ନ ମାତୁଲଂ ଚ ସ୍ଵସ୍ରୀଯୋ ନ ସଖାଯଂ ସଖା ତଥା। ଆଵିଷ୍ଟା ଇଵ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ମାମୁ ଭଉଣୀପୁଅକୁ, ମିତ୍ର ମିତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି; ରୋଷରେ ଭରି, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଏକାପରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରଥାନୀକଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କେଚିଦଭ୍ଯପତନ୍ରଥୈଃ । ଅଭଜ୍ଯନ୍ତ ଯୁଗୈରେଵ ଯୁଗାନି ଭରତର୍ଷଭ
କିଛି ସିଂହମାନେ ନିଜ ରଥରେ ରଥବାହିନୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ରଥର ଯୁଗ ଏକାପରେ ଏକ ଟକ୍କର ଦେଇ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଭାରତସ୍ରେଷ୍ଠ।
ରଥେଷାଶ୍ଚ ରତେଷାଭିଃ କୂରା ରଥକୂବରୈଃ। ସଂଗତୈଃ ସହିତାଃ କେଚିତ୍ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଵଃ
କିଛି ମନୁଷ୍ୟ ଏକାପରେ ଏକ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରଥର ତୋରା ଓ ରଥକୁବର ଗଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନ ଶେକୁଶ୍ଚଲିତୁଂ କେଚିତ୍ସନ୍ନିପତ୍ଯ ରଥା ରଥୈଃ । ପ୍ରଭିନ୍ନାସ୍ତୁ ମହାକାଯାଃ ସନ୍ନିପତ୍ଯ ଗଜା ଗଜୈଃ
କିଛି ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥ ସହ ଟକ୍କର ଦେଇ ଚଳିପାରୁନଥିଲେ; ଏଭଳି ମହାକାୟ ଗଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଗଜ ସହ ଟକ୍କର ଦେଇ ଅଟକି ଯାଇଥିଲେ।
ବହୁଧା ଦାରଯନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵିଷାଣୈରିତରେତରମ୍। ସତୋରଣପତାକୈଶ୍ଚ ଵାରଣା ଵରଵାରଣୈଃ
କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଗଜମାନେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରେ ଏକ ଅନେକ ଭାବରେ ଫାଟି ଦେଉଥିଲେ; ତୋରା ଓ ପତାକା ସଜା ଗଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଅଭିସୃତ୍ଯ ମହାରାଜ ଵେଗଵଦ୍ଭିର୍ମହାଗଜୈଃ । ଦନ୍ତୈରଭିହତାସ୍ତତ୍ର ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପରମାତୁରାଃ
ମହାରାଜ, ବେଗବାନ୍ ମହାଗଜମାନେ ଦାନ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ ସେମାନେ ତୀବ୍ର ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ଅଭିନୀତାଶ୍ଚ ଶିକ୍ଷାଭିସ୍ତୋତ୍ରାଙ୍କୁଶସମାହତାଃ। ଅପ୍ରଭିନ୍ନାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନାନାଂ ସଂମୁଖାଭିମୁଖା ଯଯୁଃ
ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଗଜମାନେ, ତୋରା ଓ ଅଙ୍କୁଶରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ଆଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଭିନ୍ନୈରପି ସଂସକ୍ତାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଗଜାଃ । କ୍ରୌଞ୍ଚଵନ୍ନିନଦଂ କୃତ୍ଵା ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
କିଛି ମହାଗଜ, ଆଘାତ ପାଇ ଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ସହ ଗଠି ଯାଇ, କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀର ନାଦ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତା ନାଗାଶ୍ଚ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ । ଋଷିତୋମରନାରାଚୈର୍ନିର୍ଵିଦ୍ଧା ଵରଵାରଣାଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଳିତ ଗଜମାନେ, ଭିନ୍ନ କରଟ ଓ ମୁହଁ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ, ତୋମର ଓ ନାରାଚରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜ।
ପ୍ରଣେଦୁର୍ଭିନ୍ନମର୍ମାଣୋ ନିପେତୁଶ୍ଚ ଗତାସଵଃ। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶଃ କେଚିନ୍ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
କିଛି ଗଜ ମର୍ମ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଚିଁହିଁ ପଡିଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଚିତ୍କାର କରି ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଗଜାନାଂ ପାଦରକ୍ଷାସ୍ତୁ ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ । ଋଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚ ଧନୁର୍ଭିଶ୍ଚ ଵିମଲୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ
ଗଜମାନଙ୍କ ପାଦରକ୍ଷକ, ଚଉଡ଼ି ଛାତି ଓ ଆକ୍ରମଣରେ ଦକ୍ଷ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ, ଧନୁ ଓ ଚମକୁଥିବା କୁଲାଡ଼ିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈଶ୍ଚୈଵ ଭିନ୍ଦିପାଲୈଃ ସତୋମରୈଃ । ଆଯସୈଃ ପରିଘୈଶ୍ଚୈଵ ନିସ୍ତିରଂଶୈର୍ଵିମଲୈ ଶିତୈଃ
ଏବଂ ଗଦା, ମୁସଳ, ଭିନ୍ଦିପାଲ, ତୋମର, ଲୋହାର କୁଲାଡ଼ି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଚମକୁଥିବା ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଗୃହୀତୈଃ ସୁସଂରବ୍ଧା ଦ୍ରଵମାଣାସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଵଃ
ମହାରାଜ, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ ଏଠିଓଁ ଉଠିଓଁ ଦୂତିରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।
ରାଜମାନାଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଃ ସଂସିକ୍ତା ନରଶୋଣିତୈଃ। ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶୂରାଣାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଧାଵତାମ୍
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ବେଳେ, ତଳୱାରଗୁଡିକ ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଚମକୁଥିଲା।
ଅଵକ୍ଷିପ୍ତାଵଧୂତାନାମସୀନାଂ ଵୀରବାହୁଭିଃ । ସଂଜଜ୍ଞେ ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ପତତାଂ ପରମର୍ମସୁ
ବୀରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ତଳୱାର ଚାଲି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶକୁ ଆଘାତ କରି ଝଡ଼ିପଡ଼ିଲା, ତେଣୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଗଦାମୁସଲରୁଗ୍ଣାନାଂ ଭିନ୍ନାନାଂ ଚ ଵରାସିଭିଃ । ଦନ୍ତିଦନ୍ତାଵଭିନ୍ନାନାଂ ମୃଦିତାନାଂ ଚ ଦନ୍ତିଭିଃ
ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତଳୱାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ହାତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଫାଟିଗଲା, ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚେପି ଦେଇ ଦମିଦେଲେ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ନରୌଘାଣାଂ କ୍ରୋଶତାମିତରେତରମ୍ । ଶୁଶ୍ରୁଵୁର୍ଦାରୁଣା ଵାଚଃ ପ୍ରେତାନାମିଵ ଭାରତ
ଏଠିଓଁ ସେଠିଓଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିଁହାରି ଚିଁହାରି କରୁଥିବା ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା, ମନେ ହେଲା ମୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପରି।
ହଯୈରପି ହଯାରୋହାଶ୍ଚାମରାପୀଡଧାରିଭିଃ । ହଂସୈରିଵ ମହାଵେଗୈରନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵିଦ୍ରୁତାଃ
ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ଚାମରା ଝାଲି ଧରି, ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ମନେ ହେଲା ତେବେ ଦ୍ରୁତ ହଂସମାନେ ପରି।
ତୈର୍ଵିମୁକ୍ତା ମହାପ୍ରାସା ଜାମ୍ବୂନଦଵିଭୂଷଣାଃ । ଆଶୁଗା ଵିମଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ସଂପେତୁର୍ଭୁଜଗୋପମାଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଲଗାଇଥିବା ଶକ୍ତିଗୁଡିକ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଦୃତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା, ସାପ ପରି ଉଡ଼ିଗଲା।
ଅଶ୍ଵୈରଗ୍ନ୍ଯଜଵୈଃ କେଚିଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହତୋ ରଥାତ୍ । ଶିରାଂସ୍ଯାଦଦିରେ ଵୀରା ରଥିନାମଶ୍ଵସାଦିନଃ
କିଛି ଯୋଦ୍ଧା ଅଗ୍ନିପରି ଦୃତ ଘୋଡ଼ା ଚାଳି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ରଥରୁ ଜମ୍ପି, ରଥଚାଳକ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧରିନେଲେ।
ବହୂନପି ହଯାରୋହାନ୍ଭଲ୍ଲୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ରଥୀ ଜଘାନ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ବାଣଗୋଚରମାଗତାନ୍
ଏକ ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କ ଧନୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଆସିଥିବା ଅନେକ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକଙ୍କୁ ଭଲ୍ଲରେ ମାରିଦେଲେ।
ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶାଶ୍ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ଗଜାଃ । ପାଦୈରେଵ ଵିମୃଦ୍ଗନ୍ତି ମତ୍ତାଃ କନକଭୂଷଣାଃ
ନୂତନ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଚେପି ଦେଇ ଦମିଦେଲେ।
ପାଠ୍ଯମାନେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵେଷ୍ଵପି ଚ ଵାରଣାଃ। ପ୍ରାସୈର୍ଵିନିହତାଃ କେଚିଦ୍ଵିନେଦୁଃ ପରମାତୁରାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ କୁମ୍ଭ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଘାତ ଲାଗିବାବେଳେ, କିଛି ହାତୀ ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହଯାନ୍କାଂଶ୍ଚିଦୁନ୍ମଥ୍ଯ ଵରଵାରଣାଃ । ସହସା ଚିକ୍ଷିପୁସ୍ତତ୍ର ସଂକୁଲେ ଭୈରଵେ ସତି
ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତିର ଅବସ୍ଥାରେ, କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କ ଚାଳକମାନେ ଦମିଦେଇ ଅକସ୍ମାତ ଝଡ଼ିପକାଇ ଦେଲେ।
ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ଵିଷାଣାଗ୍ରୈରୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ଗଜାଃ । ରଥୌଘାନଭିମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ସଧ୍ଵଜାନଭିଚକ୍ରମୁଃ
ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ଉଠାଇ, ରଥମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଚେପି ଦେଇ, ଧ୍ୱଜ ଧାରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ।
ପୁଂସ୍ତ୍ଵାଦତିମଦତ୍ଵାଚ୍ଚ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଗଜାଃ । ସାଶ୍ଵାରୋହାନ୍ହଯାଞ୍ଜଘ୍ନୁଃ କରୈଃ ସଚରଣୈସ୍ତଥା
କିଛି ମହାହାତୀ ଅତି ଅଭିମାନ ଓ ମଦରେ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଳକମାନେ ତାଙ୍କ ହାତ ଓ ପାଦରେ ଆଘାତ କରିଦେଲେ।
ଅଶ୍ଵାରୋହୈଶ୍ଚ ସମରେ ହସ୍ତିସାଦିଭିରେଵ ଚ । ପ୍ରତିମାନେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ପାର୍ଶ୍ଵଷ୍ଵଭି ଚ ଵାରଣାନ୍ । ଆଶୁଗା ଵିମଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ସଂପେତୁର୍ଭୁଜଗୋପମାଃ
ଘୋଡ଼ା ଚାଳକ ଓ ହାତୀ ଚାଳକମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଘାତ କରି, ଦୃତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡିକ ସାପ ପରି ଉଡ଼ିଗଲା।
ନରାଶ୍ଵକାଯାନ୍ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଲୌହାନି କଵଚାନି ଚ। ନିପେତୁର୍ଵିମଲାଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋ ଵୀରବାହୁଭିରର୍ପିତାଃ
ବୀରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଗୁଡିକ, ଲୋକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହ ଓ ଲୋହା କବଚ ଭେଦି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ମହୋଲ୍କକାପ୍ରତିମା ଘୋରାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଶାଂପତେ। ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମାଵନଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମଚ୍ଛଦୈରପି
ମହାପତି, ଏଠିଓଁ ସେଠିଓଁ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମହା ଉଲ୍କା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ବାଘ ଓ ଚିତା ବାଗ୍ର ଚର୍ମରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା।
ଵିକୋଶୈର୍ଵିମଲୈଃ ଖଙ୍ଗୈରଭିଜଧ୍ନୁଃ ପରାନ୍ରଣେ । ଅଭିପ୍ଲୁତମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧମେକପାର୍ଶ୍ଵାଵଦାରିତମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳୱାର ଦେଇ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଚିରିଦେଲେ।