ନ ଵେଦ ଯଜ୍ଞାଧ୍ଯଯନୈର୍ନ ଦାନୈ- ର୍ନ ଚ କ୍ରିଯାଭିର୍ନ ତପୋଭିରୁଗ୍ରୈଃ । ଏଵଂରୂପଃ ଶକ୍ଯ ଅହଂ ନୃଲୋକେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଦନ୍ଯେନ କୁରୁପ୍ରଵୀର
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦ ପଢିଲେ, ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଦାନ ଦେଲେ, କିମ୍ବା ଅନେକ କ୍ରିୟା କଲେ, କିମ୍ବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ରୂପରେ ମୋତେ ତୁମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମା ତେ ଵ୍ଯଥା ମା ଚ ଵିମୂଢଭାଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୂପଂ ଘୋରମୀଦୃଙ୍ଭମେଦମ୍ । ଵ୍ଯପେତଭୀଃ ପ୍ରୀତମନାଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ତଦେଵ ମେ ରୂପମିଦଂ ପ୍ରପଶ୍ଯ
ମୋ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ତୁମେ ଭୟ କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନି। ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦ ମନେ ରଖ, ପୁଣିଥରେ ମୋ ସେଇ ରୂପକୁ ଦେଖ।
ଇତ୍ଯର୍ଜୁନଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୂଯଃ। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ଚ ଭୀତମେନଂ ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ସୌମ୍ଯଵପୁର୍ମହାତ୍ମା
ଏଭଳି କହି, ଭାସୁଦେବ ତାଙ୍କର ନିଜ ମାନବ ରୂପ ପୁଣିଥରେ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଦଂ ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ତଵ ସୌମ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ଇଦାନୀମସ୍ମି ସଂଵୃତ୍ତଃ ସଚେତାଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମ ଏହି ମାନବ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ରୂପ ଦେଖି, ମୁଁ ଏବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି ଓ ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ପୁଣି ପାଇଛି।
ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶମିଦଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ଯନ୍ମମ। ଦେଵା ଅପ୍ଯସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ମୋର ଏହି ରୂପ ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ଏହା ଦେଖିବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏହି ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ନାହଂ ଵେଦୈର୍ନ ତପସା ନ ଦାନେନ ନ ଚେଜ୍ଯଯା। ଶକ୍ଯ ଏଵଂଵିଧୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ମାଂ ଯଥା
ବେଦ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏପରି ଭାବେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଛ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵନନ୍ଯଯା ଶକ୍ଯ ଅହମେଵଂଵିଧୋଽର୍ଜୁନ। ଜ୍ଞାତୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ଚ ପରଂତପ
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଏପରି ଭାବେ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ଜାଣିପାରିବା, ଦେଖିପାରିବା ଓ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ସମ୍ଭବ।
ମତ୍କର୍ମକୃନ୍ମତ୍ପରମୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସଙ୍ଗଵର୍ଜିତଃ । ନିର୍ଵୈରଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ସ ମାମେତି ପାଣ୍ଡଵ
ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ କାମ କରେ, ମୋକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ମାନେ, ମୋର ଭକ୍ତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସଂଗ ଛାଡ଼ିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ—ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଏଵଂ ସତତଯୁକ୍ତା ଯେ ଭକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଯେ ଚାପ୍ଯକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ତେଷାଂ କେ ଯୋଗଵିତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ସଦା ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷର ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଯୋଗରେ ଅଧିକ ପାରଙ୍ଗତ?
ମଯ୍ଯାଵେଶ୍ଯ ମନୋ ଯେ ମାଂ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ। ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯୋପେତାସ୍ତେ ମେ ଯୁକ୍ତତମା ମତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ମୋ ପାଖରେ ଲଗାଇ, ସଦା ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ମୁଁ ସେମାନେକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ମାନେ।
ଯେ ତ୍ଵକ୍ଷରମନିର୍ଦେଶ୍ଯମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ। ସର୍ଵତ୍ରଗମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ କୂଟସ୍ଥମଚଲଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷର, ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଚଳ ଓ ଚିରନ୍ତନକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି—
ସଂନିଯମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ସର୍ଵତ୍ର ସମବୁଦ୍ଧଯଃ । ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମାମେଵ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃକ
ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତଠାରେ ସମବୁଦ୍ଧି ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କ୍ଲେଶୋଽଧିକତରସ୍ତେଷାମଵ୍ଯକ୍ତାସକ୍ତଚେତସାମ୍ । ଅଵ୍ଯକ୍ତା ହି ଗଦିର୍ଦୁଃଖଂ ଦେହଵଦ୍ଭିରଵାପ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପଥ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ। କାରଣ ଦେହଧାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅବ୍ୟକ୍ତର ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଯେ ତୁ ସର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରାଃ । ଅନନ୍ଯେନୈଵ ଯୋଗେନ ମାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତ ଉପାସତେ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାମକୁ ମୋ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ମୋକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ଏକାଗ୍ର ଯୋଗରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଉପାସନା କରନ୍ତି—
ତେଷାମହଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ମୃତ୍ଯୁସଂସାରସାଗରାତ୍। ଭଵାମି ନ ଚିରାତ୍ପାର୍ଥ ମଯ୍ଯାଵେଶିତଚେତସାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ସମୁଦ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ମଯ୍ଯେଵ ମନ ଆଧତ୍ସ୍ଵ ମଯି ବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵେଶଯ । ନିଵସିଷ୍ଯସି ମଯ୍ଯେଵ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନ ଶଂଶକଯଃ
ତୁମର ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ଲଗା, ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋ ଉପରେ ରଖ। ଏଭଳି କଲେ, ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁଭବ କରିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ସମାଧାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋଷି ମଯି ସ୍ଥିରମ୍ । ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ତତୋ ମାମିଚ୍ଛାଽଽପ୍ତୁଂ ଧନଂଜଯ
ଯଦି ତୁମେ ମନକୁ ମୋ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିପାରୁନାହାଁ, ତେବେ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ।
ଅଭ୍ଯାସେଽପ୍ଯସମର୍ଥୋଽସି ମତ୍କର୍ମପରମୋ ଭଵ। ମଦର୍ଥମପି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ଯ୍ଯସି
ଯଦି ଅଭ୍ୟାସରେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ କାମ କର। ମୋ ନିମିତ୍ତେ କାମ କଲେ, ତୁମେ ସିଦ୍ଧିକୁ ଅବଶ୍ୟ ପାଇବ।
ଅଥୈତଦପ୍ଯଶକ୍ତୋଽସି କର୍ତୁଂ ମଦ୍ଯୋଗମାଶ୍ରିତଃ । ସର୍ଵକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଂ ତତଃ କୁରୁ ଯତାତ୍ମଵାନ୍
ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟ କରିପାରୁନାହ, ତେବେ ମୋର ଶରଣ ନେଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଏବଂ ନିୟମିତ ରହ।
ଶ୍ରେଯୋ ହି ଜ୍ଞାନମଭ୍ଯାସାଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ଧ୍ଯାନାତ୍କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତିରନନ୍ତରମ୍
ଅଭ୍ୟାସ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ତମ, ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଧ୍ୟାନ ଉତ୍ତମ, ଧ୍ୟାନ ଠାରୁ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତ୍ୟାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତ୍ୟାଗରୁ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
ଅଦ୍ଵେଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମୈତ୍ରଃ କରୁଣ ଏଵ ଚ। ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସମଦୁଃଖସୁଖଃ କ୍ଷମୀ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖେନାହିଁ, ସବୁଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଓ ଦୟା ରଖେ, ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମ, ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ—
ସଂତୁଷ୍ଟଃ ସତତଂ ଯୋଗୀ ଯତାତ୍ମା ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ । ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ମେ ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ
ଯିଏ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିୟମିତ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖେ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିଛି—ଏପରି ଭକ୍ତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଯସ୍ମାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜତେ ଚ ଯଃ । ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋଦ୍ଵେଗୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ଚ ମେ ପ୍ରିଯଃ
ଯାହାଠାରୁ ଜଗତ ଭୟଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଓ ସେ ମଧ୍ୟ ଜଗତଠାରୁ ଭୟଭିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯିଏ ହର୍ଷ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଭୟ ଓ ଉତ୍ତେଜନାରୁ ମୁକ୍ତ—ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ଅନପେକ୍ଷଃ ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷ ଉଦାସୀନୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ । ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ
ଯିଏ କିଛି ଆଶା ନାହିଁ, ପବିତ୍ର, କୌଶଳୀ, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ କାମର ତ୍ୟାଗ କରେ—ଏପରି ଭକ୍ତ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ଯୋ ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ ଶୋଚତି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି। ଶୁଭାଶୁଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଭକ୍ତିମାନ୍ଯଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ
ଯିଏ ନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ନ ଶୋକ କରେ, ନ ଆଶା କରେ, ଭଲ-ମନ୍ଦ ଦୁହିଁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ସମଃ ଶତ୍ରୌ ଚ ମିତ୍ରେ ଚ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ । ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ସମଃ ସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ, ସମ୍ମାନ-ଅପମାନ, ଶୀତ-ତାପ, ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ, ଓ ଲାଗି ଛାଡ଼ିଛି—
ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିର୍ମୌନୀ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯେନ କେନ ଚିତ୍ । ଅନିକେତଃ ସ୍ଥିରମତିର୍ଭକ୍ତିମାନ୍ମେ ପ୍ରିଯୋ ନରଃ
ଯିଏ ନିନ୍ଦା-ସ୍ତୁତିରେ ସମ, ମୌନୀ, ଯାହାକୁ ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଘର ନାହିଁ, ମନ ଦୃଢ଼, ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏପରି ମଣିଷ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ଯେ ତୁ ଧର୍ମାମୃତମିଦଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ମତ୍ପରମା ଭକ୍ତାସ୍ତେଽତୀଵ ମେ ପ୍ରିଯାଃ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି ଅମୃତ ଧର୍ମକୁ ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନେ କରି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷଂ ଚୈଵ କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମେଵ ଚ। ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଚ କେଶଵ
ହେ କେଶବ, ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ, କ୍ଷେତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯାହାକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏସବୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଇଦଂ ଶରୀରଂ କୌନ୍ତେଯ କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଏତଦ୍ଯୋ ଵେତ୍ତି ତଂ ପ୍ରାହୁଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଇତି ତଦ୍ଵିଦଃ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ଶରୀରକୁ 'କ୍ଷେତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ତାକୁ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' ବୋଲି ଜଣାଶୁଣା ଲୋକେ କହନ୍ତି।