ସପ୍ତ ଚୈଵ ପୃଷତ୍କାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତସ୍ଯୋପର୍ଯପାତଯନ୍। ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ଭଲ୍ଲୈଃ ସପ୍ତଭିରାଶୁଗୈଃ । ନିଚକର୍ତ ମହାବାହୁସ୍ତେଷାଂ ଚାପାନି ଧନ୍ଵିନାମ୍
ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଉପରେ ସାତଟି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପାର ଶ୍ୱେତ ପୁଣି ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲରେ ସେମାନଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ।
ତେ ନିକୃତ୍ତମହାଚାପାସ୍ତ୍ଵରମାଣା ମହାରଥାଃ । ରଥଶକ୍ତୀଃ ପରାମୃଶ୍ଯ ଵିନେଦୁର୍ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ମହାରଥୀମାନେ, ତାଙ୍କର ମହାଧନୁଷ କାଟାଯିବା ପରେ, ତୁରନ୍ତ ରଥର ଶକ୍ତି ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅନ୍ଵଯୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସପ୍ତ ଶ୍ଵେତରଥଂ ପ୍ରତି। ତତସ୍ତା ଜ୍ଵଲିତାଃ ସପ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିନିଃସ୍ଵନାଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସପ୍ତଟି ଦହୁଥିବା ତୀର, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରି, ଶ୍ୱେତଙ୍କ ରଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡାଯାଇଥିଲା ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାଃ ସପ୍ତଭିର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ତତଃ ସମାଦାଯ ଶରଂ ସର୍ଵକାଯଵିଦାରଣମ୍
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ସପ୍ତଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ବିଦାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ଏକ ତୀର ନେଇଲେ ।
ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଵେତୋ ରୁକ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି। ତସ୍ଯ ଦେହେ ନିପତିତୋ ବାଣୋ ଵଜ୍ରାତିଗୋ ମହାନ୍
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୱେତ ସେ ତୀରଟି ରୁକ୍ମରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡିଲେ । ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର, ବିଜୁଳିଠାରୁ ଶୀଘ୍ର, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କଲା ।
ତତୋ ରୁକ୍ମରଥୋ ରାଜନ୍ସାଯକେନ ଦୃଢାହତଃ । ନିଷସାଦ ରଥୋପସ୍ଥେ କଶ୍ମଲଂ ଚାଵିଶନ୍ମହତ୍
ତାପରେ, ରାଜା ରୁକ୍ମରଥ, ତୀରର ଦୃଢ଼ ଆଘାତରେ, ତାଙ୍କ ରଥର ତଳଭାଗରେ ବସିଗଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତାରେ ଡୁବିଗଲେ ।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ଵିମନସଂ ତ୍ଵରମାଣସ୍ତୁ ସାରଥିଃ । ଅପୋଵାହ ନସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଏବଂ ମନମନା ଦେଖି, ରଥଚାଳକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ନହୋଇ, ସମସ୍ତ ଯୋଧାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ।
ତତୋଽନ୍ଯାନ୍ଷଟ୍ ସମାଦାଯ ଶ୍ଵେତୋ ହେମଵିଭୂଷିତାନ୍ । ତେଷାଂ ଷଣ୍ମାଂ ମହାବାହୁର୍ଧ୍ଵଜଶୀର୍ଷଣ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ ଶ୍ୱେତ ଅନ୍ୟ ଛଟି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥ ଦଖଳ କଲେ । ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ସେ ଛଟି ରଥର ଧ୍ୱଜ ଶୀର୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ।
ହଯାଂଶ୍ଚ ତେଷାଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ସାରଥୀଂଶ୍ଚ ପରଂତପ । ଶରୈଶ୍ଚୈତାନ୍ସମାକୀର୍ଯ ପ୍ରାଯାଚ୍ଛଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ସେ ରଥଗୁଡିକର ଘୋଡା ଓ ରଥଚାଳକମାନେକୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ତୀରର ବର୍ଷା କରି ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଗଲେ ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସେନାପତିଂ ତୂର୍ଣଂ ଯାନ୍ତଂ ଶଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ଭାରତ, ତୁମର ସେନାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉପଦ୍ରବ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେନାପତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଯାଉଥିଲେ ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ଵୃତସ୍ତୁ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ପ୍ରାଯାଚ୍ଛ୍ଵେତରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ, ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଶ୍ୱେତଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଗଲେ ।
ମୃତ୍ଯୋରାସ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ମଦ୍ରରାଜମମୋଚଯତ୍ । ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵତ୍ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମୃତ୍ୟୁର ମୁହଁକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ମଦ୍ରରାଜଙ୍କୁ ସେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ । ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ଵ୍ଯତିଷକ୍ତରଥଦ୍ଵିପମ୍ । ସୌଭଦ୍ରେ ଭୀମସେନ ଚ ସାତ୍ଯକୌ ଚ ମହାରଥେ
ତୁମର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେର ରଥ ଓ ହାତୀଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ହେଇଗଲା । ସେହିପରି ସୁଭଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଭୀମସେନ ଓ ସାତ୍ୟକି ମହାରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଡାଯାଇଗଲେ ।
କୈକେଯେ ଚ ଵିରାଟେ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ପାର୍ଷତେ । ଏତେଷୁ ନରସିଂହେଷୁ ଚେଦିମତ୍ସ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି କୁରୁଵୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହଃ
କୈକେୟ, ବିରାଟ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଚେଦି ଓ ମତ୍ସ୍ୟର ରାଜପୁତ୍ରମାନେ — ଏହି ସିଂହପ୍ରତିମ ଯୋଧାମାନେ ଉପରେ, ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ତୀରର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଶ୍ଵେତେ ମହେଷ୍ଵାସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି। କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାଶ୍ଚ କିମକୁର୍ଵତ ସଞ୍ଜଯ
ଏପରି ଶ୍ୱେତ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ କଣ କରିଥିଲେ, ସଞ୍ଜୟ?
ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵଃ କିଂ ଵା ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ କଣ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ କହ ।
ଶ୍ଵେତଂ ସେନାପତିଂ ଶୂରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହାରଥାଃ । ରାଜ୍ଞୋ ବଲଂ ଦର୍ଶଯନ୍ତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଭାରତ
ଶ୍ୱେତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିବାରଣ କରିଥିବା ସେନାପତି, ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ମହାରଥୀମାନେ ତୁମର ପୁଅଙ୍କ ସେନାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଭାରତ ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତ୍ରାତୁମୈଚ୍ଛନ୍ମହାରଥାଃ । ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରଥଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ମହାରଥୀମାନେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଗଲେ ।
ଜିଘାଂସନ୍ତଂ ଯୁଧାଂଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍ । ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାଵୈଶସମଚ୍ଯୁତ
ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ଏହି ଭୟାନକ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ବିବରଣା କରିବି, ଅଚ୍ୟୁତ ।
ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ । ତତ୍ରାକରୋଦ୍ରଥୋପସ୍ଥାଞ୍ଶୂନ୍ଯାଞ୍ଶାନ୍ତନଵୋ ବହୂନ୍
ତୁମର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେର ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା, ମୁଁ କହିବି । ସେଠାରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଅନେକ ରଥର ତଳଭାଗକୁ ଖାଲି କରିଦେଲେ ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତଂ ମହଚ୍ଚକ୍ରେ ଶରୈରାର୍ଚ୍ଛଦ୍ରଥୋତ୍ତମାନ୍ । ସମାଵୃଣୋଚ୍ଛରୈରର୍କମର୍କତୁଲ୍ଯପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା; ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ, ତାଙ୍କର ତୀରରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥଗୁଡିକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ତୀରର ଝାଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ।
ନୁଦନ୍ସମନ୍ତାତ୍ସମରେ ରଵିରୁଦ୍ଯନ୍ଯଥା ତମଃ । ତେନାଜୌ ପ୍ରେଷିତା ରାଜଞ୍ଶରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ହଟାଇ ଦେଲେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ହଟାଇ ଦେଇଥିବା ପରି। ରାଜା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଶତ-ସହସ୍ର ତୀର ପ୍ରେଷଣ କଲେ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମହାଵେଗା ମହାବଲାଃ । ଶିରାଂସି ପାତଯାମାସୁର୍ଵୀରାଣାଂ ଶତଶୋ ରଣେ
ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ବେଗବାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ-ଶତ ଭୀରମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ପାତି ଦେଲେ।
ଗଜାନ୍କଣ୍ଟକସନ୍ନାହାନ୍ଵଜ୍ରେଣେଵ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାନ୍ । ରଥା ରଥେଷୁ ସଂସକ୍ତା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵିଶାଂପତେ
କଠିନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହାତୀମାନେ ବଜ୍ରପାତରେ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ; ରଥଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ରଥ ସହ ଗୁଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଜନମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକେ ରଥଂ ପର୍ଯଵହଂସ୍ତୁରଗାଃ ସତୁରଂଗମମ୍ । ଯୁଵାନଂ ନିହତଂ ଵୀରଂ ଲମ୍ବମାନଂ ସକାର୍ମୁକମ୍
କିଛି ଘୋଡ଼ା ଚାରିପ୍ରକାର ଦଳ ସହିତ ଏକ ରଥକୁ ଟାଣି ନେଲେ, ଏହାରେ ଏକ ଯୁବ ବୀର ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧନୁ ହାତରେ ଲଟକି ରହିଥିଲା।
ଉଦୀର୍ଣାଶ୍ଚ ହଯା ରାଜନ୍ଵହନକ୍ତସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ହ। ବଦ୍ଧସ୍ଵଙ୍ଗନିଷଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଶିରସୋ ହତାଃ
ରାଜା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏଠା-ଅଠା ଉଠି ଚାଲିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜୋତା ଓ ତୀରଧାରୀ ମାନେ ଲଗାଇଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଦେଖାଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ଶତଶଃ ପତିତା ଭୂମୌ ଵୀରଶଯ୍ଯାସୁ ଶେରତେ । ପରସ୍ପେରଣ ଧାଵନ୍ତଃ ପତିତାଃ ପୁନରୁତ୍ଥିତାଃ
ଶତ-ଶତ ଯୋଧା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଯୋଧାଙ୍କର ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ; କିଛି ଏକାପର ଏକା ଧାଉଥିଲେ, ପଡ଼ି ଯାଇ ପୁନି ଉଠିଥିଲେ।
ଉତ୍ଥାଯ ଚ ପ୍ରଧାଵନ୍ତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମଵାପ୍ନୁଵନ୍ । ପୀଡିତାଃ ପୁନରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଲୁଠନ୍ତୋ ରଣମୂର୍ଧନି
ଉଠି ଏମିତି ତେବେ ଦୂତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗି ଯାଇଥିଲେ, ପୁନି ଏକାପର ଏକା ଲୁଟି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରଣଭୂମିରେ ଦୁଃଖରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ।
ସଚାପାଃ ସନିଷଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଜାତରୂପପରିଷ୍କୃତାଃ । ଵିସ୍ରବ୍ଧହତଵୀରାଶ୍ଚ ଶତଶଃ ପରିପୀଡିତାଃ
ସୁନାରେ ସଜିତ ଧନୁ ଓ ତୀରଧାରୀ ସହ ଶତ-ଶତ ନିର୍ଭୟ ହତ ବୀରମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଦବି ରହିଥିଲେ।
ତେନତେନାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵିସୃଜନ୍ତଶ୍ଚ ଭାରତ । ମତ୍ତୋ ଗଜଃ ପର୍ଯଵର୍ତଦ୍ଧଯାଂଶ୍ଚ ହତସାଦିନଃ
ଏଠା-ଅଠା ସେମାନେ ଏକାପର ଏକା ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ସାଧକକୁ ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ।