ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ଗଛବନକୁ ଯିବା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ। ଏଭଳି କହି, ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ଗତାନ୍ମୁନିଗଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା। ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତା ଯଥା ଶୋଚନ୍ତି ଦାରକାଃ
ମୁନିମାନେ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ; ଯେପରି ମାତାପିତା ବିହୀନ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେ ଶୋକ କଲେ।
ତଥା ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଦୁଃଖିତା। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେଣ ଭାମିନୀ
ଏଭଳି ଶୋକରେ ଦେହ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଧୃତି ଧରି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ମହିଳା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିଲେ।
ପୁତ୍ରେଣୈଵ ସହାଯେନ ସା ଜଗାମ ଶନୈଃ ଶନୈଃ। ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵୈ ରାଜମାର୍ଗେଣ ପୌରଵଃ
ନିଜ ପୁଅ ଛଡ଼ା ଆଉ କେହି ସହଯାତ୍ରୀ ନଥିଲେ, ସେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଚାଲିଲେ, ପୌରବ ରାଜପଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ଵିଚିତ୍ରିତାଃ। କୌତୂହଲସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ
ସେ ମହଲ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ମନ୍ଦିର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାମୟ ସଭାଗୃହ ଦେଖିଲେ; କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଗତ୍ଯା ଚ ସଂହୀସଦୃଶୀଂ କୋକିଲେନ ସ୍ଵରେ ସମାମ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହୁଥିଲେ—'ଏମିତି ଶୋଭା ଯେପରି ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ହଂସୀ ପରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର କୋଇଲୀ ପରି ମଧୁର।'
ମୁଖେନ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯା ପଦ୍ମାଲଯାସମାମ୍। ସ୍ମିତେନ କୁନ୍ଦସଦୃଶୀଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭସମତ୍ଵଚମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥାଏ, ହସ ଦନ୍ତ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଚମକ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ମନ୍ଦାର ପରି।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭାମ୍। କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯୈଷା ସୁକେଶୀ ସଂହତସ୍ତନୀ
ତାଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା, ଦେହର ଚମକ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି, ହାତ ଗୋଡ଼ା ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, କେଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଛାତି ଦୁଇଟି ଏକାଠି ଏବଂ ଭରିଥିଲା।
ଜଘନଂ ସୁଵିଶାଲଂ ଵୈ ଊରୂ କରିକରୋପମୌ। ରକ୍ତତୁଙ୍ଗତଲୌ ପାଦୌ ଧରଣ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ
ତାଙ୍କର କଟି ଅତି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଗଠିତ, ଉରୁ ଶିଶୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ମଜବୁତ, ପାଦ ଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଲାଲ, ଭୂମିରେ ଭଲଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵଂ ରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିଵାଗତା। ଇତି ସ୍ମ ସର୍ଵେଽମନ୍ଯନ୍ତ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତନଗରେ ଜନାଃ
ଏଭଳି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଯେଉଁଠିକି ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରର ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ।
ପୁନଃ ପୁନରଵୋଚଂସ୍ତେ ଶାକୁନ୍ତଲଗୁଣାନପି। ସିଂହେକ୍ଷଣଃ ସିଂହଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ
ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର ଗୁଣ କଥା କହୁଥିଲେ—ସିଂହ ପରି ଆଖି, ସିଂହ ପରି ଦାନ୍ତ, ସିଂହ ପରି କନ୍ଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ।
ସିଂହୋରସ୍କଃ ସିଂହବଲଃ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମ୍ଯଯମ୍। ପୃଥ୍ଵଂସଃ ପୃଥୁଵକ୍ଷାଶ୍ଚ ଛତ୍ରାକାରଶିରା ମହାନ୍
ସିଂହ ପରି ଛାତି, ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତି, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଚଉଡ଼ା କନ୍ଧ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଏବଂ ଛତା ପରି ମୁଣ୍ଡ, ସେ ଅତି ମହାନ।
ପାଣିପାଦତଲେ ରକ୍ତୋ ରକ୍ତାସ୍ଯୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ। ରାଜଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରାଜଶ୍ରୀଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ତଳ ଲାଲ, ମୁହଁ ଲାଲ, ସ୍ୱର ଡ଼଼ମ୍ବ ମାଡ଼ି ପରି, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ରାଜସିକ ତେଜ ଚମକୁଥିଲା।
ଆକାରେଣ ଚ ରୂପେଣ ଶରୀରେଣାପି ତେଜସା। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେନ ସମୋ ହ୍ଯେଷ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆକୃତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦେହ ଏବଂ ତେଜରେ ସେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସମାନ; ଏଠି ଏମିତି କାହାର ପୁଅ ହେବେ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଯୁକ୍ତିଵାଦାନଵୋଚନ୍ତ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ହଜାରେ ହଜାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ; ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଯୁକ୍ତି ସହ କଥା କହି ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ବାନ୍ଧଵା ଇଵ ସସ୍ନେହା ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍। ପୌରାଣାଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତା ଶକୁନ୍ତଲା
ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପରି ସ୍ନେହରେ ସେମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସହରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶକୁନ୍ତଳା ନିରବ ହେଲେ।
ଵେଶ୍ମଦ୍ଵାରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲା ସା ନୃପାତ୍ମଜା। ଚିନ୍ତଯାମାସ ସହସା କାର୍ଯଗୌରଵକାରଣାତ୍
ରାଜମହଳର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭାବି ତୁରନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ଚ ପରୀତାଙ୍ଗୀ ରାଜନ୍ରାଜସମକ୍ଷତଃ। ଅଘୃଣା କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ମମ କାରଣାତ୍
ଲଜ୍ଜାରେ ଶରୀର ଭରିଯାଇ, ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ କଥା କହିପାରିବି?'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କୃପଣା ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଶକୁନ୍ତଲା।' ଅଭିସୃତ୍ଯ ଚ ରାଜାନଂ ଵେଦିତା ସା ପ୍ରଵେଶିତା
ଏଭଳି କହି ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଆଗଲା।
ସହ ତେନ କୁମାରେଣ ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। `ସିଂହାସନସ୍ଥଂ ରାଜାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ନେଇ, ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କ ସିଂହାସନ ସମ୍ମୁଖରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲା ନତଶିରାଃ ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ୍ଯ ଚ।' ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ଶକୁନ୍ତଲା
ଶକୁନ୍ତଳା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅଭିଵାଦଯ ରାଜାନଂ ପିତରଂ ତେ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତଂ ତତ୍ର ଲଜ୍ଜାନତମୁଖୀ ସ୍ଥିତା
ସେ କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁମର ପିତା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର', ଏହିପରି କହି ଶକୁନ୍ତଳା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଉଡ଼ିଲେ।
ସ୍ତମ୍ଭମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ରାଜାନଂ ପ୍ରସୀଦସ୍ଵେତ୍ଯୁଵାଚ ସା। ଶାକୁନ୍ତଲୋପି ରାଜାନମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏକ ଖମ୍ଭାକୁ ଧରି ଶକୁନ୍ତଳା କହିଲେ—'ଦୟା କରନ୍ତୁ', ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ହର୍ଷେଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନୋ ରାଜାନଂ ଚାନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ସୋବ୍ରଵୀତ୍
ଆନନ୍ଦରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଆଖିରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ଭାବନାରେ ଲିନ ହୋଇ ଏଭଳି କହିଲେ।
କିମାଗମନକାର୍ଯଂ ତେ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି। କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଦେହଃ ସପୁତ୍ରାଯା ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋତେ ଖୋଲାସା କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ କାମ କରିଦେବି, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ।
ପ୍ରସୀଦସ୍ଵ ମହାରାଜ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏଷ ପୁତ୍ରୋ ହି ତେ ରାଜନ୍ମଯ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଃ ପରଂତପ
ଦୟା କର, ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ କହିବି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଏହି ପୁଅ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍। ଯଥୋକ୍ତମାଶ୍ରମେ ତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ସେହିପାଇଁ, ହେ ରାଜା, ଏହି ପୁଅକୁ ତୁମେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କର। ଆଶ୍ରମରେ ଯେପରି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ଚାଲ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ମଯା ସମାଗମେ ପୂର୍ଵଂ କୃତଃ ସ ସମଯସ୍ତ୍ଵଯା। ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ମର ମହାବାହୋ କଣ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରତି
ଆମର ପୂର୍ବ ମିଳନବେଳେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ଏହି କଥାକୁ ମନେ ପକା, ହେ ମହାବାହୁ, କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମ ସଂପର୍କରେ।
ତସ୍ଯୋପଭୋଗସକ୍ତସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚାନ୍ଯାସୁ ଭାରତ। ଶକୁନ୍ତଲା ସପୁତ୍ରା ଚ ମନସ୍ଯନ୍ତରଧୀଯତ
କିନ୍ତୁ ରାଜା ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବାରୁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ମନରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ।
ସ ଧାରଯନ୍ମନସ୍ଯେନାଂ ସପୁତ୍ରାଂ ସସ୍ମିତାଂ ତଦା। ତଦୋପଗୃହ୍ଯ ମନସା ଚିରଂ ସୁଖମଵାପ ସଃ
ତାପରେ, ସେ ହସିଥିବା ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମନରେ ଧରି, ମନରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।