ପୁରୁଷଃ ସ ପରଃ ପାର୍ଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଲଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵନନ୍ଯଯା । ଯସ୍ଯାନ୍ତସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦରକାର ।
ଯତ୍ର କାଲେ ତ୍ଵନାଵୃତ୍ତିମାଵୃତ୍ତିଂ ଚୈଵ ଯୋଗିନଃ । ପ୍ରଯାତା ଯାନ୍ତି ତଂ କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତର୍ଷଭ
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ସମୟରେ ଯୋଗୀମାନେ ଯାଇ ଫେରନ୍ତି କିମ୍ବା ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସମୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ।
ଅଗ୍ନିର୍ଜ୍ଯୋତିରହଃ ଶୁକ୍ଲଃ ଷଣ୍ମାସା ଉତ୍ତରାଯଣମ୍ । ତତ୍ର ପ୍ରଯାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ
ଅଗ୍ନି, ଆଲୋକ, ଦିନ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତରାୟଣର ଛଅ ମାସ — ଏହି ସମୟରେ ଯାହାମାନେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ।
ଧୂମୋ ରାତ୍ରିସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣଃ ଷଣ୍ମସା ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ । ତତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ
ଧୂଆଁ, ରାତି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣର ଛଅ ମାସ — ଏହି ସମୟରେ ଯୋଗୀ ଯାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ଗତୀ ହ୍ଯେତେ ଜଗତଃ ଶାଶ୍ଵତେ ମତେ। ଏକଯା ଯାତ୍ଯନାଵୃତ୍ତିମନ୍ଯଯାଽଽଵର୍ତତେ ପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ — ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ — ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ସାଶ୍ୱତ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ । ଏକ ପଥରେ ଯାଇଲେ ପୁଣି ଫେରିବା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଟିରେ ଯାଇଲେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ନୈତେ ସୃତୀ ପାର୍ଥ ଜାନନ୍ଯୋଗୀ ମୁହ୍ଯତି କଶ୍ଚନ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଭଵାର୍ଜୁନ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ ଜାଣିଥିବା କୌଣସି ଯୋଗୀ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ, ହେ ଅର୍ଜୁନ ।
ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ତପଃସୁ ଚୈଵ ଦାନେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍। ଅତ୍ଯେତି ତତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଯୋଗୀ ପରଂ ସ୍ଥାନମୁପୈତି ଚାଦ୍ଯମ୍
ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ଯୋଗୀ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ଉପରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ପରମ ପ୍ରାଚୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଇଦଂ ତୁ ତେ ଗୁହ୍ଯତମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନସୂଯଵେ । ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନସହିତଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେଽଶୁଭାତ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ଯିଏ ଦ୍ୱେଷ ରଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଇ ଗୁପ୍ତତମ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନୁଭୂତି ସହିତ କହିବି; ଏହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ଅଶୁଭରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ।
ରାଜଵିଦ୍ଯା ରାଜଗୁହ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଵଗମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସୁସୁଖଂ କର୍ତୁମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହା ରାଜା ଜ୍ଞାନ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ତଥା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଧର୍ମମୟ, କରିବାକୁ ସହଜ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଂ ପୁରୁଷା ଧର୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ପରଂତପ । ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମାଂ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁସଂସାରଵର୍ତ୍ମନି
ହେ ପରନ୍ତପ, ଏହି ଧର୍ମରେ ଯାହାଙ୍କର ଆସ୍ଥା ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ପଥକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।
ମଯା ତତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା । ମତ୍ସ୍ଥାନି ସର୍ଵଭୂତାନି ନ ଚାହଂ ତେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃକ
ମୋର ଅପ୍ରକାଶ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପି ଅଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ବସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନୁହେଁ ।
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ପଶ୍ଯ ମେ ଯୋଗମୈଶ୍ଵରମ୍ । ଭୂତଭୃନ୍ନ ଚ ଭୂତସ୍ଥୋ ମମାତ୍ମା ଭୂତଭାଵନଃ
ପୁନି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋରେ ବସିନାହାନ୍ତି — ଏହା ମୋର ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଖ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ ।
ଯଥାଽଽକାଶସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵାଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ରଗୋ ମହାନ୍ । ତଥା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ମତ୍ସ୍ଥାନୀତ୍ଯୁପଧାରଯ
ଯେପରି ମହାବାୟୁ ସଦା ଆକାଶରେ ରହି ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝ ।
ସର୍ଵଭୂତାନି କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ମାମିକାମ୍ । କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ପୁନସ୍ତାନି କଲ୍ପାଦୌ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କଲ୍ପର ଶେଷରେ ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; କଲ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ପୁଣି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିସୃଜାମି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭୂତଗ୍ରାମମିମଂ କୃତ୍ସ୍ନମଵଶଂ ପ୍ରକୃତେର୍ଵଶାତ୍
ମୁଁ ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ଧରି, ପୁଣି ପୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଶ ଭାବେ ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।
ନ ଚ ମାଂ ତାନି କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଂଜଯ । ଉଦାସୀନଵଦାସୀନମସକ୍ତଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହି କର୍ମମାନେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅଲଗା ଓ ଅସକ୍ତ ରହିଥାଏ ।
ମଯାଽଽଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରକୃତିଃ ସୂଯତେ ସଚରାଚରମ୍ । ହେତୁନାଽନେନ କୌନ୍ତେଯ ଜଗଦ୍ଵିପରିଵର୍ତତେ
ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପ୍ରକୃତି ସଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚକ୍ରାନ୍ତର କରେ ।
ଅଵଜାନନ୍ତି ମାଂ ମୂଢା ମାନୁଷୀଂ ତନୁମାଶ୍ରିତମ୍ । ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମ ଭୂତମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୂର୍ଖମାନେ ମୋତେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି ବୋଲି ଅବହେଳା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋର ପରମ ସ୍ୱରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମହାଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିବାରୁ ଏହି ଭାବ କରନ୍ତି ।
ମୋଘାଶା ମୋଘକର୍ମାଣୋ ମୋଘଜ୍ଞାନା ଵିଚେତସଃ । ରାକ୍ଷସୀମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିଂ ମୋହିନୀଂ ଶ୍ରିତାଃ
ଯେମାନେ ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଶା, କାମ, ଜ୍ଞାନ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ।
ମହାତ୍ମାନସ୍ତୁ ମାଂ ପାର୍ଥ ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମାଶ୍ରିତାଃ । ଭଜନ୍ତ୍ଯନନ୍ଯମନସୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂତାଦିମଵ୍ଯଯମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୋତେ ଅବିଚଳ ମନରେ ଭଜନ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅବିନାଶୀ ମୂଳ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ।
ସତତଂ କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ । ନମସ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ
ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମୋର ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ଚାପ୍ଯନ୍ତେ ଯଜନ୍ତୋ ମାମୁପାସତେ। ଏକତ୍ଵେନ ପୃଥକ୍ତ୍କଵେନ ବହୁଧା ଵିଶ୍ଵତୋମୁମ୍
ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞ କରି, କେହି ଏକ ଭାବେ, କେହି ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ମୋର ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଅହଂ କ୍ରତୁରହଂ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଧାଽହମହମୌଷଧମ୍। ମନ୍ତ୍ରୋଽହମହମେଵାଜ୍ଯମହମଗ୍ନିରହଂ ହୁତମ୍
ମୁଁ ହେଉଛି କ୍ରତୁ, ମୁଁ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ମୁଁ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଉପହାର, ଔଷଧି, ମନ୍ତ୍ର, ଘୃତ, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ହୋମର ଆହୁତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ ।
ପିତାଽହମସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତା ଧାତା ପିତାମହଃ । ଵେଦ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମୋଂକାର ଋକ୍ ସାମ ଯଜୁରେଵ ଚ
ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ପିତା, ମାଆ, ପାଳକ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ । ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପବିତ୍ର, ଓଁକାର ଏବଂ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ ।
ଗତିର୍ଭର୍ତା ପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷୀ ନିଵାସଃ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍। ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ଥାନଂ ନିଧାନଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍
ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଧାରକ, ସ୍ୱାମୀ, ସାକ୍ଷୀ, ନିବାସ, ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ବନ୍ଧୁ । ମୁଁ ଆରମ୍ଭ, ସମାପ୍ତି, ଆଧାର, ଧନ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ବୀଜ ।
ତପାମ୍ଯହମହଂ ଵର୍ଷଂ ନିଗୃହ୍ଣାମ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ଚ । ଅମୃତଂ ଚୈଵ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚାହମର୍ଜୁନ
ମୁଁ ତାପ ଦେଉଛି, ବର୍ଷାକୁ ରୋକେ ଏବଂ ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ଅମୃତ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ, ହେ ଅର୍ଜୁନ ।
ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯା ମାଂ ସୋମପାଃ ପୂତପାପା ଯଜ୍ଞେରିଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ। ତେ ପୁଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଲୋକ- ମଶ୍ରନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାନ୍ଦିଵି ଦେଵଭୋଗାନ୍
ଯେମାନେ ତିନି ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସୋମରସ ପାନ କରି ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ତେ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵିଶାଲଂ କ୍ଷୀଣୋ ପୁଣ୍ଯେ ପର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ଵିଶନ୍ତି। ଏଵଂ ତ୍ରଯୀଧର୍ମମନୁପ୍ରପନ୍ନା ଗତାଗତଂ କାମକାମା ଲଭନ୍ତେ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ବିଶାଳ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନି ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରନ୍ତି । ଏଭଳି ତିନି ବେଦର ମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ଇଛା ମାନେ ଲାଗି ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ହୁଏ ।
ଅନନ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯେ ଜନାଃ ପର୍ଯୁପାସତେ। ତେଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମଂ ଵହାମ୍ଯହମ୍
ଯେମାନେ ମୋତେ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ମୁଁ ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ।
ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେଵତାଭକ୍ତା ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ। ତେଽପି ମାମେଵ କୌନ୍ତେଯ ଯଜନ୍ତ୍ଯଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଉପାୟରେ ନୁହେଁ ।