ଵିଦର୍ଶଯନ୍ତଃ ସଂପେତୁଃ ଖଙ୍ଗଚର୍ମପରଶ୍ଵଥୈଃ। କେଚିଦାକ୍ଷିପ୍ଯ କରିଣଃ ସାଶ୍ଵାନପି ରଥାନ୍କରୈଃ
ତଳୱାର, ଢାଲ ଓ କୁଟାର ଦେଖାଇ ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିଛି ଲୋକ ହାତରେ ହାଥୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥକୁ ଉଛାଲି ମାରିଦେଲେ।
ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଂପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ। ଶଙ୍କୁଭିର୍ଦାରିତାଃ କେଚିତ୍ସଂଭିନ୍ନାଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଟାଣି ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ସହ ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଶଙ୍କୁରେ ଛିଦ୍ର ହେଲେ, ଆଉ କିଛି କୁଟାରରେ ଚିରିଗଲେ।
ହସ୍ତିଭିର୍ମୃଦିତାଃ କେଚିତ୍କ୍ଷୁଣ୍ଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତୁରଂଗମୈଃ । ରଥନେମିନିକୃତ୍ତାଶ୍ଚ ନିକୃତ୍ତାଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
କିଛି ଲୋକ ହାଥୀ ତଳେ ପିସିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଘୋଡ଼ା ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କିଛି ରଥର ଚକାରେ କଟାଗଲେ, ଆଉ କିଛି କୁଟାରରେ ଚିରିଗଲେ।
ଵ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ତ ନରା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ମ ବାନ୍ଧଵାନ୍। ପୁତ୍ରାନନ୍ଯେ ପିତୄନନ୍ଯେ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାଉଠା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; କିଛି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇଁ, କିଛି ଜଣେ ବାପା ପାଇଁ, ଆଉ କିଛି ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ।
ମାତୁଲାନ୍ଭାଗିନେଯାଂଶ୍ଚ ପରାନପି ଚ ସଂଯୁଗେ । ଵିକୀର୍ଣାନ୍ତ୍ରାଃ ସୁବହଵୋ ଭଗ୍ନସକ୍ଥାଶ୍ଚ ଭାରତ
ମାମା, ଭାଉଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ତ୍ର ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଅନେକଙ୍କ ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ବାହୁଭିଶ୍ଚାପରେ ଛିନ୍ନୈଃ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ଚ ଵିଦାରିତାଃ । କ୍ରନ୍ଦନ୍ତଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୃଷିତା ଜୀଵିତେପ୍ସଵଃ
କିଛି ଲୋକ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବାହା ଦ୍ୱାରା ପାଶେ ଫାଟିଯାଇ, ଜୀବନ ଆଶାରେ ତୃଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ତୃଷାପରିଗତାଃ କେଚିଦଲ୍ପସତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ। ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମୃଗଯାଂଚକ୍ରିରେ ଜଲମ୍
କିଛି ଲୋକ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲେ, ମାନେ ଶିକାର କରୁଥିବା ପରି।
ରୁଧିରୌଘପରିକ୍ଲିନ୍ନାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଭାରତ । ଵ୍ଯନିନ୍ଦନ୍ଭୃଶମାତ୍ମାନଂ ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂଗତାନ୍
ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଚିତ୍ସା କରୁଥିଲେ।
ଅପରେ କ୍ଷତ୍ରିକଯାଃ ଶୂରାଃ କୃତଵୈରାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ନୈଵ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନୈଵ କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି ମାରିଷ । ତର୍ଜଯନ୍ତି ଚ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ପରସ୍ପରମ୍
ଅନ୍ୟ ଶୂର ବୀରମାନେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ, ନ ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ନ ତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ହେ ମାରିଷ; ସେମାନେ ଏଠାଉଠା ଆନନ୍ଦରେ ଏକାପରକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ।
ଆଦଶ୍ଯ ଦଶନୈଶ୍ଚାପି କ୍ରୋଧାତ୍ସ୍ଵରଦନଚ୍ଛଦମ୍ । ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲୈର୍ଵକ୍ରୈଃ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତି ଚ ପରସ୍ପରମ୍
କିଛି ଲୋକ କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଓଠ କଟି, ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି ଏକାପରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅପରେ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ଶରାର୍ତା ଵ୍ରଣପୀଡିତାଃ। ନିଷ୍କୂଜାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଦୃଢସତ୍ଵା ମହାବଲାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ଘାଉରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଵିରଥାଃ ଶୂରା ରଥମନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ନିପତିତାଃ ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣା ଵରଵାରଣୈଃ । ଅଶୋଭନ୍ତ ମହାରାଜ ସପୁଷ୍ପା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ରଥ ହରାଇ, ଅନ୍ୟର ରଥ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାଥୀ ତଳେ ପଡ଼ି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ଫୁଲ ଲଗା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ସଂବଭୂଵୁରନୀକେଷୁ ବହଵୋ ଭୈରଵସ୍ଵନାଃ। ଵର୍ତମାନେ ମହାଭୀମେ ତସ୍ମିନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ସେହି ବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେନା ଶିବିରରେ ଅନେକ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ନିଜଘାନ ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ରଣେ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୋ ମାତୁଲଂ ଚାପି ସ୍ଵସ୍ରୀଯଂ ଚାପି ମାତୁଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାପା ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପୁଅ ବାପାକୁ ମାଡ଼ିଲା; ମାମା ଭାଉଜକୁ ଓ ଭାଉଜ ମାମାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସଖା ସଖାଯଂ ଚ ତଥା ସଂବନ୍ଧୀ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା। ଏଵଂ ଯୁଯୁଧିରେ ତତ୍ର କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ସାଙ୍ଗ ଏକାପର ସାଙ୍ଗ ସହ, ଆତ୍ମୀୟ ଆତ୍ମୀୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳିଭାବେ କୌରବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦେ ଭଯାନକେ । ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥାନାଂ ଵାହିନୀ ସମକମ୍ପତ
ସେହି ସୀମାହୀନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ପାର୍ଥମାନେର ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କମ୍ପିଉଥିଲା।
କେତୁନା ପଞ୍ଚତାରେଣ ତାଲେନ ଭାରତର୍ଷଭ । ରାଜତେନ ମହାବାହୁରୁଚ୍ଛ୍ରିତେନ ମହାରଥେ । ବଭୌ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦା ରାଜଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ ମେରୁଣା
ପାଞ୍ଚ ତାରା ଥିବା ରୂପା ଝଣ୍ଡା ବଡ଼ ଚାଲିଥିବା ମହାବଳୀ ରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗତପୂର୍ଵାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠି ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଦାରୁଣେ। ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ମହାଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ଦିନଟି ଅଧିକାଂଶ ଦୁପୁର ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ଏଭଳି ଭୟାନକ ଭାବରେ ମହାବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଦୁର୍ମୁଖଃ କୃତଵର୍ମା ଚ କୃପଃ ଶଲ୍ଯୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଜୁଗୁପୁରାସାଦ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଚୋଦିତାଃ
ଦୁର୍ମୁଖ, କୃତବର୍ମା, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଓ ବିବିଂଶତି — ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଏତୈରତିରଥୈର୍ଗୁପ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭରତର୍ଷଭଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକାନି ଵିଜଗାହେ ମହାରଥଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶୂରବୀରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୀର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଚେଦିକାଶିକରୂଷେଷୁ ପଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ ଭାରତ । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ବହୁଧା ତାଲଶ୍ଚଲତ୍କେତୁରଦୃଶ୍ଯତ
ଚେଦି, କାଶୀ, କରୂଷ ଓ ପଞ୍ଚାଳ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତାଳପତ୍ର ଝଣ୍ଡା ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଫଡ଼ିଉଠୁଥିଲା।
ସ ଶିରାଂସି ରଣେଽରୀଣାଂ ରଥାଂଶ୍ଚ ସଯୁଗଧ୍ଵଜାନ୍ । ନିଚକର୍ତ ମହାଵେଗୈର୍ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ତୀବ୍ର ଓ ଶରଳ ଶର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ତାଙ୍କର ରଥ, ଯୋକ୍ ଓ ଝଣ୍ଡାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ନୃତ୍ଯତୋ ରଥମାର୍ଗେଷୁ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ଭୃଶମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଚକ୍ରୁର୍ନାଗା ମର୍ମଣି ତାଡିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ ରଥପଥରେ ଚଳିବାବେଳେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତୀମାନେ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଘାତ ଖାଇ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିଶହ୍ଗୈସ୍ତୁରଗୋତ୍ତମୈଃ । ସଂଯୁକ୍ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭୀଷ୍ମରଥଂ ପ୍ରତି
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳା ମାନ୍ଦା ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଜାମ୍ବୂନଦଵିଚିତ୍ରେଣ କର୍ଣିକାରେଣ କେତୁନା । ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ତାଂଶ୍ଚୈଵ ରଥସତ୍ତମାନ୍
ସୁନାର ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଝଣ୍ଡା ସହିତ, ସେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ସ ତାଲକେତୋସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ କେତୁମାହତ୍ଯ ପତ୍ରିଣା । ଭୀଷ୍ମେଣ ଯୁଯୁଧେ ଵୀରସ୍ତସ୍ଯ ଚାନୁରଥୈଃ ସହ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଳପତ୍ର ଝଣ୍ଡାକୁ ଭାଙ୍ଗି, ସେ ଶୂରବୀର ଭୀଷ୍ମ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ରଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
କୃତଵର୍ମାଣମେକେନ ଶଲ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ । ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନଵଭିରାନର୍ଚ୍ଛଚ୍ଛିତାଗ୍ରୈଃ ପ୍ରତିପାମହମ୍
ସେ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ତୀବ୍ର ଶରରେ, ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶରରେ ଘାତ କଲେ; ପୁନି, ନଅଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ମହାବୀରଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଲେ।
ପୂର୍ଣାଯତଵିସୃଷ୍ଟେନ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣିହିତେନ ଚ। ଧ୍ଵଜମେକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣି ଓ ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ଶର ଦ୍ୱାରା, ସେ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଝଣ୍ଡାକୁ ଘାତ କଲେ।
ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ ସର୍ଵାଵରଣଭେଦିନା । ଜହାର ସାରଥେଃ କାଯାଚ୍ଛିରଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଣା
ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କ ଦେହରୁ, ସମସ୍ତ ବଢ଼ିଆ ଆବରଣ ଭେଦିଯିବା ଚଉଡ଼ା ଶର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଲ୍ଲେନ କାର୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତମ୍। କୃପସ୍ଯ ନିଶିତାଗ୍ରେଣ ତାଂଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଖୈଃ ଶରୈଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା କୃପଙ୍କ ସୁନାର ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଶରରେ ସେ ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।