ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷୀନିଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଅଭିଵାଦଯନ୍ତଃ ସହିତା ମହର୍ଷୀନ୍ଦେଵଵର୍ଚସଃ
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବତାସ୍ଥିତି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।
ଅଦ୍ଯ ନଃ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ତତୋ ଵଯମ୍। ଏଵଂ ଯେ ସ୍ମ ପ୍ରପଶ୍ଯାମୋ ମହର୍ଷୀନ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆମେ ସଫଳ ହେଲୁ, କାରଣ ଆମେ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାଃ କେଚିଦନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ତ ପୌରଵମ୍। ହୈମଵତ୍ଯାଃ ସୁତମିଵ କୁମାରଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍
ଏଭଳି କହି, କିଛି ଲୋକ ଏକଠି ହୋଇ, ହେମବତୀଙ୍କ ପୁଅ ପରି ପଦ୍ମନୟନ କୁମାରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଯେ କେଚିଦବ୍ରୁଵନ୍ମୂଢାଃ ଶାକୁନ୍ତଲଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ସଂଛନ୍ନାନନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ହ୍ଯଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼ ଥିଲେ ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ—'ସେ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।'
ପିଶାଚା ଇଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାଗରାଣାଂ ଵିରୂପିଣଃ। ଵିନା ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପିଶାଚାସ୍ତେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ବିକୃତ ସହରବାସୀମାନେ ଭୂତ ପିଶାଚ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ବିନା ପିଶାଚମାନେ ଯେପରି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତେଣୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସଃ। ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତାନ୍ନିର୍ମାଂସାନ୍ଧମନୀସନ୍ତତାନପି
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ, ଚାଳ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ଥିବା, ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ, ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା—
ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷାନ୍ପିଙ୍ଗଜଟାନ୍ଦୀର୍ଘଦନ୍ତାନ୍ନିରୂଦରାନ୍। ଵିଶୀର୍ଷକାନୂର୍ଧ୍ଵହସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାସ୍ଯନ୍ତି ନାଗରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ପିଙ୍ଗଳ ଜଟା, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଶୁଖିଲା ମୁହଁ, ଭଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡ, ଉଠାଇଥିବା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖି ସହରବାସୀମାନେ ହସିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ଗିରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାହୂଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକି କହିଲେ—
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵାକ୍ଯଂ ନ କୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା। ପୁରପ୍ରଵେଶନଂ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଶାସନମ୍
ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ସେ ଆଜ୍ଞା ଆମେ ମାନିନାହୁଁ: 'ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଥିଲା ଶାସନ।
କିଂ କାରଣଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ନଗରଂ ଦୁର୍ଜନୈର୍ଵୃତମ୍। ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ ମୁନେର୍ନଗରେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଖରାପ ଲୋକରେ ଭରିଥିବା ସହରକୁ ଆମେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରିବା? ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛି, ସେ ଜନ୍ୟ ସହରର କ'ଣ ଦରକାର?
ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ଗଛବନକୁ ଯିବା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ। ଏଭଳି କହି, ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ଗତାନ୍ମୁନିଗଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା। ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତା ଯଥା ଶୋଚନ୍ତି ଦାରକାଃ
ମୁନିମାନେ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ; ଯେପରି ମାତାପିତା ବିହୀନ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେ ଶୋକ କଲେ।
ତଥା ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଦୁଃଖିତା। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେଣ ଭାମିନୀ
ଏଭଳି ଶୋକରେ ଦେହ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଧୃତି ଧରି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ମହିଳା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିଲେ।
ପୁତ୍ରେଣୈଵ ସହାଯେନ ସା ଜଗାମ ଶନୈଃ ଶନୈଃ। ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵୈ ରାଜମାର୍ଗେଣ ପୌରଵଃ
ନିଜ ପୁଅ ଛଡ଼ା ଆଉ କେହି ସହଯାତ୍ରୀ ନଥିଲେ, ସେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଚାଲିଲେ, ପୌରବ ରାଜପଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ଵିଚିତ୍ରିତାଃ। କୌତୂହଲସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ
ସେ ମହଲ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ମନ୍ଦିର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାମୟ ସଭାଗୃହ ଦେଖିଲେ; କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଗତ୍ଯା ଚ ସଂହୀସଦୃଶୀଂ କୋକିଲେନ ସ୍ଵରେ ସମାମ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହୁଥିଲେ—'ଏମିତି ଶୋଭା ଯେପରି ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ହଂସୀ ପରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର କୋଇଲୀ ପରି ମଧୁର।'
ମୁଖେନ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯା ପଦ୍ମାଲଯାସମାମ୍। ସ୍ମିତେନ କୁନ୍ଦସଦୃଶୀଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭସମତ୍ଵଚମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥାଏ, ହସ ଦନ୍ତ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଚମକ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ମନ୍ଦାର ପରି।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭାମ୍। କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯୈଷା ସୁକେଶୀ ସଂହତସ୍ତନୀ
ତାଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା, ଦେହର ଚମକ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି, ହାତ ଗୋଡ଼ା ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, କେଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଛାତି ଦୁଇଟି ଏକାଠି ଏବଂ ଭରିଥିଲା।
ଜଘନଂ ସୁଵିଶାଲଂ ଵୈ ଊରୂ କରିକରୋପମୌ। ରକ୍ତତୁଙ୍ଗତଲୌ ପାଦୌ ଧରଣ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ
ତାଙ୍କର କଟି ଅତି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଗଠିତ, ଉରୁ ଶିଶୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ମଜବୁତ, ପାଦ ଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଲାଲ, ଭୂମିରେ ଭଲଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵଂ ରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିଵାଗତା। ଇତି ସ୍ମ ସର୍ଵେଽମନ୍ଯନ୍ତ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତନଗରେ ଜନାଃ
ଏଭଳି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଯେଉଁଠିକି ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରର ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ।
ପୁନଃ ପୁନରଵୋଚଂସ୍ତେ ଶାକୁନ୍ତଲଗୁଣାନପି। ସିଂହେକ୍ଷଣଃ ସିଂହଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଭୁଜଃ
ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର ଗୁଣ କଥା କହୁଥିଲେ—ସିଂହ ପରି ଆଖି, ସିଂହ ପରି ଦାନ୍ତ, ସିଂହ ପରି କନ୍ଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ।
ସିଂହୋରସ୍କଃ ସିଂହବଲଃ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମ୍ଯଯମ୍। ପୃଥ୍ଵଂସଃ ପୃଥୁଵକ୍ଷାଶ୍ଚ ଛତ୍ରାକାରଶିରା ମହାନ୍
ସିଂହ ପରି ଛାତି, ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତି, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଚଉଡ଼ା କନ୍ଧ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଏବଂ ଛତା ପରି ମୁଣ୍ଡ, ସେ ଅତି ମହାନ।
ପାଣିପାଦତଲେ ରକ୍ତୋ ରକ୍ତାସ୍ଯୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ଵନଃ। ରାଜଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରାଜଶ୍ରୀଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ତଳ ଲାଲ, ମୁହଁ ଲାଲ, ସ୍ୱର ଡ଼଼ମ୍ବ ମାଡ଼ି ପରି, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ରାଜସିକ ତେଜ ଚମକୁଥିଲା।
ଆକାରେଣ ଚ ରୂପେଣ ଶରୀରେଣାପି ତେଜସା। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେନ ସମୋ ହ୍ଯେଷ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆକୃତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଦେହ ଏବଂ ତେଜରେ ସେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସମାନ; ଏଠି ଏମିତି କାହାର ପୁଅ ହେବେ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଯୁକ୍ତିଵାଦାନଵୋଚନ୍ତ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ହଜାରେ ହଜାରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ; ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଯୁକ୍ତି ସହ କଥା କହି ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ବାନ୍ଧଵା ଇଵ ସସ୍ନେହା ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ଶକୁନ୍ତଲାମ୍। ପୌରାଣାଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତା ଶକୁନ୍ତଲା
ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପରି ସ୍ନେହରେ ସେମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସହରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶକୁନ୍ତଳା ନିରବ ହେଲେ।
ଵେଶ୍ମଦ୍ଵାରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲା ସା ନୃପାତ୍ମଜା। ଚିନ୍ତଯାମାସ ସହସା କାର୍ଯଗୌରଵକାରଣାତ୍
ରାଜମହଳର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜକନ୍ୟା ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭାବି ତୁରନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ଚ ପରୀତାଙ୍ଗୀ ରାଜନ୍ରାଜସମକ୍ଷତଃ। ଅଘୃଣା କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ମମ କାରଣାତ୍
ଲଜ୍ଜାରେ ଶରୀର ଭରିଯାଇ, ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ କଥା କହିପାରିବି?'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କୃପଣା ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଶକୁନ୍ତଲା।' ଅଭିସୃତ୍ଯ ଚ ରାଜାନଂ ଵେଦିତା ସା ପ୍ରଵେଶିତା
ଏଭଳି କହି ଦୁଃଖିତ ଶକୁନ୍ତଳା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଆଗଲା।
ସହ ତେନ କୁମାରେଣ ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସା। `ସିଂହାସନସ୍ଥଂ ରାଜାନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ନେଇ, ଶକୁନ୍ତଳା ରାଜାଙ୍କ ସିଂହାସନ ସମ୍ମୁଖରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।