ପୁନଃ ପୁନରଵୋଚଂସ୍ତେ ଶାକୁନ୍ତଲଗୁଣାନପି। ସିଂହେକ୍ଷଣଃ ସିଂହଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ
ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର ଗୁଣ କଥା କହୁଥିଲେ—ସିଂହ ପରି ଆଖି, ସିଂହ ପରି ଦାନ୍ତ, ସିଂହ ପରି କନ୍ଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ।
ସିଂହୋରସ୍କଃ ସିଂହବଲଃ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମ୍ଯଯମ୍। ପୃଥ୍ଵଂସଃ ପୃଥୁଵକ୍ଷାଶ୍ଚ ଛତ୍ରାକାରଶିରା ମହାନ୍
ସିଂହ ପରି ଛାତି, ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତି, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଚଉଡ଼ା କନ୍ଧ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଏବଂ ଛତା ପରି ମୁଣ୍ଡ, ସେ ଅତି ମହାନ।
ପାଣିପାଦତଲେ ରକ୍ତୋ ରକ୍ତାସ୍ଯୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ। ରାଜଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରାଜଶ୍ରୀଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ତଳ ଲାଲ, ମୁହଁ ଲାଲ, ସ୍ୱର ଡ଼଼ମ୍ବ ମାଡ଼ି ପରି, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ରାଜସିକ ତେଜ ଚମକୁଥିଲା।
ଆକାରେଣ ଚ ରୂପେଣ ଶରୀରେଣାପି ତେଜସା। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେନ ସମୋ ହ୍ଯେଷ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆକୃତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦେହ ଏବଂ ତେଜରେ ସେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସମାନ; ଏଠି ଏମିତି କାହାର ପୁଅ ହେବେ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଯୁକ୍ତିଵାଦାନଵୋଚନ୍ତ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ହଜାରେ ହଜାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ; ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଯୁକ୍ତି ସହ କଥା କହି ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ବାନ୍ଧଵା ଇଵ ସସ୍ନେହା ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍। ପୌରାଣାଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତା ଶକୁନ୍ତଲା
ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପରି ସ୍ନେହରେ ସେମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସହରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶକୁନ୍ତଳା ନିରବ ହେଲେ।
ଵେଶ୍ମଦ୍ଵାରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲା ସା ନୃପାତ୍ମଜା। ଚିନ୍ତଯାମାସ ସହସା କାର୍ଯଗୌରଵକାରଣାତ୍
ରାଜମହଳର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭାବି ତୁରନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ଚ ପରୀତାଙ୍ଗୀ ରାଜନ୍ରାଜସମକ୍ଷତଃ। ଅଘୃଣା କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ମମ କାରଣାତ୍
ଲଜ୍ଜାରେ ଶରୀର ଭରିଯାଇ, ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ କଥା କହିପାରିବି?'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କୃପଣା ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଶକୁନ୍ତଲା।' ଅଭିସୃତ୍ଯ ଚ ରାଜାନଂ ଵେଦିତା ସା ପ୍ରଵେଶିତା
ଏଭଳି କହି ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଆଗଲା।
ସହ ତେନ କୁମାରେଣ ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। `ସିଂହାସନସ୍ଥଂ ରାଜାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ନେଇ, ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କ ସିଂହାସନ ସମ୍ମୁଖରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲା ନତଶିରାଃ ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ୍ଯ ଚ।' ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ଶକୁନ୍ତଲା
ଶକୁନ୍ତଳା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଭିଵାଦଯ ରାଜାନଂ ପିତରଂ ତେ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତଂ ତତ୍ର ଲଜ୍ଜାନତମୁଖୀ ସ୍ଥିତା
ସେ କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁମର ପିତା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର', ଏହିପରି କହି ଶକୁନ୍ତଳା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଉଡ଼ିଲେ।
ସ୍ତମ୍ଭମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ରାଜାନଂ ପ୍ରସୀଦସ୍ଵେତ୍ଯୁଵାଚ ସା। ଶାକୁନ୍ତଲୋପି ରାଜାନମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏକ ଖମ୍ଭାକୁ ଧରି ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ—'ଦୟା କରନ୍ତୁ', ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ହର୍ଷେଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନୋ ରାଜାନଂ ଚାନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ସୋବ୍ରଵୀତ୍
ଆନନ୍ଦରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଆଖିରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ଭାବନାରେ ଲିନ ହୋଇ ଏଭଳି କହିଲେ।
କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ତେ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି। କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହଃ ସପୁତ୍ରାଯା ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋତେ ଖୋଲାସା କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ କାମ କରିଦେବି, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ।
ପ୍ରସୀଦସ୍ଵ ମହାରାଜ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏଷ ପୁତ୍ରୋ ହି ତେ ରାଜନ୍ମଯ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଃ ପରଂତପ
ଦୟା କର, ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ କହିବି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏହି ପୁଅ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍। ଯଥୋକ୍ତମାଶ୍ରମେ ତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ରାଜା, ଏହି ପୁଅକୁ ତୁମେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଆଶ୍ରମରେ ଯେପରି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ଚାଲ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ମଯା ସମାଗମେ ପୂର୍ଵଂ କୃତଃ ସ ସମଯସ୍ତ୍ଵଯା। ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ମର ମହାବାହୋ କଣ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରତି
ଆମର ପୂର୍ବ ମିଳନବେଳେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ଏହି କଥାକୁ ମନେ ପକା, ହେ ମହାବାହୁ, କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମ ସଂପର୍କରେ।
ତସ୍ଯୋପଭୋଗସକ୍ତସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚାନ୍ଯାସୁ ଭାରତ। ଶକୁନ୍ତଲା ସପୁତ୍ରା ଚ ମନସ୍ଯନ୍ତରଧୀଯତ
କିନ୍ତୁ ରାଜା ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବାରୁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ମନରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ।
ସ ଧାରଯନ୍ମନସ୍ଯେନାଂ ସପୁତ୍ରାଂ ସସ୍ମିତାଂ ତଦା। ତଦୋପଗୃହ୍ଯ ମନସା ଚିରଂ ସୁଖମଵାପ ସଃ
ତାପରେ, ସେ ହସିଥିବା ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମନରେ ଧରି, ମନରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସୋଽଥ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯା ରାଜା ସ୍ମରନ୍ନପି। ଅବ୍ରଵୀନ୍ନ ସ୍ମରାମୀତି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସମାଗମମ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ଓ ମନେ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆମର ମିଳନକୁ ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ହେ ଭଦ୍ରା।'
ମୈଥୁନଂ ଚ ଵୃଥା ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଯମିତି ମେ ମତିଃ। ନାଭିଜାନାମି କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵଯା ସହ ସମାଗମମ୍
'ମୁଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ମିଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କେବେ ମିଳିଥିଲି ବୋଲି ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, ହେ କଳ୍ୟାଣୀ।'
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂବନ୍ଧଂ ନ ସ୍ମରାମି ତ୍ଵଯା ସହ। ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ଵା କାମଂ ଯଦ୍ଵାପୀଚ୍ଛସି ତତ୍କୁରୁ
'ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ କିମ୍ବା କାମ ସମ୍ପର୍କରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କିଛି ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ। ଚାହଁଲେ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ, କିମ୍ବା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି କର।'
ସଂରମ୍ଭାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠସଂପୁଟା। କଟାକ୍ଷୈର୍ନିର୍ଦହନ୍ତୀଵ ତିର୍ଯଗ୍ରାଜାନମୈକ୍ଷତ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅପମାନରେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଠୋଠ କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ତିର୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜା ଜଳିଯାଉଛନ୍ତି।
ଆକାରଂ ଗୂହମାନା ଚ ମନ୍ଯୁନା ଚ ସମୀରିତମ୍। ତପସା ସଂଭୃତଂ ତେଜୋ ଧାରଯାମାସ ଵୈ ତଦା
ସେ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାକୁ ଲୁଚାଇ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆର୍ଜିତ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସା ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦୁଃଖାମର୍ଷସମନ୍ଵିତା। ଭର୍ତାରମଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନରେ ଭରିଯାଇ, ପତିକୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଜାନନ୍ନପି ମହାରାଜ କସ୍ମାଦେଵଂ ପ୍ରଭାଷସେ। ନ ଜାନାମୀତି ନିଃଶଙ୍କଂ ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତଥା
'ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଛ, ହେ ମହାରାଜ, ତଥାପି ଏଭଳି କାହିଁକି କହୁଛ? ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପରି ନିର୍ଭୟରେ କହୁଛ, ମୁଁ ଜାଣେନି।'
ତସ୍ଯ ତେ ହୃଦଯଂ ଵେଦ ସତ୍ଯସ୍ଯୈଵାନୃତସ୍ଯ ଚ। ସାକ୍ଷିଣଂ ବତ କଲ୍ଯାଣମାତ୍ମାନମଵମନ୍ଯସେ
'ତୁମ ହୃଦୟ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦୁହିଁକୁ ଜାଣେ। ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ନିଜକୁ, ଯିଏ ସାକ୍ଷୀ, ଅବହେଳା କରୁଛ।'
ଯୋଽନ୍ଯଥା ସନ୍ତମାତ୍ମାନନ୍ଯଥା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। କିଂ ତେନ ନ କୃତଂ ପାପଂ ଚୋରେଣାତ୍ମାପହାରିଣା
'ଯିଏ ଯେମିତି ଅଛି, ସେମିତି ନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେ—ସେ ନିଜକୁ ଚୋରି କରୁଥିବା ଚୋର ପରି, କେଉଁ ଅପରାଧ କରିନାହିଁ?'
ଏକୋଽହମସ୍ମୀତି ଚ ମନ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ନ ହୃଚ୍ଛଯଂ ଵେତ୍ସି ମୁନିଂ ପୁରାଣମ୍। ଯୋ ଵେଦିତା କର୍ମଣଃ ପାପକସ୍ଯ ତସ୍ଯାନ୍ତିକେ ତ୍ଵଂ ଵୃଜିନଂ କରୋଷି
'ତୁମେ ଭାବୁଛ, ତୁମେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରେ ଥିବା ପୁରାତନ ଋଷିଙ୍କୁ ଜାଣ ନାହାଁ, ସେ ତୁମ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ଅପରାଧ କରୁଛ।'