ତତୋ ଭୀମସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ। କୃପମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ କୃତଵର୍ମାଣମଷ୍ଟଭିଃ
ତାପରେ, ଭୀମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, କୃପଙ୍କୁ ଏକଟି ଏବଂ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଆଠଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ପ୍ରଗୃହୀତାଗ୍ରହସ୍ତେକନ ଵୈରାଟିରପି ଦନ୍ତିନା । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ରାଜାନଂ ମଦ୍ରାଧିପତିମୁତ୍ତରଃ
ଉତ୍ତର, ହାତରେ ହାତୀ ଚାଳନାର ଅଂଶକୁ ଧରି, ତାଙ୍କ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମଦ୍ରରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଵାରଣରାଜସ୍ଯ ଜଵେନାପତତୋ ରଥେ । ଶଲ୍ଯୋ ନିଵାରଯାମାସ ଵେଗମପ୍ରତିମଂ ଶରୈଃ
ସେ ହାତୀରାଜ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ରଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶଲ୍ୟ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଗତିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ବୃହତଃ ସାଧୁଵାହିନଃ । ପଦା ଯୁଗମଧିଷ୍ଠାଯ ଜଘାନ ଚତୁରୋ ହଯାନ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ମହାହାତୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଁଡ଼ିଥିଲା, ତାହାର ପାଦରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲା।
ସ ହତାଶ୍ଵେ ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ମଦ୍ରାଧିପତିରାଯସୀମ୍ । ଉତ୍ତରାନ୍ତକରୀଂ ଶକ୍ତିଂ ଚିକ୍ଷେପ ଭୁଜଗୋପମାମ୍
ମଦ୍ରରାଜା, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦୁଷ୍ମନଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ପ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଯା ଭିନ୍ନତନୁତ୍ରାଣଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ତମଃ। ସ ପପାତ ଗଜସ୍କନ୍ଧାତ୍ପରମୁକ୍ତାଙ୍କୁଶତୋମରଃ
ସେଇ ଶସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, କବଚ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ହାତରୁ ଅଙ୍କୁଶ ଓ ତୋମର ଛୁଟିଯିବା ସହିତ, ହାତୀର ପିଠିରୁ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ିଲେ।
ଅସିମାଦାଯ ଶଲ୍ଯୋଽପି ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ତସ୍ଯ ଵାରଣରାଜସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦାଥ ମହାକରମ୍
ଶଲ୍ୟ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ନେଇ, ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଝାପି ପଡ଼ି, ସେହି ହାତୀର ରାଜାର ମହାବଳୀ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ଭିନ୍ନମର୍ମା ଶରଶତୈଶ୍ଛିନ୍ନହସ୍ତଃ ସଵାରଣଃ। ଭୀମମାର୍ତସ୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ପପାତ ଚ ମମାର ଚ
ଶତଶତ ବାଣରେ ମର୍ମ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ହାତ କାଟିଯିବା ସହିତ, ହାତୀ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ଲୁଡ଼ିପଡ଼ିଲେ ଓ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଏତଦୀଦୃଶକଂ କୃତ୍ଵା ମଦ୍ରରାଜୋ ନରାଧିପ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ ତୂର୍ଣଂ ଭାସ୍ଵରଂ କୃତଵର୍ମଣଃ
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମଦ୍ରରାଜା ତୁରନ୍ତ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଉତ୍ତରଂ ଵୈ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈରାଟିର୍ଭ୍ରାତରଂ ତଦା । କୃତଵର୍ମଣା ଚ ସହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଲ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍
ତା'ବେଳେ ବିରାଟ ରାଜା ନିଜ ଭାଇ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ କୃତବର୍ମା ସହିତ ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଶ୍ଵେତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ହଵିଷା ହଵ୍ଯଵାଡିଵ । ସ ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ଶକ୍ରଚାପୋପମଂ ବଲୀ
କ୍ରୋଧରେ ଶ୍ୱେତ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଦେହରେ ଧଳା ହୋଇ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ; ସେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଧନୁଷ ତାଣିଲେ।
ଅଭ୍ଯଧାଵ?ଞ୍ଜିଘାଂସନ୍ଵୈ ଶଲ୍ଯଂ ମଦ୍ରାଧିପଂ ବଲୀ। ମହତା ରଥଵଂଶେନ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଟ ରାଜା ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବଡ଼ ରଥମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ମୁଞ୍ଚନ୍ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରାଯାଚ୍ଛଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି। ତମାପତନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମମ୍
ସେ ମଦ ହାତୀର ଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶକ୍ତିରେ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଝଡ଼େଇଲେ।
ତାଵକାନାଂ ରଥାଃ ସପ୍ତ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ମଦ୍ରରାଜମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ମୃତ୍ଯୋର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାନ୍ତରଂ ଗତମ୍
ତୁମର ସାତଟି ରଥ ମଦ୍ରରାଜାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଜହ୍ନ୍ବାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ବୃହଦ୍ବଲଶ୍ଚ କୌସଲ୍ଯୋ ଜଯତ୍ସେନଶ୍ଚ ମାଗଧଃ । ତଥା ରୁକ୍ମରଥୋ ରାଜଞ୍ଶଲ୍ଯପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
କୌଶଳର ବୃହଦ୍ବଳ, ମାଗଧର ଜୟତ୍ସେନ, ରୁକ୍ମରଥ, ଶଲ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵାନ୍ତ୍ଯୌ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ । ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦଃ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, କାମ୍ଭୋଜର ସୁଦକ୍ଷିଣ, ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ସିନ୍ଧୁର ଜୟଦ୍ରଥ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ନାନାଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରାଣି ଧନୂଂଷି ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଵିସ୍ଫାରିତାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତୋଯଦେଷ୍ଵିଵ ଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଶୋଭାର ଧନୁଷମାନେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ତେ ତୁ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶ୍ଵେତମୂର୍ଧନ୍ଯପାତଯନ୍। ନିଦାଘାନ୍ତେଽନିଲୋଦ୍ଧୂତା ମେଘା ଇଵ ନଗେ ଜଲମ୍
ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଝଡ଼େଇଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ପବନ ଚଳିତ ମେଘରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବା ପରି।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସପ୍ତଭଲ୍ଲୈଃ ସୁତେଜନୈଃ । ଧନୂଂଷି ତେଷାମାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ମମର୍ଦ ପୃତନାପତିଃ
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧିତ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ଶ୍ୱେତ ସତରେ ସତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଇ, ସେନାନାୟକମାନୋକୁ ଚୁର୍ମାର କଲେ।
ନିକୃତ୍ତାନ୍ଯେଵ ତାନି ସ୍ମ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ । ତତସ୍ତେ ତୁ ନିମେଷାର୍ଧାତ୍ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ଧନୂଂଷି ଚ
ସେଇ କାଟାଯାଇଥିବା ଧନୁଷମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି କ୍ଷଣରେ ସେମାନେ ନୂତନ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ସପ୍ତ ଚୈଵ ପୃଷତ୍କାଂଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତସ୍ଯୋପର୍ଯପାତଯନ୍। ତତଃ ପୁନରମେଯାତ୍ମା ଭଲ୍ଲୈଃ ସପ୍ତଭିରାଶୁଗୈଃ । ନିଚକର୍ତ ମହାବାହୁସ୍ତେଷାଂ ଚାପାନି ଧନ୍ଵିନାମ୍
ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଉପରେ ସାତଟି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପାର ଶ୍ୱେତ ପୁଣି ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲରେ ସେମାନଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ।
ତେ ନିକୃତ୍ତମହାଚାପାସ୍ତ୍ଵରମାଣା ମହାରଥାଃ । ରଥଶକ୍ତୀଃ ପରାମୃଶ୍ଯ ଵିନେଦୁର୍ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
ମହାରଥୀମାନେ, ତାଙ୍କର ମହାଧନୁଷ କାଟାଯିବା ପରେ, ତୁରନ୍ତ ରଥର ଶକ୍ତି ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅନ୍ଵଯୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସପ୍ତ ଶ୍ଵେତରଥଂ ପ୍ରତି। ତତସ୍ତା ଜ୍ଵଲିତାଃ ସପ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିନିଃସ୍ଵନାଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସପ୍ତଟି ଦହୁଥିବା ତୀର, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରି, ଶ୍ୱେତଙ୍କ ରଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡାଯାଇଥିଲା ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାଃ ସପ୍ତଭିର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ତତଃ ସମାଦାଯ ଶରଂ ସର୍ଵକାଯଵିଦାରଣମ୍
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ସପ୍ତଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ କାଟି ଦେଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ବିଦାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ଏକ ତୀର ନେଇଲେ ।
ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଵେତୋ ରୁକ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି। ତସ୍ଯ ଦେହେ ନିପତିତୋ ବାଣୋ ଵଜ୍ରାତିଗୋ ମହାନ୍
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୱେତ ସେ ତୀରଟି ରୁକ୍ମରଥଙ୍କ ରଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡିଲେ । ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର, ବିଜୁଳିଠାରୁ ଶୀଘ୍ର, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଘାତ କଲା ।
ତତୋ ରୁକ୍ମରଥୋ ରାଜନ୍ସାଯକେନ ଦୃଢାହତଃ । ନିଷସାଦ ରଥୋପସ୍ଥେ କଶ୍ମଲଂ ଚାଵିଶନ୍ମହତ୍
ତାପରେ, ରାଜା ରୁକ୍ମରଥ, ତୀରର ଦୃଢ଼ ଆଘାତରେ, ତାଙ୍କ ରଥର ତଳଭାଗରେ ବସିଗଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତାରେ ଡୁବିଗଲେ ।
ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ଵିମନସଂ ତ୍ଵରମାଣସ୍ତୁ ସାରଥିଃ । ଅପୋଵାହ ନସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଏବଂ ମନମନା ଦେଖି, ରଥଚାଳକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ନହୋଇ, ସମସ୍ତ ଯୋଧାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କୁ ରଥରୁ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ।
ତତୋଽନ୍ଯାନ୍ଷଟ୍ ସମାଦାଯ ଶ୍ଵେତୋ ହେମଵିଭୂଷିତାନ୍ । ତେଷାଂ ଷଣ୍ମାଂ ମହାବାହୁର୍ଧ୍ଵଜଶୀର୍ଷଣ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ ଶ୍ୱେତ ଅନ୍ୟ ଛଟି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରଥ ଦଖଳ କଲେ । ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ସେ ଛଟି ରଥର ଧ୍ୱଜ ଶୀର୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ।
ହଯାଂଶ୍ଚ ତେଷାଂ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ସାରଥୀଂଶ୍ଚ ପରଂତପ । ଶରୈଶ୍ଚୈତାନ୍ସମାକୀର୍ଯ ପ୍ରାଯାଚ୍ଛଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ସେ ରଥଗୁଡିକର ଘୋଡା ଓ ରଥଚାଳକମାନେକୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ତୀରର ବର୍ଷା କରି ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଗଲେ ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ତଵ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସେନାପତିଂ ତୂର୍ଣଂ ଯାନ୍ତଂ ଶଲ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ଭାରତ, ତୁମର ସେନାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଉପଦ୍ରବ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେନାପତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ଶଳ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗେ ବଢିଯାଉଥିଲେ ।