ଆକାଶାଦୀରିତାଂ ଦିଵ୍ଯାମାତ୍ମନୋ ହିତସଂଭଵାମ୍ । ଭୀଷ୍ମଭୀଷ୍ମ ମହାବାହୋ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵୈ
ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା, ଯାହା ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଜିଥିଲା। "ଭୀଷ୍ମ, ଭୀଷ୍ମ, ବଳଶାଳୀ ହେବା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର!"
ଏଷ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜଯେ କାଲୋ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଦେଵଦୂତେନ ଭାଷିତମ୍
ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ। ଦେବଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣିଲାପରେ—
ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ଭୂତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦାତିନମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ସ୍ୱେତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ୱେତା ରଥ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଦାତି ହେଇ ଦେଖାଗଲେ।
ସହିତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେଥିରେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ଏକଠା ହେଇ, ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କୈକେଯୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏତାନାପତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣଶଲ୍ଯକୃପୈଃ ସହ
କୈକେୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଡ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ କୃପାଙ୍କ ସହ ଏକଠା ହେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ଵାରିଵେଗାନିଵାଚଲଃ । ସ ନିରୁଦ୍ଧେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା ଏମିତି ରୋକିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଭଳି ଅଟକାଯିବା ପରେ—
ଶ୍ଵେତଃ ଖଙ୍ଗମଥାକୃଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁରାଚ୍ଛିନାତ୍। ତଦପାସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ତ୍ଵରମାଣଃ ପିତାମହଃ
ସ୍ୱେତା ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହେଇଯିବା ପରେ, ପିତାମହ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—
ଦେଵଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ତତଃ ପ୍ରଚରମାଣସ୍ତୁ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ତାପରେ, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଚାଲିବାରେ—
ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାରଥଃ। କ୍ଷଣେନ ସଜ୍ଯମକରୋଚ୍ଛକ୍ରଚାପସମପ୍ରଭମ୍
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ, ଯେଉଁ ଧନୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧନୁ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପିତା ତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରଥୈଃ । ଵୃତଂ ତଂ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୀମସେନପୁରୋଗମୈଃକ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶ୍ଵେତଂ ସେନାପତିଂ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଭୀମସେନଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱେତା, ସେନାପତିଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଭୀମସେନ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ—
ଆଜଘ୍ନେ ଵିଶିଖୈଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ସେନାନ୍ଯଂ ସ ମହାରଥଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଚ ସମରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତିକୁ ଷଷ୍ଟି ଶର ଦେଇ ଆঘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘ୍ନେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ସାତ୍ଯକିଂ ଚ ଶତେନାଜୌ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଶ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତାମହ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା କୈକେଯଂ ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଭୀଷ୍ମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କୁଳିଶ ଶର ଦେଇ ଏକେଶ ଆଘାତ କଲେ, କୈକେୟଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ସମସ୍ତ ମହାଧନୁଧରମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାରଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ଘୋରୈଃ ଶ୍ଵେତମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ। ତତଃ ଶରଂ ମୃତ୍ଯୁସମଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଭୟାନକ ଶର ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ତାପରେ ସେ ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ସିଧା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ଶର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଏବଂ ଭାର ଉଠାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵାନ୍ଭୀଷ୍ମଃ ସମାଧତ୍ତ ଦୁରାସଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଶରଂ ଲୋମଵାହିନମ୍
ପ୍ରବଳ ଭୀଷ୍ମ ଶରକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣି, ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଗ କରି, ଲୋମ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଶରକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ସ ତସ୍ଯ କଵଚଂ ଭିତ୍ଵା ହୃଦଯଂ ଚାମିତୌଜସଃ
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଶର ସ୍ୱେତାଙ୍କର କବଚ ଭେଦ କରି, ପ୍ରବଳ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଜଗାମ ଧରଣୀଂ ବାଣୋ ମହାଶନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଭାପ୍ରାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ
ଏହି ଶର ଦହୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇଗଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାହାର ଆଲୋକ ନେଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଜୀଵିତମାଦାଯ ଶ୍ଵେତଦେହାଞ୍ଜଗାମ ହ। ତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ତଥା ଵିନିହତଂ ଯୁଧି
ଏଭଳି ଶ୍ୱେତଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭଳ ଭାବରେ ହତ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ତୁମେ।
ପ୍ରପତନ୍ତମପଶ୍ଯାମ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗମିଵ ଚ୍ଯୁତମ୍। ଅଶୋଚନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପଡିଯିବା ଦେଖିଲୁ, ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିପଡିବା ପରି; ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ବଡ଼ ରଥୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ କୁରଵଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ତତୋ ଦୁଃଶାସନୋ ରାଜଞ୍ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜା, ଦୁଃଶାସନ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି—
ଵାଦିତ୍ରନିନଦୈର୍ଘୋରୈର୍ନୃତ୍ଯତି ସ୍ମ ସମଂତତଃ । ତସ୍ମିନ୍ହତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ଭୀଷ୍ମେଣାହଵଶୋଭିନା
—ଭୟଙ୍କର ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧର ଶୋଭା, ତାଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଵେପନ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସାଃ ଶିଖଣ୍ଡିପ୍ରମୁଖା ରଥାଃ । ତତୋ ଧନଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶଃ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ଆଗୁଆ ହୋଇ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ରଥୀମାନେ କମ୍ପିଗଲେ; ତାପରେ ରାଜା, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଵହାରଂ ଶନୈଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିହତେ ଵାହିନୀପତୌ। ତତୋଽଵହାରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ଭାରତ
ସେନାପତି ହତ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ହଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ତାପରେ, ଭାରତ, ତୁମ ସେନା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଦୁଇଁ ହଟିଗଲେ।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନର୍ଦତାଂ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ପାର୍ଥା ଵିମନସୋ ଭୂତ୍ଵା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମହାରଥାଃ । ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ଵଧଂ ଘୋରଂ ଦ୍ଵୈରଥେନ ପରଂତପାଃ
ତୁମ ଲୋକମାନେ ଓ ପକ୍ଷବିପକ୍ଷ ଲୋକମାନେ, ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ମନେ ହୋଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକାଏକା ଯୁଦ୍ଧର ହତାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳିଦେଇଥିବା।
( ଶ୍ଵେତେ ସେନାପତୌ ତାତ ସଂଗ୍ରମେ ନିହତେ ପରୈଃ। କିମକୁର୍ଵନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଶ୍ୱେତ ସେନାପତି ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲା, ବାପା, ତେବେ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧରୀମାନେ କଣ କଲେ?
ସେନାପତିଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଶ୍ଵେତଂ ଯୁଧି ନିପାତିତମ୍ । ତଦର୍ଥଂ ଯତତାଂ ଚାପି ପରେଷାଂ ପ୍ରପଲାଯିନାମ୍
ସେନାପତି ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେବା ଶୁଣି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି କାରଣରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏବଂ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି—
ମନଃ ପ୍ରୀଣାତି ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଜଯଂ ସଂଜଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁପାଯଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତଃ ସଞ୍ଜନାଃ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ତି ମେ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମ ବିଜୟର କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଖୁସି ହେଉଛି; ସେମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ହଟିଯିବା ଶୁଣି, ମୁଁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଭାବିଉଛି।
ସ ହି ଵୀରୋଽନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପତିସ୍ତଦା । କୃତଂ ଵୈରଂ ସଦା ତେନ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା
ସେ ନିର୍ଭୀକ ଓ ବୃଦ୍ଧ ନାୟକ କୁରୁମାନେ, ସଦା ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ରଖିଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଭଯାଚ୍ଚାପି ସଂଶ୍ରିତଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପୁରା । ସର୍ଵଂ ବଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁର୍ଗଂ ସଂଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ତାଙ୍କର ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରୁ, ସେ ଏକବାର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସମସ୍ତ ସେନା ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ।