ସୋଽଥ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯା ରାଜା ସ୍ମରନ୍ନପି। ଅବ୍ରଵୀନ୍ନ ସ୍ମରାମୀତି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସମାଗମମ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ଓ ମନେ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆମର ମିଳନକୁ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ହେ ଭଦ୍ରା।'
ମୈଥୁନଂ ଚ ଵୃଥା ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଯମିତି ମେ ମତିଃ। ନାଭିଜାନାମି କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵଯା ସହ ସମାଗମମ୍
'ମୁଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ମିଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କେବେ ମିଳିଥିଲି ବୋଲି ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ହେ କଳ୍ୟାଣୀ।'
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂବନ୍ଧଂ ନ ସ୍ମରାମି ତ୍ଵଯା ସହ। ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ଵା କାମଂ ଯଦ୍ଵାପୀଚ୍ଛସି ତତ୍କୁରୁ
'ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ କିମ୍ବା କାମ ସମ୍ପର୍କରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କିଛି ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ। ଚାହଁଲେ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ, କିମ୍ବା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି କର।'
ସଂରମ୍ଭାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠସଂପୁଟା। କଟାକ୍ଷୈର୍ନିର୍ଦହନ୍ତୀଵ ତିର୍ଯଗ୍ରାଜାନମୈକ୍ଷତ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଠୋଠ କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ତିର୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜା ଜଳିଯାଉଛନ୍ତି।
ଆକାରଂ ଗୂହମାନା ଚ ମନ୍ଯୁନା ଚ ସମୀରିତମ୍। ତପସା ସଂଭୃତଂ ତେଜୋ ଧାରଯାମାସ ଵୈ ତଦା
ସେ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାକୁ ଲୁଚାଇ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆର୍ଜିତ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସା ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦୁଃଖାମର୍ଷସମନ୍ଵିତା। ଭର୍ତାରମଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ ଭରିଯାଇ, ପତିକୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଜାନନ୍ନପି ମହାରାଜ କସ୍ମାଦେଵଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ନ ଜାନାମୀତି ନିଃଶଙ୍କଂ ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତଥା
'ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଛ, ହେ ମହାରାଜ, ତଥାପି ଏଭଳି କାହିଁକି କହୁଛ? ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପରି ନିର୍ଭୟରେ କହୁଛ, ମୁଁ ଜାଣେନି।'
ତସ୍ଯ ତେ ହୃଦଯଂ ଵେଦ ସତ୍ଯସ୍ଯୈଵାନୃତସ୍ଯ ଚ। ସାକ୍ଷିଣଂ ବତ କଲ୍ଯାଣମାତ୍ମାନମଵମନ୍ଯସେ
'ତୁମ ହୃଦୟ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦୁହିଁକୁ ଜାଣେ। ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ନିଜକୁ, ଯିଏ ସାକ୍ଷୀ, ଅବହେଳା କରୁଛ।'
ଯୋଽନ୍ଯଥା ସନ୍ତମାତ୍ମାନନ୍ଯଥା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। କିଂ ତେନ ନ କୃତଂ ପାପଂ ଚୋରେଣାତ୍ମାପହାରିଣା
'ଯିଏ ଯେମିତି ଅଛି, ସେମିତି ନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ—ସେ ନିଜକୁ ଚୋରି କରୁଥିବା ଚୋର ପରି, କେଉଁ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ?'
ଏକୋଽହମସ୍ମୀତି ଚ ମନ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ନ ହୃଚ୍ଛଯଂ ଵେତ୍ସି ମୁନିଂ ପୁରାଣମ୍। ଯୋ ଵେଦିତା କର୍ମଣଃ ପାପକସ୍ଯ ତସ୍ଯାନ୍ତିକେ ତ୍ଵଂ ଵୃଜିନଂ କରୋଷି
'ତୁମେ ଭାବୁଛ, ତୁମେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ଥିବା ପୁରାତନ ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣ ନାହାଁ, ସେ ତୁମ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ଅପରାଧ କରୁଛ।'
ଧର୍ମ ଏଵ ହି ସାଧୂନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ହିତକାରଣମ୍। ନିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯାଵିହୀନାନାଂ ନ ଚ ଦୁଃଖାଵହୋ ଭଵେତ୍
'ଧର୍ମ ହିଁ ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ କାରଣ, ସେ ସଦା ମିଥ୍ୟା ରହିତ, ଏବଂ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ।'
ମନ୍ଯତେ ପାପକଂ କୃତ୍ଵା ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଵେତ୍ତି ମାମିତି। ଵିଦନ୍ତି ଚୈନଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚୈଵାନ୍ତରପୂରୁଷଃ
'କେହି ଭାବେ, ପାପ କରି, ମୋତେ କେହି ଜାଣେନି, ଭାବିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମନର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସେଥିରେ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି।'
ଆଦିତ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଵନିଲୋଽନଲଶ୍ଚ ଦ୍ଯୌର୍ଭୂମିରାପୋ ହୃଦଯଂ ଯମଶ୍ଚ। ଅହଶ୍ଚ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଉଭେ ଚ ସନ୍ଧ୍ଯେ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଜାନାତି ନରସ୍ଯ ଵୃତ୍ତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ହୃଦୟ, ଯମ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଦୁଇଟି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଧର୍ମ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମଣିଷର ଆଚରଣକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଯମୋ ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ଯାତଯତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍। ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ କର୍ମସାକ୍ଷୀ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ଯସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯତି
ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ଯମ ତାଙ୍କର କୁକର୍ମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି; ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ଶରୀରର ଜ୍ଞାନୀ ନ୍ୟାୟବାନ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
ନ ତୁଷ୍ଯତି ଚ ଯସ୍ଯୈଷ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ତଂ ଯମଃ ପାପକର୍ମାଣଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯତି ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଯଦି ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସାକ୍ଷୀ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଯମ ତାହାକୁ ତାଙ୍କର କୁକର୍ମ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି।
ଯୋଽଵମତ୍ଯାତ୍ମନାତ୍ମାନମନ୍ଯଥା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ନ ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ଶ୍ରେଯାଂସୋ ଯସ୍ଯାତ୍ମାପି ନ କାରଣମ୍
ଯିଏ ନିଜକୁ ଅବହେଳା କରେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଯଦି କାରଣ ହୁଏନି, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇପାରିବେନି।
ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେତି ମାମେଵଂ ମାଵମଂସ୍ଥା ପତିଵ୍ରତାମ୍। ଅର୍ଚାର୍ହାଂ ନାର୍ଚଯସି ମାଂ ସ୍ଵଯଂ ଭାର୍ଯାମୁପସ୍ଥିତାମ୍
ମୋତେ ସହଜରେ ମିଳିଯିବା ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅବମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ପୂଜ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ମୋତେ — ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ — ଆଦର କରୁନାହାନ୍ତି।
କିମର୍ଥଂ ମାଂ ପ୍ରାକୃତଵଦୁପପ୍ରେକ୍ଷସି ସଂସଦି। ନଖଲ୍ଵହମିଦଂ ଶୂନ୍ଯେ ରୌମି କିଂ ନ ଶୃଣୋଷି ମେ
ସଭାରେ ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏହି କଥା ଅକାରଣ କହୁନାହିଁ — ଆପଣ କାହିଁକି ମୋ କଥା ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି?
ଯଦି ମେ ଯାଚମାନାଯା ଵଚନଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଶତଧା ତ୍ଵଦ୍ଯ ମୂର୍ଧା ତେ ଵିଫଲିଷ୍ଯତି
ଯଦି ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ମୋର କଥା ନ ମାନିବେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ଭାଗରେ ଭାଗିଯିବ।
ଜାଯାଂ ପତିଃ ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଦସ୍ଯାଂ ଜାଯତେ ପୁନଃ। ଜାଯାଯାସ୍ତଦ୍ଧି ଜାଯାତ୍ଵଂ ପୌରାଣାଃ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ପତି ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଇ ସନ୍ତାନ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ନିଜ ସନ୍ତାନ — ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ଯଦାଗମଵତଃ ପୁଂସସ୍ତଦପତ୍ଯଂ ପ୍ରଜାଯତେ। ତତ୍ତାରଯତି ସଂତତ୍ଯା ପୂର୍ଵପ୍ରେତାନ୍ପିତାମହାନ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନୀତିରେ ଚାଲିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପୁଅ ହୁଏ, ସେଇ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ପିତାମହମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ପିତରଂ ତ୍ରାଯତେ ସୁତଃ। ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ର ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
‘ପୁନ୍’ ନାମକ ନରକରୁ ପୁଅ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତେଣୁ ତାକୁ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ — ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।
ପୁତ୍ରେଣ ଲୋକାଞ୍ଜଯନ୍ତି ପୌତ୍ରେଣାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ। ଅଥ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ମୋଦନ୍ତେ ପ୍ରପିତାମହାଃ
ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଲୋକଜୟ କରନ୍ତି; ନାତି ଦ୍ୱାରା ଅନନ୍ତତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ନାତିର ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସା ଭାର୍ଯା ଯା ଗୃହେ ଦକ୍ଷା ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପ୍ରଜାଵତୀ। ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପତିପ୍ରାଣା ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପତିଵ୍ରତା
ଯିଏ ଘରେ କାମକୁଶଳ, ଯିଏ ସନ୍ତାନବତୀ, ଯିଏ ପତିକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଭଲପାଏ, ଓ ଯିଏ ପତିବ୍ରତା — ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ସତ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ।
ଅର୍ଧଂ ଭାର୍ଯା ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମଃ ସଖା। ଭାର୍ଯା ମୂଲଂ ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯ ଯଃ ସଭାର୍ଯଃ ସ ବନ୍ଧୁମାନ୍
ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ଅର୍ଧାଙ୍ଗ, ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟର ମୂଳ; ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକତାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଜଡିତ।
ଭାର୍ଯାଵନ୍ତଃ କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ସଭାର୍ଯା ଗୃହମେଧିନଃ। ଭାର୍ଯାଵନ୍ତଃ ପ୍ରମୋଦନ୍ତେ ଭାର୍ଯାଵନ୍ତଃ ଶ୍ରିଯାଵୃତାଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ; ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଘରସ୍ଥମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।
ସଖାଯଃ ପ୍ରଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଭଵନ୍ତ୍ଯେତାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ। ପିତରୋ ଧର୍ମକାର୍ଯେଷୁ ଭଵନ୍ତ୍ଯାର୍ତସ୍ଯ ମାତରଃ
ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମିଷ୍ଟି କଥା କହି ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ପିତା ସମାନ; ଦୁଃଖରେ ମାଆ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି।
କାନ୍ତାରେଷ୍ଵପି ଵିଶ୍ରାମୋ ଜନସ୍ଯାଧ୍ଵନି କସ୍ଯ ଵୈ। ଯଃ ସଦାରଃ ସ ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦାରାଃ ପରା ଗତିଃ
ବନରେ ବା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କିଏ ଆରାମ ମାନେ? ଯାହାଙ୍କ ସହ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।
ସଂସରନ୍ତମଭିପ୍ରେତଂ ଵିଷମେଷ୍ଵେକପାତିନମ୍। ଭାର୍ଯୈଵାନ୍ଵେତି ଭର୍ତାରଂ ସତତଂ ଯା ପତିଵ୍ରତା
ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ବିପଦରେ, ଏକମାତ୍ର ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ପତିଙ୍କ ସହ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରଥମଂ ସଂସ୍ଥିତା ଭାର୍ଯା ପତିଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ। ପୂର୍ଵପ୍ରେତଂ ତୁ ଭର୍ତାରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସାପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛତି
ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଥମେ ଚଳିଗଲେ, ସେ ପରଲୋକରେ ପତିଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ; କିନ୍ତୁ ପତି ପ୍ରଥମେ ଚଳିଗଲେ, ସ୍ତ୍ରୀ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।