ଆର୍ଜୁନିସ୍ତସ୍ଯ ସମରେ ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ନନାଦ ବଲଵାନ୍ନାଦଂ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂରଯତ୍
ଅର୍ଜୁନ ମହାରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୁତାୟୁଷଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ଗଜଗଜ ନାଦରେ ସେନାକୁ ପୂରିଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତାଯୁସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଫାଲ୍ଗୁନେଃ ସମରେ ହଯାନ୍। ନିଜଘାନ ଗଦାଗ୍ରେଣ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ତାପରେ ଶ୍ରୁତାୟୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଗଦାର ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ଏହିପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲି ରହିଲା।
ଵିନ୍ଦାନିଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ କୁନ୍ତିଭୋଜଂ ମହାରଥମ୍ । ସସେନଂ ସସୁତଂ ଵୀରଂ ସଂସସ?ଞ୍ଜତୁରାହଵେ
ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଧା ଓ ଅନୁବିନ୍ଧା ଦୁଇଜଣେ ଏକସାଥି କୁନ୍ତିଭୋଜ ମହାରଥୀଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ତଯୋର୍ଘୋରଂ ପରାକ୍ରମମ୍ । ଅଯୁଧ୍ଯେତାଂ ସ୍ଥିରୌ ଭୂତ୍ଵା ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସହ
ସେଠାରେ ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ: ସେ ଦୁଇଜଣେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଅନୁଵିନ୍ଦସ୍ତୁ ଗଦଯା କୁନ୍ତିଭୋଜମତାଡଯତ୍। କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ଶରଵ୍ରାତୈରଵାକିରତ୍
ଅନୁବିନ୍ଧା ଗଦାରେ କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ତାପରେ କୁନ୍ତିଭୋଜ ତୁରନ୍ତ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
କୁନ୍ତିଭୋଜସୁତଶ୍ଚାପି ଵିନ୍ଦଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ । ସ ଚ ତଂ ପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ ପୁଅ ବିନ୍ଧାଙ୍କୁ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବିନ୍ଧା ପ୍ରତିବାଣ ଦେଲେ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ଗାନ୍ଧାରାନ୍ପଞ୍ଚ ମାରିଷ । ସସୈନ୍ଯାସ୍ତେ ସସୈନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଯୋଧଯାମାସୁରାହଵେ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେକୟ ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଏବଂ ଗାନ୍ଧାର ଦେଶର ପାଞ୍ଚ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପସରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵୀରବାହୁଶ୍ଚ ତେ ପୁତ୍ରୋ ଵୈରାଟିଂ ରଥସତ୍ତମମ୍ । ଉତ୍ତରଂ ଯୋଧଯାମାସ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ବୀରବାହୁ, ତୁମ ପୁଅ, ମାତ୍ସ୍ୟ ଦେଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଯୋଧା ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ଉତ୍ତରଶ୍ଚାପି ତଂ ଵୀରଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଚେଦିରାଟ୍ ସମରେ ରାଜନ୍ନୁଲୂକଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍
ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ସେ ବୀରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଚେଦି ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଲୂକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଥୈଵ ଶରଵର୍ଷେଣ ଉଲୂକଂ ସମଵିଦ୍ଧ୍ଯତ । ଉଲୂକଶ୍ଚାପି ତଂ ବାଣୈର୍ନିଶିତୈର୍ଲୋମଵାହିଭିଃ
ସେ ଉଲୂକଙ୍କୁ ବାଣର ଝଡ଼ରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଉଲୂକ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମାଂସ ଫାଡ଼ିବା ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଧୋରରୂପଂ ଵିଶାଂତେ । ଦାରଯେତାଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମପରାଜିତୌ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୀତିଜନକ ହେଲା, ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅପରାଜିତ ହୋଇ ଆପସରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସହସ୍ରାଣି ରଥଵାରଣଵାଜିନାମ୍ । ପଦାତୀନାଂ ଚ ସମରେ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଂକୁଲେ
ଏଭଳି, ତୁମ ସେନା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଥ, ଗଜ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ପଦାତିମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ହଜାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀନ୍ମଧୁରଦର୍ଶନମ୍ । ତତ ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ରାଜନ୍ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ମଧୁର ଲାଗିଲା, ରାଜା; ପରେ, ପାଗଳମାନେ ଭଳି, କିଛି ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଗଜୋ ଗଜେନ ସମରେ ରଥିନଂ ଚ ରଥୀ ଯଯୌ । ଅଶ୍ଵୋଽଶ୍ଵଂ ସମଭିପ୍ରାଯାତ୍ପଦାତିଶ୍ଚ ପଦାତିନମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ହାତୀ ସହିତ, ରଥଯୋଧା ରଥଯୋଧା ସହିତ, ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ଓ ପଦାତି ପଦାତି ସହିତ ଆପସରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ସମପଦ୍ଯତ। ଶୂରାଣାଂ ସମରେ ତତ୍ର ସମାସାଦ୍ଯେତରେତରମ୍
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଶୂରବୀରମାନେ ଏକାପରେ ଏକ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚାରଣାଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ । ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତ ତଦ୍ରଣଂ ଘୋରଂ ଦେଵାସୁରସମଂ ଭୁଵି
ସେଠି ଦେବ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଏକଠା ହେଇ, ଭୂମିରେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦନ୍ତିସହସ୍ରାଣି ର୍ଥାନାଂ ଚାପି ମାରିଷ। ଅଶ୍ଵୌଘାଃ ପୁରୁଷୌଘାଶ୍ଚ ଵିପରୀତଂ ସମାଯଯୁଃ
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଗଜ, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୁଇପଟେରୁ ଏକାପରେ ଏକ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ତତ୍ରତତ୍ର ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରଥଵାରଣପତ୍ତଯଃ । ସାଦିନଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଯୁଧ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏଠାଏଠି ରଥ, ଗଜ ଓ ପଦାତି, ଘୋଡା ସାରଥିମାନେ, ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହମାନେ ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ରାଜଞ୍ଶତସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରତତ୍ର ପଦାତିନାମ୍ । ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧାନି ତତ୍ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ
ରାଜା, ଏଠାଏଠି ଶତ-ହଜାର ପଦାତିମାନେ ନିୟମ ନ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏହା ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ଭାରତବଂଶୀ।
ନ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଜଜ୍ଞେ ପିତା ଵା ପୁତ୍ରମୌରସମ୍ । ନ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରଂ ତତ୍ର ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯଂ ନ ଚ ମାତୁଲଃ
ସେଠି ପୁଅ ପିତାକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି, ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି; ଭାଇ ଭାଇକୁ, ମାମୁ ଭଉଣୀପୁଅକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି।
ନ ମାତୁଲଂ ଚ ସ୍ଵସ୍ରୀଯୋ ନ ସଖାଯଂ ସଖା ତଥା। ଆଵିଷ୍ଟା ଇଵ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ମାମୁ ଭଉଣୀପୁଅକୁ, ମିତ୍ର ମିତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିଲେନି; ରୋଷରେ ଭରି, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଏକାପରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରଥାନୀକଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କେଚିଦଭ୍ଯପତନ୍ରଥୈଃ । ଅଭଜ୍ଯନ୍ତ ଯୁଗୈରେଵ ଯୁଗାନି ଭରତର୍ଷଭ
କିଛି ସିଂହମାନେ ନିଜ ରଥରେ ରଥବାହିନୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ରଥର ଯୁଗ ଏକାପରେ ଏକ ଟକ୍କର ଦେଇ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଭାରତସ୍ରେଷ୍ଠ।
ରଥେଷାଶ୍ଚ ରତେଷାଭିଃ କୂରା ରଥକୂବରୈଃ। ସଂଗତୈଃ ସହିତାଃ କେଚିତ୍ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଵଃ
କିଛି ମନୁଷ୍ୟ ଏକାପରେ ଏକ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ରଥର ତୋରା ଓ ରଥକୁବର ଗଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ନ ଶେକୁଶ୍ଚଲିତୁଂ କେଚିତ୍ସନ୍ନିପତ୍ଯ ରଥା ରଥୈଃ । ପ୍ରଭିନ୍ନାସ୍ତୁ ମହାକାଯାଃ ସନ୍ନିପତ୍ଯ ଗଜା ଗଜୈଃ
କିଛି ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥ ସହ ଟକ୍କର ଦେଇ ଚଳିପାରୁନଥିଲେ; ଏଭଳି ମହାକାୟ ଗଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଗଜ ସହ ଟକ୍କର ଦେଇ ଅଟକି ଯାଇଥିଲେ।
ବହୁଧା ଦାରଯନ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵିଷାଣୈରିତରେତରମ୍। ସତୋରଣପତାକୈଶ୍ଚ ଵାରଣା ଵରଵାରଣୈଃ
କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଗଜମାନେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏକାପରେ ଏକ ଅନେକ ଭାବରେ ଫାଟି ଦେଉଥିଲେ; ତୋରା ଓ ପତାକା ସଜା ଗଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଅଭିସୃତ୍ଯ ମହାରାଜ ଵେଗଵଦ୍ଭିର୍ମହାଗଜୈଃ । ଦନ୍ତୈରଭିହତାସ୍ତତ୍ର ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପରମାତୁରାଃ
ମହାରାଜ, ବେଗବାନ୍ ମହାଗଜମାନେ ଦାନ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଯେଉଁମାନେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ ସେମାନେ ତୀବ୍ର ବେଦନାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ଅଭିନୀତାଶ୍ଚ ଶିକ୍ଷାଭିସ୍ତୋତ୍ରାଙ୍କୁଶସମାହତାଃ। ଅପ୍ରଭିନ୍ନାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନାନାଂ ସଂମୁଖାଭିମୁଖା ଯଯୁଃ
ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଗଜମାନେ, ତୋରା ଓ ଅଙ୍କୁଶରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ଆଗକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଭିନ୍ନୈରପି ସଂସକ୍ତାଃ କେଚିତ୍ତତ୍ର ମହାଗଜାଃ । କ୍ରୌଞ୍ଚଵନ୍ନିନଦଂ କୃତ୍ଵା ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍
କିଛି ମହାଗଜ, ଆଘାତ ପାଇ ଭିନ୍ନ ଗଜମାନେ ସହ ଗଠି ଯାଇ, କ୍ରଞ୍ଚପକ୍ଷୀର ନାଦ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତା ନାଗାଶ୍ଚ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ । ଋଷିତୋମରନାରାଚୈର୍ନିର୍ଵିଦ୍ଧା ଵରଵାରଣାଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଳିତ ଗଜମାନେ, ଭିନ୍ନ କରଟ ଓ ମୁହଁ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ, ତୋମର ଓ ନାରାଚରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜ।
ପ୍ରଣେଦୁର୍ଭିନ୍ନମର୍ମାଣୋ ନିପେତୁଶ୍ଚ ଗତାସଵଃ। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ଦିଶଃ କେଚିନ୍ନଦନ୍ତୋ ଭୈରଵାନ୍ରଵାନ୍
କିଛି ଗଜ ମର୍ମ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଚିଁହିଁ ପଡିଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଚିତ୍କାର କରି ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ପଳାଇଗଲେ।