ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଥମସଂଗ୍ରାମେ ଭୀମଜ୍ଯାତଲନିଃସ୍ଵନେ। ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନାସୀତ୍କଶ୍ଚିତ୍ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ସେ ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମଙ୍କ ଧନୁର ତାରର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ତୁମ ପକ୍ଷର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର କେହି ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ।
ଲାଘଵଂ ଦ୍ରୋଣଶିଷ୍ଯାଣାମପଶ୍ଯଂ ଭରତର୍ଷଭ । ନିମିତ୍ତଵେଧିନାଂ ଚୈଵ ଶରାନୁତ୍ସୃଜତାଂ ଭୃଶମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତଗତି ଦେଖିଲି, ଏବଂ ନିମିତ୍ତ ଜାଣିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ନୋପଶାମ୍ଯତି ନିର୍ଘୋଷୋ ଧନୁଷାଂ କୂଜତାଂ ତଥା। ଵିନିଶ୍ଚେରୁଃ ଶରା ଦୀପ୍ତାଜ୍ଯୋତୀଂଷୀଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଧନୁଷର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେଲାନି, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରା ଭଳି ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ବାହାରିଗଲା।
ସର୍ଵେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ମହୀପାଲାଃ ପ୍ରେକ୍ଷକା ଇଵ ଭାରତ। ଦଦୃଶୁର୍ଦର୍ଶନୀଯଂ ତଂ ଭୀମଂ ଜ୍ଞାତିସମାଗମମ୍
ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦର୍ଶକ ଭଳି ଦଉଡି ଦେଖିଲେ, ଭୀମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କର ମିଳନ।
ତତସ୍ତେ ଜାତସଂରମ୍ଭାଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜନ୍ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଭାରି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରି, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଟକ୍କର ଦେଇ, ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନେ ତେ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲେ । ଶୁଶୁଭାତେ ରଣେଽତୀଵ ପଟେ ଚିତ୍ରାର୍ପିତେ ଇଵ
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଶୋଭାମୟ ଚିତ୍ରପଟ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନାଃ । ସହସୈନ୍ଯାଃ ସମାପେତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଶାସନାତ୍
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଧରି, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ଚଦିଷ୍ଟାଃ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ । ଵିନଦନ୍ତଃ ସମାପେତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ହଜାର ହଜାର ରାଜା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହାଙ୍କାର ଦେଇ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋସ୍ତୀଵ୍ରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସ ସମାଗମଃ । ଅନ୍ତର୍ଧୀଯତ ଚାଦିତ୍ଯଃ ସୈନ୍ଯେନ ରଜସା ଵୃତଃ
ଉଭୟ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ମୁହାଁମୁହିଁ ଲଢ଼ାଇରେ, ସେନାମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଯୁଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରଭଗ୍ନାନାଂ ପୁନରାଵର୍ତିନାମପି। ନାତ୍ର ସ୍ଵେଷାଂ ପରେଷାଂ ଵା ଵିଶେଷଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କିମ୍ବା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଫେରୁଥିଲେ, କିମ୍ବା ପୁଣି ଆସୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ନିଜ ଓ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ତସ୍ମିସ୍ତୁ ତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ଅତି ସର୍ଵାଣ୍ଯନୀକାନି ପିତା ତେଽଭିଵ୍ଯରୋଚତ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପିତା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚମକୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ତସ୍ଯ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧମହ୍ନୋ ଵିଶାଂପତେ। ପ୍ରାଵର୍ତତ ମହାଘୋରଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଦେହାଵକର୍ତନମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦିନର ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କୁରୂଣାଂ ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ଚ ଜିଗୀଷୂଣାଂ ପରସ୍ପରମ୍ । ସିଂହାନାମିଵ ସଂହ୍ରାଦୋ ଦିଵମୁର୍ଵୀ ଚ ନାଦଯନ୍
କୁରୁ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ, ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ସିଂହମାନଙ୍କ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ଆକାଶ ଓ ମାଟିକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ।
ଆସୀତ୍କିଲକିଲାଶବ୍ଦସ୍ତଲଶଙ୍ଖରଵୈଃ ସହ । ଜଝିରେ ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ପ୍ରତିଗର୍ଜତାମ୍
ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖର ଶବ୍ଦ, ସିଂହ ଗର୍ଜନ ସହିତ ମିଶି, ବୀରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିବାର ହାଙ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତଲତ୍ରାଭିହତାଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଯାଶବ୍ଦା ଭରତର୍ଷଭ। ପତ୍ତୀନାଂ ପାଦଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଵାଜିନାଂ ଚ ମହାସ୍ଵନଃ
ଧନୁଷର ତାର ହାତରେ ମାରିବାର ଶବ୍ଦ, ପଦାତିମାନଙ୍କ ପାଦ ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ, ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ହିନ୍ହିନାଟି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତୋତ୍ରାଙ୍କୁଶନିପାତଶ୍ଚ ଆଯୁଧାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନଃ। ଘଣ୍ଟାଶବ୍ଦଶ୍ଚ ନାଗାନାମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଧାଵତାମ୍
ହାତୀକୁ ଚଳାଇବା ଅଂକୁଶ ଓ ଚାବୁକର ଆଘାତ, ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ରଣଘୋଷ, ଓ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଘଣ୍ଟାର ରିଙ୍ଗଣ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ସମୁଦିତେ ଶବ୍ଦେ ତୁଗୁଲେ ରୋମହର୍ଷଣେ । ବଭୂଵ ରଥନିର୍ଘୋଷଃ ପର୍ଜନ୍ଯନିନଦୋପମଃକ
ସେଇ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କମ୍ପନ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ, ରଥମାନଙ୍କ ଗଜ୍ଜନ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତେ ମନଃ କ୍ରୂରମାଧାଯ ସମଭିତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତାଃ । ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ସର୍ଵ ଏଵୋଚ୍ଛ୍ରିତଧ୍ଵଜାଃ
ସେମାନେ ମନରେ କଠୋରତା ଧରି, ଜୀବନକୁ ଅବହେଳା କରି, ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜା ନେଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥ ଶାନ୍ତନଵୋ ରାଜନ୍ନଭ୍ଯଧାଵଦ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ଘୋରଂ କାଲଦଣ୍ଡୋପମଂ ରଣେ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଯେଉଁଟି କାଳର ଦଣ୍ଡ ପରି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅର୍ଜୁନୋଽପି ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ତେଜସ୍ଵୀ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ, ନାମକର୍ତ୍ତା ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ରଣଭୂମିରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତାଵୁଭୌ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତୁ ରଣେ ପାର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନାକମ୍ପଯଦ୍ବଲୀ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ କୁରୁବଂଶର ସିଂହ, ପରସ୍ପର ବିନାଶକୁ ଚାହିଁ, ରଣରେ ଭୀଷ୍ମ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜନ୍ଭୀଷ୍ମଂ ନାକମ୍ପଯଦ୍ଯୁଧି। ସାତ୍ଯକିସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃତଵର୍ମାଣମଭ୍ଯାତ୍
ଏଭଳି ରାଜା, ପାଣ୍ଡବ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ସାତ୍ୟକି କୃତବର୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଯୋଃ ସମଭଯଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ସାତ୍ଯକିଃ କୃତଵର୍ମାଣଂ କୃତଵାର୍ମା ଚ ସାତ୍ଯକିମ୍
ସାତ୍ୟକି ଓ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ସାତ୍ୟକି କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ କୃତବର୍ମା ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କଲେ।
ଆନର୍ଚ୍ଛତୁଃ ଶରୈର୍ଘୋରୈସ୍ତକ୍ଷମାଣୌ ପରସ୍ପରମ୍। ତୌ ଶରାଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ଶୁଶୁଭାତେ ମହାବଲୌ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଏକାଉଁଠିକି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କ ଆଘାତ ସହିଥିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ସମଗ୍ର ଦେହ ବାଣରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲୌ ପୁଷ୍ପିତାଵିଵ କିଂଶୁକୌ । ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ମହେଷ୍ଵାସଂ ବୃହଦ୍ବଲମଯୋଧଯତ୍
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଦୁଇଟି କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ସେମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ତତଃ କୋସଲରାଜାଽସାଵଭିମନ୍ଯୋର୍ଵିଶାଂପତେ । ଧ୍ଵଜଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ସାରଥିଂ ଚ ଵ୍ଯପାତଯତ୍
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, କୋଶଳରାଜା ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରଥସାରଥିକୁ ମାଟିକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ସୌଭଦ୍ରସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାତିତେ ରଥସାରଥୌ। ବୃହଦ୍ବଲଂ ମହାରାଜ ଵିଵ୍ଯାଧ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ତାଙ୍କ ରଥସାରଥି ପଡ଼ିଯିବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କୁ ନଉଟି ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଅଥାପରାଭ୍ଯାଂ ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ଶିତାଭ୍ଯାମରିମର୍ଦନଃ । ଧ୍ଵଜମେକେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ପାର୍ଷ୍ଣିମେକେନ ସାରଥିମ୍
ତାପରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଅଭିମନ୍ୟୁ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଚଉଡ଼ା ବାଣ ନେଇ, ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଧ୍ୱଜକୁ ଓ ଅନ୍ୟଟିରେ ସାରଥିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚ ଶରୈଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ତତକ୍ଷାତେ ପରସ୍ପରମ୍ । ମାନିନଂ ସମରେ ଦୃପ୍ତଂ କୃତଵୈରଂ ମହାରଥମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଯୋଗୀଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଅହଂକାରୀ, ଦମ୍ଭୀ ଏବଂ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାରଥୀ।
ଭୀମସେନସ୍ତଵ ସୁତଂ ଦୁର୍ଯୋଧନମଯୋଧଯତ୍ । ତାଵୁଭୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ କୁରୁମୁଖ୍ଯୌ ମହାବଲୌ
ଭୀମସେନ ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କୁରୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।