)
ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ, ସଞ୍ଜୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ସେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଃ ସଂମତଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ ପୁତ୍ରୋ ମେ ପୁରୁଷାଧମଃ। ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ରୋଚଯେଦ୍ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚାଚାର୍ଯଃ କଥଂଚନ
ମୋ ପୁଅ, ନିମ୍ନ ଓ ନିଚ୍ଚ ମନୁଷ୍ୟ, ନିଯୁକ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ; ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିବେ ନାହିଁ।
ନ କୃପୋ ନ ଚ ଗାନ୍ଧାରୀ ନାହଂ ସଞ୍ଜଯ ରୋଚଯେ । ନ ଵାସୁଦେଵୋ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
କୃପ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ମୁଁ, ସଞ୍ଜୟ, କେବେ ଅନୁମୋଦନ କରିନଥିଲି; ନାହିଁ ବାସୁଦେବ, ବୃଷ୍ଣି, ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡବ।
ନ ଭୀମୋ ନାର୍ଜୁନଶ୍ଚୈଵ ନ ଯମୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ମଯା ନିତ୍ଯଂ ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ଵିଦୁରେଣ ଚ
ଭୀମ କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇଁ ପୁଅ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ବିଦୁର ସଦା ରୋକିଥିଲି—
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ଵ୍ଯାସେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ନିତ୍ଯମେଵ ହି ସଞ୍ଜଯ
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା; ତଥାପି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସଞ୍ଜୟ।
କର୍ଣସ୍ଯ ମତମାସ୍ଥାଯ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ ପାପକୃତ୍ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ ତଥା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ନାନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ମତ ଓ ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରଣା, ଦୁଃଶାସନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ କେବେ ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯାହଂ ଵ୍ଯସନଂ ଘୋରଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ସଞ୍ଜଯ । ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଚ ଵିନାଶେନ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵିଜଯେନ ଚ
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଏବେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି—ଶ୍ୱେତଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୃଷ୍ଣସହିତଃ ପାର୍ଥଃ କିମକରୋଦ୍ଯୁଧି । ଅର୍ଜୁନାଦ୍ଧି ଭଯଂ ଭୂଯସ୍ତନ୍ମେ ତାତ ନ ଶାମ୍ଯତି
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପାର୍ଥ ରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କଣ କରିଥିଲେ? ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନେଇ ମୋର ଭୟ କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ବାପା।
ସ ହି ଶୂରଶ୍ଚ କୌନ୍ତେଯଃ କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଧନଂଜଯଃ । ମନ୍ଯେ ଶରୈଃ ଶରୀରାଣି ଶତ୍ରୂଣାଂ ପ୍ରମଥିଷ୍ଯତି
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ଧନଞ୍ଜୟ ଏକ ଶୂର ଓ ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦେହକୁ ବାଣରେ ଭାଗିଦେବେ।