ଇନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତୀକାଶଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵିତ୍ତସଂଚଯୈଃ। ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତା
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଧନର ଭଣ୍ଡାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ସଭା ଥିଲା, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ସଭାଯାଂ ରାଜର୍ଷିଃ ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଶ୍ଚାପି ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତଃ
ସେହି ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାର୍ଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ସୂତମାଗଧବନ୍ଦିଭିଃ। କାର୍ଯାର୍ଥିଷୁ ତଦାଽଭ୍ଯେତ୍ଯ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ଗତେଷୁ ସଃ
ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ କାମନା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଉଥିଲେ।
ସୁଖାସୀନୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହର୍ଷଯଃ। ଶକୁନ୍ତାନାଂ ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିମିତ୍ତଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷଯନ୍
ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକ୍ ଶୁଣି, ନିମିତ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲେ ନିମିତ୍ତାନି ଶୋଭନାନି ଭଵନ୍ତି ନଃ। କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯେତେ ଧ୍ରୁଵଂ ରାଜ୍ଞୀ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ପୁତ୍ରୋ ଯୁଵରାଜୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶକୁନ୍ତଳା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆମ କାମ ସଫଳ ହେବାକୁ କହୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାଣୀ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଦିନରେ ତୁମ ପୁଅ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ।
ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ତୂର୍ଯଘୋଷନିନାଦିତମ୍। ଶକୁନ୍ତଲାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ
ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାରରେ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନୃପସୁତଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷକାଃ। ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ପୌରଵଃ
ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଦର୍ଶକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପୌରବ ବଂଶଜ ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ଵୈ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ସମାହୂଯ ପରସ୍ପରମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ନୃପସୁତଂ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସହରବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦେଵତେଵ ଜନସ୍ଯାଗ୍ରେ ଭ୍ରାଜତେ ଶ୍ରୀରିଵାଗତା। ଜଯନ୍ତେନେଵ ପୌଲୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତା
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଏମିତି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଆସିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଜୟନ୍ତ ସହିତ ପୌଳୋମୀ ଫେରିଥିବା ପରି।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷୀନିଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଅଭିଵାଦଯନ୍ତଃ ସହିତା ମହର୍ଷୀନ୍ଦେଵଵର୍ଚସଃ
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଦେବତାସ୍ଥିତି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।
ଅଦ୍ଯ ନଃ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ତତୋ ଵଯମ୍। ଏଵଂ ଯେ ସ୍ମ ପ୍ରପଶ୍ଯାମୋ ମହର୍ଷୀନ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ
ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆମେ ସଫଳ ହେଲୁ, କାରଣ ଆମେ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାଃ କେଚିଦନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ତ ପୌରଵମ୍। ହୈମଵତ୍ଯାଃ ସୁତମିଵ କୁମାରଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣମ୍
ଏଭଳି କହି, କିଛି ଲୋକ ଏକଠି ହୋଇ, ହେମବତୀଙ୍କ ପୁଅ ପରି ପଦ୍ମନୟନ କୁମାରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଯେ କେଚିଦବ୍ରୁଵନ୍ମୂଢାଃ ଶାକୁନ୍ତଲଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ସଂଛନ୍ନାନନିଚ୍ଛନ୍ତୋ ହ୍ଯଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼ ଥିଲେ ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ କହିଲେ—'ସେ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।'
ପିଶାଚା ଇଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନାଗରାଣାଂ ଵିରୂପିଣଃ। ଵିନା ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପିଶାଚାସ୍ତେ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ବିକୃତ ସହରବାସୀମାନେ ଭୂତ ପିଶାଚ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ବିନା ପିଶାଚମାନେ ଯେପରି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତେଣୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତାନ୍ଦୀନାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନଵାସସଃ। ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତାନ୍ନିର୍ମାଂସାନ୍ଧମନୀସନ୍ତତାନପି
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ, ଚାଳ ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ଥିବା, ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ, ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା—
ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷାନ୍ପିଙ୍ଗଜଟାନ୍ଦୀର୍ଘଦନ୍ତାନ୍ନିରୂଦରାନ୍। ଵିଶୀର୍ଷକାନୂର୍ଧ୍ଵହସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହାସ୍ଯନ୍ତି ନାଗରାଃ
ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ପିଙ୍ଗଳ ଜଟା, ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତ, ଶୁଖିଲା ମୁହଁ, ଭଙ୍ଗା ମୁଣ୍ଡ, ଉଠାଇଥିବା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖି ସହରବାସୀମାନେ ହସିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତଵତାଂ ତେଷାଂ ଗିରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ସମାହୂଯ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍
ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକି କହିଲେ—
ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ଵାକ୍ଯଂ ନ କୃତଂ ସତ୍ଯଵାଦିନା। ପୁରପ୍ରଵେଶନଂ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯମିତି ଶାସନମ୍
ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ସେ ଆଜ୍ଞା ଆମେ ମାନିନାହୁଁ: 'ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'—ଏହି ଥିଲା ଶାସନ।
କିଂ କାରଣଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମୋ ନଗରଂ ଦୁର୍ଜନୈର୍ଵୃତମ୍। ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ ମୁନେର୍ନଗରେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଖରାପ ଲୋକରେ ଭରିଥିବା ସହରକୁ ଆମେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରିବା? ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛି, ସେ ଜନ୍ୟ ସହରର କ'ଣ ଦରକାର?
ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଵନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଗଣାଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ଗଛବନକୁ ଯିବା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ। ଏଭଳି କହି, ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ଗତାନ୍ମୁନିଗଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ପାଣିନା। ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତା ଯଥା ଶୋଚନ୍ତି ଦାରକାଃ
ମୁନିମାନେ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ; ଯେପରି ମାତାପିତା ବିହୀନ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସେ ଶୋକ କଲେ।
ତଥା ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ଧୃତିମାଲମ୍ବ୍ଯ ଦୁଃଖିତା। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ରାଜମାର୍ଗେଣ ଭାମିନୀ
ଏଭଳି ଶୋକରେ ଦେହ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ତଥାପି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଧୃତି ଧରି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ମହିଳା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିଲେ।
ପୁତ୍ରେଣୈଵ ସହାଯେନ ସା ଜଗାମ ଶନୈଃ ଶନୈଃ। ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵୈ ରାଜମାର୍ଗେଣ ପୌରଵଃ
ନିଜ ପୁଅ ଛଡ଼ା ଆଉ କେହି ସହଯାତ୍ରୀ ନଥିଲେ, ସେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଚାଲିଲେ, ପୌରବ ରାଜପଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦଚୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ଵିଚିତ୍ରିତାଃ। କୌତୂହଲସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ
ସେ ମହଲ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ମନ୍ଦିର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାମୟ ସଭାଗୃହ ଦେଖିଲେ; କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ବ୍ରୁଵନ୍ତି ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଗତ୍ଯା ଚ ସଂହୀସଦୃଶୀଂ କୋକିଲେନ ସ୍ଵରେ ସମାମ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହୁଥିଲେ—'ଏମିତି ଶୋଭା ଯେପରି ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ହଂସୀ ପରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର କୋଇଲୀ ପରି ମଧୁର।'
ମୁଖେନ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୀଂ ଶ୍ରିଯା ପଦ୍ମାଲଯାସମାମ୍। ସ୍ମିତେନ କୁନ୍ଦସଦୃଶୀଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭସମତ୍ଵଚମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥାଏ, ହସ ଦନ୍ତ ଫୁଲ ପରି ଧଳା ଏବଂ ଚମକ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ମନ୍ଦାର ପରି।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭାମ୍। କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯୈଷା ସୁକେଶୀ ସଂହତସ୍ତନୀ
ତାଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା, ଦେହର ଚମକ ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି, ହାତ ଗୋଡ଼ା ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, କେଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଛାତି ଦୁଇଟି ଏକାଠି ଏବଂ ଭରିଥିଲା।
ଜଘନଂ ସୁଵିଶାଲଂ ଵୈ ଊରୂ କରିକରୋପମୌ। ରକ୍ତତୁଙ୍ଗତଲୌ ପାଦୌ ଧରଣ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ
ତାଙ୍କର କଟି ଅତି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଗଠିତ, ଉରୁ ଶିଶୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ମଜବୁତ, ପାଦ ଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଲାଲ, ଭୂମିରେ ଭଲଭାବେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵଂ ରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଦିଵାଗତା। ଇତି ସ୍ମ ସର୍ଵେଽମନ୍ଯନ୍ତ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତନଗରେ ଜନାଃ
ଏଭଳି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ଯେଉଁଠିକି ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରର ସମସ୍ତେ ଭାବିଲେ।