ବହୂନପି ହଯାରୋହାନ୍ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ରଥୀ ଜଘାନ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ବାଣଗୋଚରମାଗତାନ୍
ଏକ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କ ଧନୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆସିଥିବା ଅନେକ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକଙ୍କୁ ଭଲ୍ଲରେ ମାରିଦେଲେ।
ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶାଶ୍ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ଗଜାଃ । ପାଦୈରେଵ ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ତି ମତ୍ତାଃ କନକଭୂଷଣାଃ
ନୂତନ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଚେପି ଦେଇ ଦମିଦେଲେ।
ପାଠ୍ଯମାନେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷ୍ଵପି ଚ ଵାରଣାଃ। ପ୍ରାସୈର୍ଵିନିହତାଃ କେଚିଦ୍ଵିନେଦୁଃ ପରମାତୁରାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ କୁମ୍ଭ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଘାତ ଲାଗିବାବେଳେ, କିଛି ହାତୀ ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହଯାନ୍କାଂଶ୍ଚିଦୁନ୍ମଥ୍ଯ ଵରଵାରଣାଃ । ସହସା ଚିକ୍ଷିପୁସ୍ତତ୍ର ସଂକୁଲେ ଭୈରଵେ ସତି
ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତିର ଅବସ୍ଥାରେ, କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେ ଦମିଦେଇ ଅକସ୍ମାତ ଝଡ଼ିପକାଇ ଦେଲେ।
ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ଵିଷାଣାଗ୍ରୈରୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ଗଜାଃ । ରଥୌଘାନଭିମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସଧ୍ଵଜାନଭିଚକ୍ରମୁଃ
ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ଉଠାଇ, ରଥମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଚେପି ଦେଇ, ଧ୍ୱଜ ଧାରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ।
ପୁଂସ୍ତ୍ଵାଦତିମଦତ୍ଵାଚ୍ଚ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଗଜାଃ । ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହଯାଞ୍ଜଘ୍ନୁଃ କରୈଃ ସଚରଣୈସ୍ତଥା
କିଛି ମହାହାତୀ ଅତି ଅଭିମାନ ଓ ମଦରେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ହାତ ଓ ପାଦରେ ଆଘାତ କରିଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାରୋହୈଶ୍ଚ ସମରେ ହସ୍ତିସାଦିଭିରେଵ ଚ । ପ୍ରତିମାନେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵଷ୍ଵଭି ଚ ଵାରଣାନ୍ । ଆଶୁଗା ଵିମଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ସଂପେତୁର୍ଭୁଜଗୋପମାଃ
ଘୋଡ଼ା ଚାଳକ ଓ ହାତୀ ଚାଳକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଘାତ କରି, ଦୃତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡିକ ସାପ ପରି ଉଡ଼ିଗଲା।
ନରାଶ୍ଵକାଯାନ୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଲୌହାନି କଵଚାନି ଚ। ନିପେତୁର୍ଵିମଲାଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋ ଵୀରବାହୁଭିରର୍ପିତାଃ
ବୀରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଗୁଡିକ, ଲୋକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ଲୋହା କବଚ ଭେଦି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ମହୋଲ୍କକାପ୍ରତିମା ଘୋରାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ। ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମାଵନଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମଚ୍ଛଦୈରପି
ମହାପତି, ଏଠିଓଁ ସେଠିଓଁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମହା ଉଲ୍କା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ବାଘ ଓ ଚିତା ବାଗ୍ର ଚର୍ମରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା।
ଵିକୋଶୈର୍ଵିମଲୈଃ ଖଙ୍ଗୈରଭିଜଧ୍ନୁଃ ପରାନ୍ରଣେ । ଅଭିପ୍ଲୁତମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧମେକପାର୍ଶ୍ଵାଵଦାରିତମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାର ଦେଇ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଚିରିଦେଲେ।
ଵିଦର୍ଶଯନ୍ତଃ ସଂପେତୁଃ ଖଙ୍ଗଚର୍ମପରଶ୍ଵଥୈଃ। କେଚିଦାକ୍ଷିପ୍ଯ କରିଣଃ ସାଶ୍ଵାନପି ରଥାନ୍କରୈଃ
ତଳୱାର, ଢାଲ ଓ କୁଟାର ଦେଖାଇ ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିଛି ଲୋକ ହାତରେ ହାଥୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥକୁ ଉଛାଲି ମାରିଦେଲେ।
ଵିକର୍ଷନ୍ତୋ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ସଂପେତୁଃ ସର୍ଵଶବ୍ଦଗାଃ। ଶଙ୍କୁଭିର୍ଦାରିତାଃ କେଚିତ୍ସଂଭିନ୍ନାଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଟାଣି ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ସହ ଲୋକମାନେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ; କିଛି ଲୋକ ଶଙ୍କୁରେ ଛିଦ୍ର ହେଲେ, ଆଉ କିଛି କୁଟାରରେ ଚିରିଗଲେ।
ହସ୍ତିଭିର୍ମୃଦିତାଃ କେଚିତ୍କ୍ଷୁଣ୍ଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ତୁରଂଗମୈଃ । ରଥନେମିନିକୃତ୍ତାଶ୍ଚ ନିକୃତ୍ତାଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
କିଛି ଲୋକ ହାଥୀ ତଳେ ପିସିଗଲେ, ଆଉ କିଛି ଘୋଡ଼ା ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କିଛି ରଥର ଚକାରେ କଟାଗଲେ, ଆଉ କିଛି କୁଟାରରେ ଚିରିଗଲେ।
ଵ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ତ ନରା ରାଜଂସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ମ ବାନ୍ଧଵାନ୍। ପୁତ୍ରାନନ୍ଯେ ପିତୄନନ୍ଯେ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାଉଠା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; କିଛି ଜଣେ ପୁଅ ପାଇଁ, କିଛି ଜଣେ ବାପା ପାଇଁ, ଆଉ କିଛି ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ।
ମାତୁଲାନ୍ଭାଗିନେଯାଂଶ୍ଚ ପରାନପି ଚ ସଂଯୁଗେ । ଵିକୀର୍ଣାନ୍ତ୍ରାଃ ସୁବହଵୋ ଭଗ୍ନସକ୍ଥାଶ୍ଚ ଭାରତ
ମାମା, ଭାଉଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ତ୍ର ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଅନେକଙ୍କ ଜଂଘା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ବାହୁଭିଶ୍ଚାପରେ ଛିନ୍ନୈଃ ପାର୍ଶ୍ଵେଷୁ ଚ ଵିଦାରିତାଃ । କ୍ରନ୍ଦନ୍ତଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତୃଷିତା ଜୀଵିତେପ୍ସଵଃ
କିଛି ଲୋକ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବାହା ଦ୍ୱାରା ପାଶେ ଫାଟିଯାଇ, ଜୀବନ ଆଶାରେ ତୃଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ତୃଷାପରିଗତାଃ କେଚିଦଲ୍ପସତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ। ଭୂମୌ ନିପତିତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମୃଗଯାଂଚକ୍ରିରେ ଜଲମ୍
କିଛି ଲୋକ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ହେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲେ, ମାନେ ଶିକାର କରୁଥିବା ପରି।
ରୁଧିରୌଘପରିକ୍ଲିନ୍ନାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଭାରତ । ଵ୍ଯନିନ୍ଦନ୍ଭୃଶମାତ୍ମାନଂ ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂଗତାନ୍
ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଏବଂ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅନୁଚିତ୍ସା କରୁଥିଲେ।
ଅପରେ କ୍ଷତ୍ରିକଯାଃ ଶୂରାଃ କୃତଵୈରାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ନୈଵ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନୈଵ କ୍ରନ୍ଦନ୍ତି ମାରିଷ । ତର୍ଜଯନ୍ତି ଚ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ପରସ୍ପରମ୍
ଅନ୍ୟ ଶୂର ବୀରମାନେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ, ନ ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ନ ତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ହେ ମାରିଷ; ସେମାନେ ଏଠାଉଠା ଆନନ୍ଦରେ ଏକାପରକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ।
ଆଦଶ୍ଯ ଦଶନୈଶ୍ଚାପି କ୍ରୋଧାତ୍ସ୍ଵରଦନଚ୍ଛଦମ୍ । ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲୈର୍ଵକ୍ରୈଃ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତି ଚ ପରସ୍ପରମ୍
କିଛି ଲୋକ କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଓଠ କଟି, ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି ଏକାପରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅପରେ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ଶରାର୍ତା ଵ୍ରଣପୀଡିତାଃ। ନିଷ୍କୂଜାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଦୃଢସତ୍ଵା ମହାବଲାଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ଘାଉରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ଵିରଥାଃ ଶୂରା ରଥମନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ପ୍ରାର୍ଥଯାନା ନିପତିତାଃ ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣା ଵରଵାରଣୈଃ । ଅଶୋଭନ୍ତ ମହାରାଜ ସପୁଷ୍ପା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ରଥ ହରାଇ, ଅନ୍ୟର ରଥ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାଥୀ ତଳେ ପଡ଼ି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ଫୁଲ ଲଗା କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ସଂବଭୂଵୁରନୀକେଷୁ ବହଵୋ ଭୈରଵସ୍ଵନାଃ। ଵର୍ତମାନେ ମହାଭୀମେ ତସ୍ମିନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ସେହି ବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେନା ଶିବିରରେ ଅନେକ ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ନିଜଘାନ ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ରଣେ। ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯୋ ମାତୁଲଂ ଚାପି ସ୍ଵସ୍ରୀଯଂ ଚାପି ମାତୁଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାପା ପୁଅକୁ ଆଘାତ କଲେ, ପୁଅ ବାପାକୁ ମାଡ଼ିଲା; ମାମା ଭାଉଜକୁ ଓ ଭାଉଜ ମାମାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସଖା ସଖାଯଂ ଚ ତଥା ସଂବନ୍ଧୀ ବାନ୍ଧଵଂ ତଥା। ଏଵଂ ଯୁଯୁଧିରେ ତତ୍ର କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ସାଙ୍ଗ ଏକାପର ସାଙ୍ଗ ସହ, ଆତ୍ମୀୟ ଆତ୍ମୀୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳିଭାବେ କୌରବମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦେ ଭଯାନକେ । ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥାନାଂ ଵାହିନୀ ସମକମ୍ପତ
ସେହି ସୀମାହୀନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ପାର୍ଥମାନେର ସେନା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କମ୍ପିଉଥିଲା।
କେତୁନା ପଞ୍ଚତାରେଣ ତାଲେନ ଭାରତର୍ଷଭ । ରାଜତେନ ମହାବାହୁରୁଚ୍ଛ୍ରିତେନ ମହାରଥେ । ବଭୌ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦା ରାଜଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ ମେରୁଣା
ପାଞ୍ଚ ତାରା ଥିବା ରୂପା ଝଣ୍ଡା ବଡ଼ ଚାଲିଥିବା ମହାବଳୀ ରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ହେ ରାଜା, ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଗତପୂର୍ଵାହ୍ଣଭୂଯିଷ୍ଠି ତସ୍ମିନ୍ନହନି ଦାରୁଣେ। ଵର୍ତମାନେ ତଥା ରୌଦ୍ରେ ମହାଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ଦିନଟି ଅଧିକାଂଶ ଦୁପୁର ହୋଇଯିବା ପରେ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନରେ, ଏଭଳି ଭୟାନକ ଭାବରେ ମହାବୀରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଦୁର୍ମୁଖଃ କୃତଵର୍ମା ଚ କୃପଃ ଶଲ୍ଯୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଭୀଷ୍ମଂ ଜୁଗୁପୁରାସାଦ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଚୋଦିତାଃ
ଦୁର୍ମୁଖ, କୃତବର୍ମା, କୃପ, ଶଲ୍ୟ ଓ ବିବିଂଶତି — ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରକ୍ଷା କଲେ।
ଏତୈରତିରଥୈର୍ଗୁପ୍ତଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଭରତର୍ଷଭଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକାନି ଵିଜଗାହେ ମହାରଥଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶୂରବୀରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୀର ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କଲେ।