ଚିନ୍ତାମପରିମେଯାଂ ଚ ପ୍ରଲଯାନ୍ତାମୁପାଶ୍ରିତାଃ। କାମୋପଭୋଗପରମା ଏତାଵଦିତି ନିଶ୍ଚିତାଃ
ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ବନ୍ଧା, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଚିନ୍ତା ଚାଲିଥାଏ। ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବି, ଏହି ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଆଶାପାଶଶତୈର୍ବଦ୍ଧାଃ କାମକ୍ରୋଧପରାଯଣାଃ । ଈହନ୍ତୋ କାମଭୋଗାର୍ଥମନ୍ଯାଯେନାର୍ଥସଂଚଯାନ୍
ଶତଶଃ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଲିନ୍, ଭୋଗ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଇଦମଦ୍ଯ ମଯା ଲବ୍ଧମିମଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ମନୋରଥମ୍ । ଇଦମସ୍ତୀଦମପି ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁନର୍ଧନମ୍
ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏହା ଲାଭ କରିଛି, ଏହି ଆଶା ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମିଳିବ। ଏହା ମୋ ପାଖରେ ଅଛି, ଆଉ ଧନ ମଧ୍ୟ ଆସିବ।
ଅସୌ ମଯା ହତଃ ଶତ୍ରୁର୍ହନିଷ୍ଯେ ଚାପରାନପି। ଈଶ୍ଵରୋଽହମହଂ ଭୋଗୀ ସିଦ୍ଧୋଽହଂ ବଲଵାନ୍ସୁଖୀ
ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଇଛି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଭୋଗ କରୁଛି, ମୁଁ ସଫଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁଖୀ।
ଆଢ୍ଯୋଽଭିଜନଵାନସ୍ମି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମଯା । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଦାସ୍ଯାମି ମୋଦିଷ୍ଯ ଇତ୍ଯଜ୍ଞାନଵିମୋହିତାଃ
ମୁଁ ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ମୋ ସମାନ ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଦାନ ଦେବି, ଆନନ୍ଦ କରିବି—ଏଭଳି ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଅନେକଚିତ୍ତଵିଭ୍ରାନ୍ତ ମୋହଜାଲସମାଵୃତାଃ । ପ୍ରସକ୍ତାଃ କାମଭୋଗେଷୁ ପତନ୍ତି ନରକେଽଶୁଚୌ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ, ମୋହର ଜାଲରେ ଆବୃତ, ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅଶୁଚି ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ଆତ୍ମସଂଭାଵିତାଃ ସ୍ତବ୍ଧା ଧନମାନମଦାନ୍ଵିତାଃ । ଯଜନ୍ତେ ନାମଯଜ୍ଞୈସ୍ତେ ଦମ୍ଭେନାଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ନିଜକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା, ଅହଂକାରୀ, ଧନ ଓ ମାନର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା, ସେମାନେ ନାମମାତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦମ୍ଭ ଓ ନିୟମ ଛାଡ଼ି।
ଅହଙ୍କାରଂ ବଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ସଂଶ୍ରିତାଃ । ମାମତ୍ମପରଦେହେଷୁ ପ୍ରଦ୍ଵିଷନ୍ତୋଽଭ୍ଯସୂଯକାଃ
ଅହଂକାର, ଶକ୍ତି, ଅଭିମାନ, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା, ସେମାନେ ମୋତେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ରହନ୍ତି।
ତାନହଂ ଦ୍ଵିଷତଃ କ୍ରୂରାନ୍ସଂସାରେଷୁ ନରାଧମାନ୍ । କ୍ଷିପାମ୍ଯଜସ୍ରମଶୁଭାନାସୁରୀଷ୍ଵେଵ ଯୋନିଷୁ
ଏଭଳି ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ, କ୍ରୁର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧମମାନେ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଅନ୍ତର୍ୟାତ୍ମା ଅଶୁଭ ଆସୁରୀ ଜନ୍ମରେ ପୁଣିପୁଣି ଫେଙ୍କି ଦେଉଛି।
ଆସୁରୀଂ ଯୋନିମାପନ୍ନା ମୂଢା ଜନ୍ମନିଜନ୍ମନି । ମାମପ୍ରାପ୍ଯୈଵ କୌନ୍ତେଯ ତତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯଧମାଂ ଗତିମ୍
ଆସୁରୀ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୂଢ଼ ହୋଇ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୋତେ ପାଇନଥିବା, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତ୍ରିଵିଧଂ ନରକସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ଵାରଂ ନାଶନମାତ୍ମନଃ । କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭସ୍ତସ୍ମାଦେତତ୍ରଯଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ନରକର ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯାହା ନିଜକୁ ନାଶ କରେ—ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ। ଏହି ତିନିଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତୈର୍ଵିମୁକ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯ ତମୋଦ୍ଵାରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ନରଃ । ଆଚରତ୍ଯାତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯସ୍ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍
ଏହି ତିନିଟି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଧିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵର୍ତତେ କାମକାରତଃ। ନ ସ ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ନୋତି ନ ସୁଖଂ ନ ପରାଂ ଗତିମ୍
ଯେ କେହି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରେ, ସେ କେବେ ନ ସଫଳତା, ନ ସୁଖ, ନ ପରମ ଗତି ପାଏ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ ତେ କାର୍ଯାକାର୍ଯଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶାସ୍ତ୍ରଵିଧାନୋକ୍ତଂ କର୍ମ କର୍ତୁମିହାର୍ହସି
ସେଥିପାଇଁ, କଣ କରିବା ଓ କଣ ନ କରିବାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ହିଁ ପ୍ରମାଣ। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଜାଣି, ଏଠାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଧିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତା। ତେଷାଂ ନିଷ୍ଠା ତୁ କା କୃଷ୍ଣ ସତ୍ଵମାହୋ ସଜସ୍ତମଃ
ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି—ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠା କେଉଁ ଗୁଣରେ? ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, କିମ୍ବା ତମ?
ତ୍ରିଵିଧା ଭଵତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେହିନାଂ ସା ସ୍ଵଭାଵଜା। ସାତ୍ଵିକୀ ରାଜସୀ ଚୈଵ ତାମସୀ ଚେତି ତାଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଦେହୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ତିନି ପ୍ରକାର—ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ: ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ। ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ସତ୍ଵାନୁରୂପା ସର୍ଵସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭଵତି ଭାରତ। ଶ୍ରଦ୍ଧାମଯୋଽଯଂ ପୁରୁଷୋ ଯୋ ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଃ ସ ଏଵ ସଃ
ହେ ଭାରତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେମିତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖେ, ସେମିତି ସେ ହୁଏ।
ଯଜନ୍ତେ ସାତ୍ଵିକା ଦେଵାନ୍ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ରାଜସାଃ। ପ୍ରେତାନ୍ଭୂତଗଣାଂଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯଜନ୍ତେ ତାମସା ଜନାଃ
ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ରାଜସିକମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ, ତାମସିକମାନେ ପୂତ୍ର ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଅଶାସ୍ତ୍ରଵିହିତଂ ଘୋରଂ ତପ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ତପୋ ଜନାଃ । ଦମ୍ଭାହଙ୍କାରସଂଯୁକ୍ତାଃ କାମରାଗବଲାନ୍ଵିତାଃ
ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷିଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଦମ୍ଭ, ଅହଂକାର, ଇଚ୍ଛା ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା—
କର୍ଶଯନ୍ତଃ ଶରୀରସ୍ଥଂ ଭୂତଗ୍ରାମମଚେତସଃ। ମାଂ ଚୈଵାନ୍ତଃ ଶରୀରସ୍ଥଂ ତାନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯାସୁରନିଶ୍ଚଯାନ୍
ଅବିବେକରେ ଦେହର ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଦେହରେ ବସିଥିବା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଆସୁରୀ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।
ଆହାରସ୍ତ୍ଵପି ସର୍ଵସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧୋ ଭଵତି ପ୍ରିଯଃ । ଯଜ୍ଞସ୍ତପସ୍ତଥା ଦାନଂ ତେଷାଂ ଭେଦମିମଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପସନ୍ଦ ହୁଏ; ଏହିପରି ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ହୁଏ। ଏହାର ଭେଦ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଆଯୁଃସତ୍ଵବଲାରୋଗ୍ଯସୁଖପ୍ରୀତିଵିଵର୍ଧନାଃ । ରସ୍ଯାଃସ୍ରିଗ୍ଧାଃ ସ୍ଥିରା ହୃଦ୍ଯା ଆହାରାଃସାତ୍ଵିକପ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ବଢାଏ, ମଧୁର, ତେଲିଆ, ଦୃଢ଼ ଓ ହୃଦୟକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
କଟ୍ଵମ୍ଲଲଵଣାତ୍ଯୁଷ୍ଣତୀକ୍ଷ୍ଣରୂକ୍ଷଵିଦାହିନଃ । ଆହାରା ରାଜସସ୍ଯେଷ୍ଟା ଦୁଃଖଶୋକାମଯପ୍ରଦାଃ
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ତୀତ, ତେଜ, ଖାରା, ଅତି ଗରମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଜଳନାଦାୟକ, ସେଗୁଡିକ ରଜୋଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ପସନ୍ଦ, ଏହା ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ।
ଯାତଯାମଂ ଗତରସଂ ପୂତି ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚ ଯତ୍। ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟମପି ଚାମେଧ୍ଯଂ ଭୋଜନଂ ତାମସପ୍ରିଯମ୍
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବାସି, ରୁଚିହୀନ, ପଚିଗଲା, ଅପବିତ୍ର, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ, ସେଗୁଡିକ ତମୋଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ଅଫଲାକାଙ୍କ୍ଷିଭିର୍ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟୋ ଯ ଇଜ୍ଯତେ। ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମେଵେତି ମନଃ ସମାଧାଯ ସ ସାତ୍ଵିକଃ
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଫଳ ଆଶା ନଥିବା, ଏବଂ 'କରିବା ଉଚିତ' ବୋଲି ମନେ ଧାରଣା କରି କରାଯାଏ, ସେଠି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଥାଏ।
ଅଭିସଂଘାଯ ତୁ ଫଲଂ ଦମ୍ଭାର୍ଥମପି ଚୈଵ ଯତ୍। ଇଜ୍ଯତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଜସମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଆଶା କିମ୍ବା ଦେଖାଦେଖି ପାଇଁ କରାଯାଏ, ସେଠି ରଜୋଗୁଣ ଅଛି।
ଵିଧିହୀନମସୃଷ୍ଟାନ୍ନଂ ମନ୍ତ୍ରହୀନମଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିରହିତଂ ଯଜ୍ଞଂ ତାମସଂ ପରିଚକ୍ଷତେ
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣା ନାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରାଯାଏ, ସେଠି ତମୋଗୁଣ ରହିଛି।
ଦେଵଦ୍ଵିଜଗୁରୁପ୍ରାଜ୍ଞପୂଜନଂ ଶୌଚମାର୍ଜଵମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମହିଂସା ଚ ଶାରୀରଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ
ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପୂଜା, ପବିତ୍ରତା, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା—ଏହିଗୁଡିକ ଦେହର ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁଦ୍ଵେଗକରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯହିତଂ ଚ ଯତ୍ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଭ୍ଯସନଂ ଚୈଵ ଵାଙ୍ଭଯଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ କଥା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ ନାହିଁ, ସତ୍ୟ, ମିଷ୍ଟି ଓ ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ ଓ ଅଭ୍ୟାସ—ଏହିଗୁଡିକ କଥାର ତପସ୍ୟା।
ମନଃପ୍ରସାଦଃ ସମ୍ଯତ୍ଵଂ ମୌନମାତ୍ମଵିନିଗ୍ରହଃ । ଭାଵସଂଶୁଦ୍ଧିରିତ୍ଯେତତ୍ତପୋ ମାନସମୁଚ୍ଯତେ
ମନ ଶାନ୍ତି, ସଂଯମ, ନୀରବତା, ଆତ୍ମନିଗ୍ରହ ଓ ଭାବର ପବିତ୍ରତା—ଏହିଗୁଡିକ ମନସିକ ତପସ୍ୟା।