ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଲ୍ଲେନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋଽଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ହତାଶ୍ଵସୂତାତ୍ସୁ ରଥାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାବଲଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏବଂ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଚୌଡ଼ା ତୀରରେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାରୁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ରଥରୁ ଅବତରିଗଲେ।
ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ସମପଦ୍ଯତ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତାମହଃ
କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ରଥ ହୀନ ହୋଇଥିବା ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ଦେଖି ପିତାମହଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।
ତାଡଯାମାସ ନିଶିତୈଃ ଶରସଙ୍ଘୈଃ ସମଂତତଃ । ସ ତାଡ୍ଯମାନଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତୈଃ ଶରୈଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ସେ ଭଳିଭାବେ ଆହତ ହେଉଥିଲେ।
ସ୍ଵରଥେ ଧନୁରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ଜଗ୍ରାହ କାଞ୍ଚନୀମ୍ । ତତଃ ଶକ୍ତିଂ ରଣେ ଶ୍ଵେତୋ ଜଗ୍ରାହୋଗ୍ରଂ ମହାଭଯାମ୍
ନିଜ ରଥରେ ଧନୁକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ସୁନାର ଶକ୍ତି ଧରିଲେ। ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଶ୍ୱେତା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଭୀତିକର ଶକ୍ତିକୁ ଉଠାଇଲେ।
କାଲଦଣ୍ଡୋପମାଂ ଘୋରାଂ ମୃତ୍ଯୋର୍ଜିହ୍ଵାମେଵ ଶ୍ଵସନ୍ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ଶ୍ଵେତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ
ସେଇ ଶକ୍ତି କାଳଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଜିହ୍ବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତିକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଶ୍ୱେତା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠେଦାନୀଂ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପଶ୍ଯ ମାଂ ପୁରୁଷୋ ଭଵ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୁଧି ପରାକ୍ରମୀ
"ଏବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଯାଅ, ମୋତେ ଦେଖ, ପୁରୁଷ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ପ୍ରମାଣ କର।" ଏପରି କହି, ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧର ଶ୍ୱେତା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତତଃ ଶକ୍ତିମମେଯାତ୍ମା ଚିକ୍ଷେପ ଭୁଜଗୋପମାମ୍। ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ପରାକ୍ରାନ୍ତସ୍ତଵାନର୍ଥଂ ଚିକୀର୍ଷୁକଃ
ତାପରେ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୱେତା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ତୁମ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଇ ସର୍ପପରି ଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ପୁତ୍ରାଣାଂ ତେ ଵିଶାଂପତେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ତିଂ ମହାଘୋରାଂ ମୃତ୍ଯୋର୍ଦଣ୍ଡସମପ୍ରଭାମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଶ୍ଵେତସ୍ଯ କରନିର୍ମୁକ୍ତାଂ ନିର୍ମୁକ୍ତୋରଗସନ୍ନିଭାମ୍ । ଅପତତ୍ସହସା ରାଜନ୍ମହୋଲ୍କେଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା, ସର୍ପପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଶକ୍ତି ହେଠାତ୍ ଆକାଶରୁ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଖସିପଡ଼ିଲା।
ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମନ୍ତରିକ୍ଷେ ତାଂ ଜ୍ଵାଲାଭିରିଵ ସଂଵୃତାମ୍ । ଅସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତଦା ରାଜନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଏହି ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନିପରି ଜଳୁଥିଲା, ଆଗୁନରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ତୁମ ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଅଚଳ ଓ ଅଭୟ ରହିଲେ।
ଅଷ୍ଟଭିର୍ନଵଭିର୍ଭୀଷ୍ମଃ ଶକ୍ତିଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ପତ୍ରିଭିଃ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟହେମଵିକୃତାଂ ନିକୃତାଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଭୀଷ୍ମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଠି କିମ୍ବା ନଉଟି ବାଣରେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଚିରିଦେଲେ।
ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ତାଵକା ଭରତର୍ଷଭ । ଶକ୍ତିଂ ଵିନିହତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈରାଟିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ତାପରେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ଶକ୍ତି ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
କାଲୋପହତଚେତାସ୍ତୁ କର୍ତଵକ୍ଯଂ ନାଭ୍ଯଜାନତ। କ୍ରୋଧସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ରାଜନ୍ଵୈରାଟିଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ କିଛି ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ, ନ ନିୟମ ମାନିଲେ। ବିରାଟଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି। କ୍ରୋଧେନ ରକ୍ତନଯନୋ ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଗଦା ଧରିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ସମିଦୁଦ୍ରାଵ ଜଲୌଘ ଇଵ ପର୍ଵତମ୍। ତସ୍ଯ ଵେଗମସଂଵାର୍ଯଂ ମତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାହାଡ଼କୁ ଜଳପ୍ରବାହ ଯିଏ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଧାଇଯାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ ମହାବୀର ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପ୍ରହାରଵିପ୍ରମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ସହସା ଧରଣୀଂଗତଃ। ଶ୍ଵେତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଗଦାମ୍
ଶ୍ୱେତା କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେବାକୁ ହଠାତ୍ ଭୂମିକୁ ଝାପିଲେ, ଏବଂ ଗଦାକୁ ଘୁରାଇଲେ।
ରଥେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ଯଥା ଦେଵୋ ଧନେଶ୍ଵରଃ । ତଯା ଭୀଷ୍ମନିପାତିନ୍ଯା ସ ରଥୋ ଭସ୍ମସାତ୍କୃତଃ
ସେ ଏହି ଗଦାକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଧନର ଦେବତା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ନ୍ତି। ଏହି ଗଦା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସେ ରଥ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲା।
ସଧ୍ଵଜଃ ସହ ସୂତେନ ସାଶ୍ଵଃ ସଯୁଗବନ୍ଧୁରଃ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମକାଃ
ଧ୍ୱଜ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ା ଓ ଯୁଗସହିତ ସମସ୍ତ ଏକାଠି ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥହୀନ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନେ—
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସହିତାଃ ଶଲ୍ଯପ୍ରଭୃତଯୋ ରଥାଃ। ତତୋଽନ୍ଯଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଦୁର୍ମନାଃ
ଶଲ୍ୟଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ସମସ୍ତ ରଥ ଏକାଠି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଧନୁକୁ ତଣି, ଭୀଷ୍ମ ଚିନ୍ତିତ ମନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶନକୈରଭ୍ଯାଯାଚ୍ଛ୍ଵେତଂ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵିପୁଲାଂ ଗିରମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହସୁଥିବା ପରି ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।
ଆକାଶାଦୀରିତାଂ ଦିଵ୍ଯାମାତ୍ମନୋ ହିତସଂଭଵାମ୍ । ଭୀଷ୍ମଭୀଷ୍ମ ମହାବାହୋ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତ୍ନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵୈ
ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା, ଯାହା ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ଉପଜିଥିଲା। "ଭୀଷ୍ମ, ଭୀଷ୍ମ, ବଳଶାଳୀ ହେବା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର!"
ଏଷ ହ୍ଯସ୍ଯ ଜଯେ କାଲୋ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଦେଵଦୂତେନ ଭାଷିତମ୍
ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପରାଜୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ। ଦେବଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣିଲାପରେ—
ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟମନା ଭୂତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ଵିରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦାତିନମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ସ୍ୱେତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ୱେତା ରଥ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପଦାତି ହେଇ ଦେଖାଗଲେ।
ସହିତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ସେଥିରେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ ଏବଂ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ମହାରଥୀମାନେ ଏକଠା ହେଇ, ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
କୈକେଯୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏତାନାପତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣଶଲ୍ଯକୃପୈଃ ସହ
କୈକେୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଡ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଏବଂ କୃପାଙ୍କ ସହ ଏକଠା ହେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ଅଵାରଯଦମେଯାତ୍ମା ଵାରିଵେଗାନିଵାଚଲଃ । ସ ନିରୁଦ୍ଧେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା ଏମିତି ରୋକିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ତୀବ୍ର ବହୁଥିବା ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଭଳି ଅଟକାଯିବା ପରେ—
ଶ୍ଵେତଃ ଖଙ୍ଗମଥାକୃଷ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁରାଚ୍ଛିନାତ୍। ତଦପାସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିନ୍ନଂ ତ୍ଵରମାଣଃ ପିତାମହଃ
ସ୍ୱେତା ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହେଇଯିବା ପରେ, ପିତାମହ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—
ଦେଵଦୂତଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଧେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ । ତତଃ ପ୍ରଚରମାଣସ୍ତୁ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ
ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ତାପରେ, ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ ଚାଲିବାରେ—
ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାରଥଃ। କ୍ଷଣେନ ସଜ୍ଯମକରୋଚ୍ଛକ୍ରଚାପସମପ୍ରଭମ୍
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ, ଯେଉଁ ଧନୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଧନୁ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ପିତା ତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଵେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରଥୈଃ । ଵୃତଂ ତଂ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ଭୀମସେନପୁରୋଗମୈଃକ
ଭାରତମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ପିତା ସ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମହାରଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଏବଂ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ।