ଅପରେ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ଶରାର୍ତା ଵ୍ରଣପୀଡିତାଃ। ନିଷ୍କୂଜାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଦୃଢସତ୍ଵା ମହାବଲାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ଘାଉରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଵିରଥାଃ ଶୂରା ରଥମନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ନିପତିତାଃ ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣା ଵରଵାରଣୈଃ । ଅଶୋଭନ୍ତ ମହାରାଜ ସପୁଷ୍ପା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ରଥ ହରାଇ, ଅନ୍ୟର ରଥ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାଥୀ ତଳେ ପଡ଼ି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ଫୁଲ ଲଗା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ସଂବଭୂଵୁରନୀକେଷୁ ବହଵୋ ଭୈରଵସ୍ଵନାଃ। ଵର୍ତମାନେ ମହାଭୀମେ ତସ୍ମିନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ସେହି ବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେନା ଶିବିରରେ ଅନେକ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ନିଜଘାନ ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ରଣେ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୋ ମାତୁଲଂ ଚାପି ସ୍ଵସ୍ରୀଯଂ ଚାପି ମାତୁଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାପା ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପୁଅ ବାପାକୁ ମାଡ଼ିଲା; ମାମା ଭାଉଜକୁ ଓ ଭାଉଜ ମାମାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସଖା ସଖାଯଂ ଚ ତଥା ସଂବନ୍ଧୀ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା। ଏଵଂ ଯୁଯୁଧିରେ ତତ୍ର କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ସାଙ୍ଗ ଏକାପର ସାଙ୍ଗ ସହ, ଆତ୍ମୀୟ ଆତ୍ମୀୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳିଭାବେ କୌରବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦେ ଭଯାନକେ । ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥାନାଂ ଵାହିନୀ ସମକମ୍ପତ
ସେହି ସୀମାହୀନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ପାର୍ଥମାନେର ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କମ୍ପିଉଥିଲା।
କେତୁନା ପଞ୍ଚତାରେଣ ତାଲେନ ଭାରତର୍ଷଭ । ରାଜତେନ ମହାବାହୁରୁଚ୍ଛ୍ରିତେନ ମହାରଥେ । ବଭୌ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦା ରାଜଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ ମେରୁଣା
ପାଞ୍ଚ ତାରା ଥିବା ରୂପା ଝଣ୍ଡା ବଡ଼ ଚାଲିଥିବା ମହାବଳୀ ରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗତପୂର୍ଵାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠି ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଦାରୁଣେ। ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ମହାଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ଦିନଟି ଅଧିକାଂଶ ଦୁପୁର ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ଏଭଳି ଭୟାନକ ଭାବରେ ମହାବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଦୁର୍ମୁଖଃ କୃତଵର୍ମା ଚ କୃପଃ ଶଲ୍ଯୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଜୁଗୁପୁରାସାଦ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଚୋଦିତାଃ
ଦୁର୍ମୁଖ, କୃତବର୍ମା, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଓ ବିବିଂଶତି — ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଏତୈରତିରଥୈର୍ଗୁପ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭରତର୍ଷଭଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକାନି ଵିଜଗାହେ ମହାରଥଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶୂରବୀରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୀର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଚେଦିକାଶିକରୂଷେଷୁ ପଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ ଭାରତ । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ବହୁଧା ତାଲଶ୍ଚଲତ୍କେତୁରଦୃଶ୍ଯତ
ଚେଦି, କାଶୀ, କରୂଷ ଓ ପଞ୍ଚାଳ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତାଳପତ୍ର ଝଣ୍ଡା ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଫଡ଼ିଉଠୁଥିଲା।
ସ ଶିରାଂସି ରଣେଽରୀଣାଂ ରଥାଂଶ୍ଚ ସଯୁଗଧ୍ଵଜାନ୍ । ନିଚକର୍ତ ମହାଵେଗୈର୍ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ତୀବ୍ର ଓ ଶରଳ ଶର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ତାଙ୍କର ରଥ, ଯୋକ୍ ଓ ଝଣ୍ଡାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ନୃତ୍ଯତୋ ରଥମାର୍ଗେଷୁ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ଭୃଶମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଚକ୍ରୁର୍ନାଗା ମର୍ମଣି ତାଡିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ ରଥପଥରେ ଚଳିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀମାନେ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଘାତ ଖାଇ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିଶହ୍ଗୈସ୍ତୁରଗୋତ୍ତମୈଃ । ସଂଯୁକ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳା ମାନ୍ଦା ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଜାମ୍ବୂନଦଵିଚିତ୍ରେଣ କର୍ଣିକାରେଣ କେତୁନା । ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ତାଂଶ୍ଚୈଵ ରଥସତ୍ତମାନ୍
ସୁନାର ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝଣ୍ଡା ସହିତ, ସେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ସ ତାଲକେତୋସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ କେତୁମାହତ୍ଯ ପତ୍ରିଣା । ଭୀଷ୍ମେଣ ଯୁଯୁଧେ ଵୀରସ୍ତସ୍ଯ ଚାନୁରଥୈଃ ସହ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଳପତ୍ର ଝଣ୍ଡାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ସେ ଶୂରବୀର ଭୀଷ୍ମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ରଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
କୃତଵର୍ମାଣମେକେନ ଶଲ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ । ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନଵଭିରାନର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛିତାଗ୍ରୈଃ ପ୍ରତିପାମହମ୍
ସେ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ତୀବ୍ର ଶରରେ, ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶରରେ ଘାତ କଲେ; ପୁନି, ନଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ମହାବୀରଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଲେ।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣିହିତେନ ଚ। ଧ୍ଵଜମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଓ ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ଶର ଦ୍ୱାରା, ସେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଝଣ୍ଡାକୁ ଘାତ କଲେ।
ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ ସର୍ଵାଵରଣଭେଦିନା । ଜହାର ସାରଥେଃ କାଯାଚ୍ଛିରଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଣା
ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କ ଦେହରୁ, ସମସ୍ତ ବଢ଼ିଆ ଆବରଣ ଭେଦିଯିବା ଚଉଡ଼ା ଶର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଲ୍ଲେନ କାର୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତମ୍। କୃପସ୍ଯ ନିଶିତାଗ୍ରେଣ ତାଂଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଖୈଃ ଶରୈଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା କୃପଙ୍କ ସୁନାର ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଶରରେ ସେ ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ଜଘାନ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ । ତସ୍ଯ ଲାଘଵମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁତୁଷୁର୍ଦେଵତା ଅପି
ମହାବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ; ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଲବ୍ଧଲକ୍ଷତଯା କାର୍ଷ୍ଣେଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମମୁଖା ରଥାଃ । ସତ୍ଵଵନ୍ତମମନ୍ଯନ୍ତ ସାକ୍ଷାଦିଵ ଧନଂଜଯମ୍
କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନିଖୁତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଭୀଷ୍ମ-ପ୍ରମୁଖ ରଥୀ ତାଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟ ପରି ଶୂର ଭାବିଲେ।
ତସ୍ଯ ଲାଘଵମାର୍ଗସ୍ଥମଲାତସଦୃଶପ୍ରଭମ୍। ଦିଶଃ ପର୍ଯପତଚ୍ଚାପଂ ଗାଣ୍ଡୀଵମିଵ ଘୋଷଵତ୍
ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ, ବିଜୁଳି ପରି ତୀବ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୂରୁଥିଲା; ଗାଣ୍ଡୀବର ଧ୍ୱନି ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ତମାସାଦ୍ଯ ମହାଵେଗୈର୍ଭୀଷ୍ମୋ ନଵ୍ରଭିରାଶୁଗୈଃ । ଵିଵ୍ଯାଧ ସମରେ ତୂର୍ଣମାର୍ଜୁନିଂ ପରଵୀରହା
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନଅଟି ତୀବ୍ର ଶରରେ ଘାତ କଲେ।
ଧ୍ଵଜଂ ଚାସ୍ଯ ତ୍ରିଭିର୍ଭଲ୍ଲୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରମୌଜସଃ । ସାରଥିଂ ଚ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ଯତଵ୍ରତଃ
ତିନିଟି ଚଉଡ଼ା ଶରରେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଝଣ୍ଡାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଆଉ ତିନିଟି ଶରରେ ସାରଥିକୁ ଘାତ କଲେ।
ତଥୈଵ କୃତଵର୍ମା ଚ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନାକମ୍ପଯତ୍କାର୍ଷ୍ଣିଂ ମୈନାକମିଵ ପର୍ଵତମ୍
ଏଭଳି, କୃତବର୍ମା, କୃପ ଓ ଶଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ସ ତୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ । ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପଞ୍ଚରଥାନ୍ପ୍ରତି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସମରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିବା ବେଳେ, କାର୍ଷ୍ଣି ତାଙ୍କୁ ଓଁଚ ଚାରିଜଣ ରଥୀଙ୍କ ଉପରେ ତୀରର ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇଲେ।
ତତସ୍ତେଷାଂ ସହସ୍ରାଣି ସଂଵାର୍ଯ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ । ନନାଦ ବଲଵାନ୍କାର୍ଷ୍ଣିର୍ଭୀଷ୍ମାଯ ଵିସୃଜ୍ଯଞ୍ଶରାନ୍
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ତୀରକୁ ନିଜ ତୀରରେ ରୋକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଷ୍ଣି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ରାଜନ୍ବାହ୍ଵୋର୍ବଲମଦୃଶ୍ଯତ । ଯତମାନସ୍ଯ ସମରେ ଭୀଷ୍ମମର୍ଦଯତଃ ଶରୈଃ
ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବାହୁର ଅପାର ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।
ପରାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଭୀଷ୍ମୋଽପି ପ୍ରାହିଣୋଚ୍ଛରାନ୍ । ସ ତାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଚାପଚ୍ଯୁତାଞ୍ଶରାନ୍
ସେ ଯେପରି ବଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଆସୁଥିବା ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।