ତତୋ ଜଘ୍ନୁର୍ମହାଭେରୀଃ ଶତଶଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ । ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଗୋକ୍ଷୀରନିଭାନ୍ଦଧ୍ମୁର୍ହୃଷ୍ଟା ମନସ୍ଵିନଃ
ତାପରେ ଉତ୍ସାହୀ ବୀରମାନେ ଶତଶଃ ହଜାରଶଃ ବଡ଼ ଢୋଳ ମାଡ଼ିଲେ, ଗୋଧୂଧ ସମାନ ସ୍ୱେତ ଶଂଖ ବଜାଇଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ମାମକେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ। କେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାହରଂସ୍ତତ୍ର କୁରଵଃକ ପାଣ୍ଡଵା ନୁ କିମ୍
ମୋର ସେନା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସେନା ଏପରି ଭାବେ ଗଠିତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ କିଏ ଆକ୍ରମଣ କଲା—କି କୌରବମାନେ, କି ନ ପାଣ୍ଡବମାନେ?
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସହ ସେନଯା
ହେ ରାଜା, ତୋର ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେନା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀମସେନପୁରୋଗମାଃ । ଭୀଷ୍ମେଣ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ସେପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
କ୍ଷ୍ଵେଡାଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦାଃ କ୍ରକଚା ଗୋଵିଷାଣିକାଃ । ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗମୁରଜା ହଯକୁଞ୍ଜରନିଃସ୍ଵନାଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ହିନ୍ହିନାଇଲେ, ରଥର ଚକା ଗଡ଼ଗଡ଼ ଶବ୍ଦ, ଦାରୁ କାଟିବା ଆବାଜ, ବୃଷ ଶିଙ୍ଗ ତୁରୀ, ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ ଓ ଘୋଡ଼ା-ହାତୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା।
ଉଭଯୋଃକ ସେନଯୋର୍ହ୍ଯାସଂସ୍ତତସ୍ତେଽସ୍ମାନ୍ସମାଦ୍ରଵନ୍। ଵଯଂ ତାନ୍ପ୍ରତିର୍ଦନ୍ତସ୍ତଦାଽଽସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ଦୁଇଟି ସେନାରୁ ସେମାନେ ଆମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲୁ। ତାପରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ମହାନ୍ତ୍ଯନୀକାନି ମହାସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ ସମାଗମେ ପାଣ୍ଡଵଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଯୋଃ। ଚକମ୍ପିରେ ଶଙ୍ଖମୃଦଙ୍ଗନିଃସ୍ଵନୈଃ ପ୍ରକମ୍ପିତାନୀଵ ଵନାନି ଵାଯୁନା
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଦଳ ନିଆଁ ଲାଗି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେହି ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଏମିତି କମ୍ପିଗଲା, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ହାଲୁକା ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ନରେନ୍ଦ୍ର ନାଗାଶ୍ଵରତାକୁଲାନା- ମଭ୍ଯାଗତାନାମଶିଵେ ମୁହୂର୍ତେ। ବଭୂଵ ଘୋଷସ୍ତୁମୁଲଶ୍ଚମୂନାଂ ଵାତୋଦ୍ଧୁତାନାମିଵ ସାଗରାଣାମ୍
ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥର ଦଳ ଅଶୁଭ ସମୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ପରେ, ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଉଠିଲା, ଯେପରି ପବନରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ।
ତସ୍ମିନ୍ସମୁତ୍ଥିତେ ଶବ୍ଦେ ତୁମୁଲେ ରୋମହର୍ଷଣେ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାଣଦଦ୍ଗୋଵୃଷୋ ଯଥା
ସେହି ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ଭୟଭୀତ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଦଳ ଦେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଳିଅଁ ଗାଏ ଦଳ ଦେଇ ଗର୍ଜନ କରେ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଂ ଵାରଣାନାଂ ଚ ବୃଂହିତମ୍। ସିଂହନାଦଂ ଚ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଭୀସସେନରଵୋଽଭ୍ଯଭୂତ୍
ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ, ହାତୀମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଗୁଞ୍ଜନ, ଏବଂ ସେନାମାନଙ୍କର ସିଂହ ଦଳ ଦେଇ ଗର୍ଜନ—ସବୁକୁ ଭୀମସେନଙ୍କର ଦଳ ଦେଇ ଉଚ୍ଚ ରବ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ହଯାନାଂ ହେଷମାଣାନାମନୀକେଷୁ ସହସ୍ରଶଃ । ସର୍ଵାନଭ୍ଯଭଵଚ୍ଚବ୍ଦାନ୍ଭୀମସ୍ଯ ନଦତଃ ସ୍ଵନଃ
ସେନାରେ ହଜାର ହଜାର ଘୋଡ଼ା ହିହିଁକାର କରୁଥିଲେ, ତାହା ସବୁକୁ ଭୀମଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଢାଙ୍କିଦେଲା।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନଦଂ ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯାସ୍ତଵ ଵିତତ୍ରସୁଃ । ଜୀମୂତସ୍ଯେଵ ନଦତଃ ଶକ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍
ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ତୁମ ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଶବ୍ଦ ସମାନ।
ଵାହନାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ପ୍ରମୁସ୍ରୁଵୁଃ । ଶବ୍ଦେନ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ସିଂହସ୍ଯେଵେତରେକ ମୃଗାଃ
ସେ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଓ ଯାନବାହନମାନେ ଭୟରେ ପେଶାବ ଓ ମଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ସିଂହ ଗର୍ଜନରେ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ କରନ୍ତି।
ଦର୍ଶଯନ୍ଘୋରମାତ୍ମାନଂ ମହାଭ୍ରମିଵ ନାଦଯନ୍। ଵିଭୀଷଯଂସ୍ତଵ ସୁତାନ୍ଭୀମସେନଃ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଭୀମସେନ, ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ତମାଯାନ୍ତଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସୋଦର୍ଯାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍ । ଛାଦଯନ୍ତଃ ଶରଵ୍ରାତୈର୍ମେଘା ଇଵ ଦିଵାକରମ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ ଆସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଲେ, ଏବଂ ତୀରର ଝଡ଼ରେ ତାଙ୍କୁ ଢାକି ଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଡ଼କୁ ରଖେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁଃସହଃ ଶଲଃ । ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚାତିରଥସ୍ତଥା ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ନୃପଃ
ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ଯୋଧନ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁଃସହ, ଶଳ, ଦୁଃଶାସନ ଏବଂ ରଥରେ ପ୍ରବଳ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ରାଜା, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠି ଥିଲେ।
ଵିଵିଂଶତିଶ୍ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୋଜଃ ସୌମଦତ୍ତିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିବିଂଶତି, ଚିତ୍ରସେନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ପ୍ରବଳ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟସେନ, ଭୋଜ ଏବଂ ସାହସିକ ସୌମଦତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ।
ମହାଚାପାନି ଧୁନ୍ଵନ୍ତୋ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ । ଆଦଦାନାଶ୍ଚ ନାରାଚାନ୍ନିର୍ମୁକ୍ତାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
ବଡ଼ ବାଣ ଧରି, ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଚମକିଥିବା ପରି, ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ନେଇ, ଛୁଟିଥିବା ବିଷାଳ ସାପ ପରି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅଥ ତେ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରାଃ ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମହାରଥୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏମାନେ,
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରତିଯଯୁରର୍ଦଯନ୍ତଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଵଜ୍ରୈରିଵ ମହାଵେଗୈଃ ଶିଖରାଣି ଧରାଭୃତାମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ତିକ୍ତ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ବଜ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଆଘାତ କରେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଥମସଂଗ୍ରାମେ ଭୀମଜ୍ଯାତଲନିଃସ୍ଵନେ। ତାଵକାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ନାସୀତ୍କଶ୍ଚିତ୍ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ସେ ପ୍ରଥମ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୀମଙ୍କ ଧନୁର ତାରର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା, ତୁମ ପକ୍ଷର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର କେହି ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ ନାହିଁ।
ଲାଘଵଂ ଦ୍ରୋଣଶିଷ୍ଯାଣାମପଶ୍ଯଂ ଭରତର୍ଷଭ । ନିମିତ୍ତଵେଧିନାଂ ଚୈଵ ଶରାନୁତ୍ସୃଜତାଂ ଭୃଶମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତଗତି ଦେଖିଲି, ଏବଂ ନିମିତ୍ତ ଜାଣିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ନୋପଶାମ୍ଯତି ନିର୍ଘୋଷୋ ଧନୁଷାଂ କୂଜତାଂ ତଥା। ଵିନିଶ୍ଚେରୁଃ ଶରା ଦୀପ୍ତାଜ୍ଯୋତୀଂଷୀଵ ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଧନୁଷର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ ହେଲାନି, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରା ଭଳି ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ବାହାରିଗଲା।
ସର୍ଵେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ମହୀପାଲାଃ ପ୍ରେକ୍ଷକା ଇଵ ଭାରତ। ଦଦୃଶୁର୍ଦର୍ଶନୀଯଂ ତଂ ଭୀମଂ ଜ୍ଞାତିସମାଗମମ୍
ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦର୍ଶକ ଭଳି ଦଉଡି ଦେଖିଲେ, ଭୀମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କର ମିଳନ।
ତତସ୍ତେ ଜାତସଂରମ୍ଭାଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧଯା ରାଜନ୍ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଭାରି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରି, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଟକ୍କର ଦେଇ, ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନେ ତେ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସଂକୁଲେ । ଶୁଶୁଭାତେ ରଣେଽତୀଵ ପଟେ ଚିତ୍ରାର୍ପିତେ ଇଵ
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଶୋଭାମୟ ଚିତ୍ରପଟ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନାଃ । ସହସୈନ୍ଯାଃ ସମାପେତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଶାସନାତ୍
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଧରି, ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରେଣ ଚଦିଷ୍ଟାଃ ପାର୍ଥିଵାସ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ । ଵିନଦନ୍ତଃ ସମାପେତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵାହିନୀମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ହଜାର ହଜାର ରାଜା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହାଙ୍କାର ଦେଇ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋସ୍ତୀଵ୍ରଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସ ସମାଗମଃ । ଅନ୍ତର୍ଧୀଯତ ଚାଦିତ୍ଯଃ ସୈନ୍ଯେନ ରଜସା ଵୃତଃ
ଉଭୟ ସେନାର ଭୟଙ୍କର ମୁହାଁମୁହିଁ ଲଢ଼ାଇରେ, ସେନାମାନେ ଉଠାଇଥିବା ଧୂଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଯୁଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରଭଗ୍ନାନାଂ ପୁନରାଵର୍ତିନାମପି। ନାତ୍ର ସ୍ଵେଷାଂ ପରେଷାଂ ଵା ଵିଶେଷଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କିମ୍ବା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଫେରୁଥିଲେ, କିମ୍ବା ପୁଣି ଆସୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ନିଜ ଓ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।