ଅଷ୍ଟଭିର୍ନଵଭିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ଶକ୍ତିଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ପତ୍ରିଭିଃ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟହେମଵିକୃତାଂ ନିକୃତାଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଭୀଷ୍ମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଠି କିମ୍ବା ନଉଟି ବାଣରେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଚିରିଦେଲେ।
ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ । ଶକ୍ତିଂ ଵିନିହତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈରାଟିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତାପରେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ଶକ୍ତି ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
କାଲୋପହତଚେତାସ୍ତୁ କର୍ତଵକ୍ଯଂ ନାଭ୍ଯଜାନତ। କ୍ରୋଧସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ରାଜନ୍ଵୈରାଟିଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ, ନ ନିୟମ ମାନିଲେ। ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି। କ୍ରୋଧେନ ରକ୍ତନଯନୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଗଦା ଧରିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ସମିଦୁଦ୍ରାଵ ଜଲୌଘ ଇଵ ପର୍ଵତମ୍। ତସ୍ଯ ଵେଗମସଂଵାର୍ଯଂ ମତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାହାଡ଼କୁ ଜଳପ୍ରବାହ ଯିଏ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଧାଇଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ମହାବୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପ୍ରହାରଵିପ୍ରମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ସହସା ଧରଣୀଂଗତଃ। ଶ୍ଵେତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଗଦାମ୍
ଶ୍ୱେତା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେବାକୁ ହଠାତ୍ ଭୂମିକୁ ଝାପିଲେ, ଏବଂ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇଲେ।
ରଥେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ଯଥା ଦେଵୋ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ତଯା ଭୀଷ୍ମନିପାତିନ୍ଯା ସ ରଥୋ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତଃ
ସେ ଏହି ଗଦାକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଧନର ଦେବତା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ନ୍ତି। ଏହି ଗଦା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସେ ରଥ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ସଧ୍ଵଜଃ ସହ ସୂତେନ ସାଶ୍ଵଃ ସଯୁଗବନ୍ଧୁରଃ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମକାଃ
ଧ୍ୱଜ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ା ଓ ଯୁଗସହିତ ସମସ୍ତ ଏକାଠି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥହୀନ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ—
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସହିତାଃ ଶଲ୍ଯପ୍ରଭୃତଯୋ ରଥାଃ। ତତୋଽନ୍ଯଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଦୁର୍ମନାଃ
ଶଲ୍ୟଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ସମସ୍ତ ରଥ ଏକାଠି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଧନୁକୁ ତଣି, ଭୀଷ୍ମ ଚିନ୍ତିତ ମନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶନକୈରଭ୍ଯାଯାଚ୍ଛ୍ଵେତଂ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵିପୁଲାଂ ଗିରମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହସୁଥିବା ପରି ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଆକାଶାଦୀରିତାଂ ଦିଵ୍ଯାମାତ୍ମନୋ ହିତସଂଭଵାମ୍ । ଭୀଷ୍ମଭୀଷ୍ମ ମହାବାହୋ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵୈ
ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା, ଯାହା ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଜିଥିଲା। "ଭୀଷ୍ମ, ଭୀଷ୍ମ, ବଳଶାଳୀ ହେବା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର!"
ଏଷ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜଯେ କାଲୋ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଦେଵଦୂତେନ ଭାଷିତମ୍
ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ। ଦେବଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣିଲାପରେ—
ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ଭୂତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦାତିନମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ସ୍ୱେତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ୱେତା ରଥ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଦାତି ହେଇ ଦେଖାଗଲେ।
ସହିତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେଥିରେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ଏକଠା ହେଇ, ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କୈକେଯୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏତାନାପତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣଶଲ୍ଯକୃପୈଃ ସହ
କୈକେୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଡ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ କୃପାଙ୍କ ସହ ଏକଠା ହେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ଵାରିଵେଗାନିଵାଚଲଃ । ସ ନିରୁଦ୍ଧେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା ଏମିତି ରୋକିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଭଳି ଅଟକାଯିବା ପରେ—
ଶ୍ଵେତଃ ଖଙ୍ଗମଥାକୃଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁରାଚ୍ଛିନାତ୍। ତଦପାସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ତ୍ଵରମାଣଃ ପିତାମହଃ
ସ୍ୱେତା ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହେଇଯିବା ପରେ, ପିତାମହ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—
ଦେଵଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ତତଃ ପ୍ରଚରମାଣସ୍ତୁ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ତାପରେ, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଚାଲିବାରେ—
ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାରଥଃ। କ୍ଷଣେନ ସଜ୍ଯମକରୋଚ୍ଛକ୍ରଚାପସମପ୍ରଭମ୍
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ, ଯେଉଁ ଧନୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧନୁ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପିତା ତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରଥୈଃ । ଵୃତଂ ତଂ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୀମସେନପୁରୋଗମୈଃକ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶ୍ଵେତଂ ସେନାପତିଂ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଆପତନ୍ତଂ ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଭୀମସେନଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱେତା, ସେନାପତିଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଭୀମସେନ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ—
ଆଜଘ୍ନେ ଵିଶିଖୈଃ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ସେନାନ୍ଯଂ ସ ମହାରଥଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଚ ସମରେ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତିକୁ ଷଷ୍ଟି ଶର ଦେଇ ଆঘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ଆଜଘ୍ନେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ସାତ୍ଯକିଂ ଚ ଶତେନାଜୌ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୀଷ୍ମ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଶ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତୁମର ପିତାମହ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା କୈକେଯଂ ଚାପି ପଞ୍ଚଭିଃ । ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଭୀଷ୍ମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କୁଳିଶ ଶର ଦେଇ ଏକେଶ ଆଘାତ କଲେ, କୈକେୟଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ସମସ୍ତ ମହାଧନୁଧରମାନେଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଵାରଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ଘୋରୈଃ ଶ୍ଵେତମେଵାଭିଦୁଦ୍ରୁଵେ। ତତଃ ଶରଂ ମୃତ୍ଯୁସମଂ ଭାରସାଧନମୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଭୟାନକ ଶର ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, ତାପରେ ସେ ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ସିଧା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ଶର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଏବଂ ଭାର ଉଠାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଵିକୃଷ୍ଯ ବଲଵାନ୍ଭୀଷ୍ମଃ ସମାଧତ୍ତ ଦୁରାସଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ସୁସଂଯୁକ୍ତଂ ତଂ ଶରଂ ଲୋମଵାହିନମ୍
ପ୍ରବଳ ଭୀଷ୍ମ ଶରକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣି, ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଗ କରି, ଲୋମ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ଶରକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାଃ । ସ ତସ୍ଯ କଵଚଂ ଭିତ୍ଵା ହୃଦଯଂ ଚାମିତୌଜସଃ
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଶର ସ୍ୱେତାଙ୍କର କବଚ ଭେଦ କରି, ପ୍ରବଳ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଜଗାମ ଧରଣୀଂ ବାଣୋ ମହାଶନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ଯଥାଽଽଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଭାପ୍ରାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ
ଏହି ଶର ଦହୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇଗଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାହାର ଆଲୋକ ନେଇଯାଏ।
ଏଵଂ ଜୀଵିତମାଦାଯ ଶ୍ଵେତଦେହାଞ୍ଜଗାମ ହ। ତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ତଥା ଵିନିହତଂ ଯୁଧି
ଏଭଳି ଶ୍ୱେତଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇ, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭଳ ଭାବରେ ହତ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ତୁମେ।
ପ୍ରପତନ୍ତମପଶ୍ଯାମ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗମିଵ ଚ୍ଯୁତମ୍। ଅଶୋଚନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପଡିଯିବା ଦେଖିଲୁ, ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିପଡିବା ପରି; ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ବଡ଼ ରଥୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ।