ଯଦଗ୍ରେ ଚାନୁବନ୍ଧେ ଚ ସୁଖଂ ମୋହନମାତ୍ମନଃ । ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯପ୍ରମାଦୋତ୍ଥଂ ତତ୍ତାଭସମୁଦାହୃତମ୍
ଯେ ସୁଖ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଦୁହିଁ ଦିନେ ଆତ୍ମାକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ନିଦ୍ରା, ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହି ସୁଖକୁ ତାମସି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନ ତଦସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵା ଦିଵି ଦେଵେଷୁ ଵା ପୁନଃ । ସତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତିଜୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଯଦେମିଃ ସ୍ଯାତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣୈଃ
ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଦିବରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିର ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ପରଂତପ । କର୍ମାଣି ପ୍ରଵିଭକ୍ତାନି ସ୍ଵଭାଵପ୍ରଭଵୈର୍ଗୁଣୈଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ।
ଶମୋ ଦମସ୍ତପଃ ଶୌଚଂ କ୍ଷାନ୍ତିରାର୍ଜଵମେଵ ଚ । ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମ ସ୍ଵଭାଵଜମ୍
ଶାନ୍ତି, ଦମ, ତପ, ପବିତ୍ରତା, କ୍ଷମା, ସରଳତା, ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଏହିଗୁଡିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଶୌର୍ଯଂ ତେଜୋ ଧୃତିର୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଚାପ୍ଯପଲାଯନମ୍ । ଦାନମୀଶ୍ଵରଭାଵଶ୍ଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵଜମ୍
ଶୌର୍ୟ, ତେଜ, ଧୃତି, ଦକ୍ଷତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇବା ନାହିଁ, ଦାନ ଓ ନାୟକତ୍ୱ—ଏହିଗୁଡିକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟ।
କୃଷିଗୋରକ୍ଷ୍ଯରଭାଵଶ୍ଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵଜମ୍ । ପରିଚର୍ଯାତ୍ମକଂ କର୍ମ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯାପି ସ୍ଵଭାଵଜମ୍
ଚାଷ, ଗୋପାଳନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ସେବା ନିଜ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟ।
ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ କର୍ମଣ୍ଯଭିରତଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନରଃ। ସ୍ଵକର୍ମନିରତ୍ତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଥା ଵିନ୍ଦତି ତଚ୍ଛୃଣୁ
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଣିଷ ସଫଳତା ପାଉଥିବା; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଲେ କିପରି ସିଦ୍ଧି ମିଳେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଭୂତାନାଂ ଯୋନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ସ୍ଵକର୍ମଣା ତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ଵିନ୍ଦତି ମାନଵଃକ
ଯାଁଠୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଭରି ରହିଛି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଣିଷ ସିଦ୍ଧି ପାଉଥିବା।
ଶ୍ରେଯାନ୍ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଵିଗୁଣଃ ପରଧର୍ମାତ୍ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତାତ୍ । ସ୍ଵଭାଵନିଯତଂ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ନାପ୍ନୋତି କିଲ୍ଵିଷମ୍
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାଠାରୁ ଭଲ; ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ପାପ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସହଜଂ କର୍ମ କୌନ୍ତେଯ ସଦୋଷମପି ନ ତ୍ଯଜେତ୍ । ସର୍ଵାରମ୍ଭା ହି ଦୋଷେଣ ଧୂମେନାଗ୍ନିରିଵାଵୃତାଃ
କୌନ୍ତେୟ, ନିଜ ପ୍ରକୃତିର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷରେ ଢାକା, ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁରେ ଢାକା ଥିବା ପରି।
ଅସକ୍ତବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵତ୍ର ଜିତାତ୍ମା ଵିଗତସ୍ପୃହଃ । ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ସଂନ୍ଯାସେନାଧିଗଚ୍ଛତି
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତଠାରେ ଅସକ୍ତ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଜିତିଛି ଓ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସଂନ୍ୟାସର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଉଥିବା।
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମ ତଥାଽଽପ୍ନେତି ନିବୋଧ ମେ । ସମାସେନୈଵ କୌନ୍ତେଯ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଯା ପରା
କୌନ୍ତେୟ, ଯିଏ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଉଥିବା, ଜ୍ଞାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିଷ୍ଠା କିପରି, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋଠୁ ଶୁଣ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଶୁଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧୃତ୍ଯାଽଽତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ। ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ଵିଷଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାଗଦ୍ଵେଷୌ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ ଚ
ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ ଧୃତି ସହିତ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଛାଡ଼ି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି,
ଵିଵିକ୍ତସେଵୀ ଲଧ୍ଵାଶୀ ଯତକାକ୍କାଯମାନସଃ। ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ
ଏକାନ୍ତରେ ରହି, ମାପ ମାପି ଖାଇ, ଦେହ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସଦା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲାଗିଥିବା, ବିରାଗକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି,
ଅହଙ୍କାରଂ ବଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍ । ଵିମୁଚ୍ଯ ନିର୍ମମଃ ଶାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଅହଂକାର, ବଳ, ଅଭିମାନ, ଆସା, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି, 'ମୋର' ବୋଧ ରହିତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ନ ଶୋଚତିକ ନ କାଙ୍କ୍ଷତି । ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ମଦ୍ତଭକ୍ତିଂ ଲଭତେ ପରାମ୍
ବ୍ରହ୍ମ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ଥିଲେ, ସେ କେବେ ଶୋକ କରେନାହିଁ, ଆଶା କରେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ସେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିକୁ ପାଏ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ମାମଭିଜାନାତି ଯାଵାନ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ତତୋ ମାଂ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶତେ ତଦନନ୍ତରମ୍
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣିପାରିବ; ମୁଁ କିଏ ଓ କଣ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝି, ପରେ ସେ ମୋତେ ସର୍ବଥା ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
ସର୍ଵକର୍ମାଣ୍ଯପି ସଦା କୁର୍ଵାଣୋ ମଦ୍ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦଵାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତଂ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୋର କୃପାରେ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅକ୍ଷୟ ପଦକୁ ପାଏ।
ଚେତସା ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରଃ । ବୁଦ୍ଧିଯୋଗମପାଶ୍ରିତ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସତତଂ ଭଵ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନରେ ମୋ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ କର, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖ; ବୁଦ୍ଧି ଯୋଗ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସଦା ମନକୁ ମୋ ଉପରେ ଲଗାଇ ରଖ।
ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସର୍ଵଦୁର୍ଗାଣି ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତରିଷ୍ଯସି । ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମହଙ୍କାରାନ୍ନ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯସି
ମନକୁ ମୋ ଉପରେ ଲଗାଇ ରଖିଲେ, ମୋର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ ଅଟକିଯିବୁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ମୋ କଥା ଶୁଣିବ ନାହିଁ, ତେବେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଯଦହଙ୍କାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯସେ । ମିଥ୍ଯୈଷ ଵ୍ଯଵସାଯସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯତି
ଯଦି ଅହଂକାର ଧରି ଭାବୁଛ, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ', ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମର ଭୁଲ; ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ତୁମକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ।
ସ୍ଵଭାଵଜେନ କୌନ୍ତେଯ ନିବଦ୍ଧଃ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା । କର୍ତୁଂ ନେଚ୍ଛସି ଯନ୍ମୋହାତ୍କରିଷ୍ଯସ୍ଯଵଶୋପି ତତ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛ; ମୋହରେ ତୁମେ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ, ତଥାପି ଅବଶ୍ୟ ତୁମେ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ।
ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହୃଦ୍ଦେଶେଽର୍ଜୁନ ତିଷ୍ଠତି। ଭ୍ରାମଯନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଯନ୍ତ୍ରାରୂଢାନି ମାଯଯା
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବସାଇ ଘୁରାଇ ରଖିଛନ୍ତି।
ତମେଵ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵଭାଵେନ ଭାରତ। ତତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପରାଂ ଶାନ୍ତିଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ଵତଂ
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ଓ ଶାଶ୍ୱତ ନିବାସକୁ ପାଇପାରିବ।
ଇତି ତେ ଜ୍ଞାନମାଖ୍ଯାତଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ମଯା । ଵିମୃଶ୍ଯୈତଦଶେଷେଣ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଗ୍ୟାନ କହିଦେଲି; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି କର।
ସର୍ଵଗୁହ୍ଯତମଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଇଷ୍ଟେଽସି ମେ ଦୃଢମିତି ତତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍
ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ବଚନ ପୁଣି ଶୁଣ; ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏହିଯୋଗ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କହିବି।
ମନ୍ମନା ଭଵ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ । ମାମେଵୈଷ୍ଯସି ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନେ ପ୍ରିଯୋଽସି ମେ
ମନକୁ ମୋ ଉପରେ ଲଗା, ମୋର ଭକ୍ତ ହେ, ମୋକୁ ପୂଜା କର, ମୋତେ ନମସ୍କାର କର; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ସର୍ଵଧର୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମାମେକଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ଅହଂ ତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, ଚିନ୍ତା କରିନାହିଁ।
ଇଦଂ ତେ ନାତପସ୍କାଯ ନାଭକ୍ତାଯ କଦାଚନ। ନ ଚାଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ଵାଚ୍ଯଂ ନ ଚ ମାଂ ଯୋଽଭ୍ଯସୂଯତି
ଏହି କଥା କେବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନଥିବା, ଭକ୍ତି ନଥିବା, ସେବା ନକରୁଥିବା, କିମ୍ବା ମୋ ଉପରେ ଦ୍ୱେଷ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯ ଇଦଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତେଷ୍ଵଭିଧାସ୍ଯତି। ଭକ୍ତିଂ ମଯି ପରାଂ କୃତ୍ଵା ମାମେଵୈଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବ, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ରଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ।