ସର୍ଵଦ୍ଵାରାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ। ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାଧାଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଧାରଣାଂ
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅଟକାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣକୁ ରଖି, ଯୋଗ ଧାରଣାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ—
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରନ୍ମାମନୁସ୍ମରନ୍ । ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତ୍ଯଜନ୍ଦେଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏକାକ୍ଷର 'ଓଁ' ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇଯାଏ।
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଯୋ ମାଂ ସ୍ମରତି ନିତ୍ଯଶଃ । ତସ୍ଯାହଂ ସୁଲଭଃ ପାର୍ଥ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ
ଯାହାର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ନିତ୍ୟ ଯୋଗରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ ମୁଁ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ।
ମାମୁପେତ୍ଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁଃଖାଲଯମଶାଶ୍ଵତମ୍ । ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ମୋତେ ପାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠି ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଁଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଦୁଃଖର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ଜନ୍ମକୁ ନ ପାଆନ୍ତି।
ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଃ ପୁନରାଵର୍ତିନୋଽର୍ଜୁନ । ମାମୁପେତ୍ଯ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁନଃ ପୁନଃ ଫେରିଯାନ୍ତି, ହେ ଅର୍ଜୁନ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ପାଇଲେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତମହର୍ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦୁଃ । ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାଂ ତାଂ ତେଽହୋରାତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଦିନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ହଜାର ଯୁଗ ସମୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରାତି ମଧ୍ୟ ହଜାର ଯୁଗ ଦୀର୍ଘ, ଏହି ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯହରାଗମେ । ରାତ୍ର୍ଯାମେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ରୈଵାଵ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକେ
ଅପ୍ରକାଶରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ଜୀବ ଦିନ ଆସିଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ରାତିରେ ସେମାନେ ଏହି ଅପ୍ରକାଶରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଅପ୍ରକାଶ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଭୂତଗ୍ରାମଃ ସ ଏଵାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଲୀଯତେ । ରାତ୍ର୍ଯଗମେଽଵଶଃ ପାର୍ଥତ ପ୍ରଭଵତ୍ଯହରାଗମେ
ଏହି ଜୀବମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ, ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ରାତି ଆସିଲେ ଅବଶ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦିନ ଆସିଲେ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ପରସ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭାଵୋଽନ୍ଯୋ ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ସନାତନଃ । ଯଃ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁକ ନଶ୍ଯତ୍ସୁ ନ ଵିନଶ୍ଯତି
ଏହି ଅପ୍ରକାଶରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାଶିତ ଭାବ ଅଛି, ସେ ସନାତନ; ସମସ୍ତ ଜୀବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽକ୍ଷର ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ
ଅପ୍ରକାଶକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ପରମ ଗତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଯାହାକୁ ପାଇ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଏହା ମୋର ପରମ ଧାମ।
ପୁରୁଷଃ ସ ପରଃ ପାର୍ଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଲଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵନନ୍ଯଯା । ଯସ୍ଯାନ୍ତସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯାହାଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦରକାର ।
ଯତ୍ର କାଲେ ତ୍ଵନାଵୃତ୍ତିମାଵୃତ୍ତିଂ ଚୈଵ ଯୋଗିନଃ । ପ୍ରଯାତା ଯାନ୍ତି ତଂ କାଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତର୍ଷଭ
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ସମୟରେ ଯୋଗୀମାନେ ଯାଇ ଫେରନ୍ତି କିମ୍ବା ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସମୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ।
ଅଗ୍ନିର୍ଜ୍ଯୋତିରହଃ ଶୁକ୍ଲଃ ଷଣ୍ମାସା ଉତ୍ତରାଯଣମ୍ । ତତ୍ର ପ୍ରଯାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ
ଅଗ୍ନି, ଆଲୋକ, ଦିନ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତରାୟଣର ଛଅ ମାସ — ଏହି ସମୟରେ ଯାହାମାନେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ।
ଧୂମୋ ରାତ୍ରିସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣଃ ଷଣ୍ମସା ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ । ତତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଵର୍ତତେ
ଧୂଆଁ, ରାତି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣର ଛଅ ମାସ — ଏହି ସମୟରେ ଯୋଗୀ ଯାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପୁଣି ଫେରିଆସନ୍ତି ।
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ଗତୀ ହ୍ଯେତେ ଜଗତଃ ଶାଶ୍ଵତେ ମତେ। ଏକଯା ଯାତ୍ଯନାଵୃତ୍ତିମନ୍ଯଯାଽଽଵର୍ତତେ ପୁନଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ — ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ — ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ସାଶ୍ୱତ ବୋଲି ମନ୍ୟାଯାଏ । ଏକ ପଥରେ ଯାଇଲେ ପୁଣି ଫେରିବା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଟିରେ ଯାଇଲେ ପୁଣି ଫେରିଆସିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ନୈତେ ସୃତୀ ପାର୍ଥ ଜାନନ୍ଯୋଗୀ ମୁହ୍ଯତି କଶ୍ଚନ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଭଵାର୍ଜୁନ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ ଜାଣିଥିବା କୌଣସି ଯୋଗୀ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ, ହେ ଅର୍ଜୁନ ।
ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ତପଃସୁ ଚୈଵ ଦାନେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍। ଅତ୍ଯେତି ତତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଯୋଗୀ ପରଂ ସ୍ଥାନମୁପୈତି ଚାଦ୍ଯମ୍
ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ଯୋଗୀ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ଉପରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ପରମ ପ୍ରାଚୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ଇଦଂ ତୁ ତେ ଗୁହ୍ଯତମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନସୂଯଵେ । ଜ୍ଞାନଂ ଵିଜ୍ଞାନସହିତଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେଽଶୁଭାତ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ, ଯିଏ ଦ୍ୱେଷ ରଖୁନାହାନ୍ତି, ସେଇ ଗୁପ୍ତତମ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନୁଭୂତି ସହିତ କହିବି; ଏହା ଜାଣିଲେ ତୁମେ ଅଶୁଭରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ।
ରାଜଵିଦ୍ଯା ରାଜଗୁହ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଵଗମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସୁସୁଖଂ କର୍ତୁମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହା ରାଜା ଜ୍ଞାନ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ତଥା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଧର୍ମମୟ, କରିବାକୁ ସହଜ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଂ ପୁରୁଷା ଧର୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ପରଂତପ । ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମାଂ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁସଂସାରଵର୍ତ୍ମନି
ହେ ପରନ୍ତପ, ଏହି ଧର୍ମରେ ଯାହାଙ୍କର ଆସ୍ଥା ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ପଥକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।
ମଯା ତତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଦଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା । ମତ୍ସ୍ଥାନି ସର୍ଵଭୂତାନି ନ ଚାହଂ ତେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତଃକ
ମୋର ଅପ୍ରକାଶ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପି ଅଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ବସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନୁହେଁ ।
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ପଶ୍ଯ ମେ ଯୋଗମୈଶ୍ଵରମ୍ । ଭୂତଭୃନ୍ନ ଚ ଭୂତସ୍ଥୋ ମମାତ୍ମା ଭୂତଭାଵନଃ
ପୁନି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୋରେ ବସିନାହାନ୍ତି — ଏହା ମୋର ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଦେଖ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଆତ୍ମା ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନୁହେଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ ।
ଯଥାଽଽକାଶସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵାଯୁଃ ସର୍ଵତ୍ରଗୋ ମହାନ୍ । ତଥା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ମତ୍ସ୍ଥାନୀତ୍ଯୁପଧାରଯ
ଯେପରି ମହାବାୟୁ ସଦା ଆକାଶରେ ରହି ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝ ।
ସର୍ଵଭୂତାନି କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ମାମିକାମ୍ । କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ପୁନସ୍ତାନି କଲ୍ପାଦୌ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କଲ୍ପର ଶେଷରେ ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; କଲ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ପୁଣି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିସୃଜାମି ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭୂତଗ୍ରାମମିମଂ କୃତ୍ସ୍ନମଵଶଂ ପ୍ରକୃତେର୍ଵଶାତ୍
ମୁଁ ମୋର ପ୍ରକୃତିକୁ ଧରି, ପୁଣି ପୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବଶ ଭାବେ ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।
ନ ଚ ମାଂ ତାନି କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଂଜଯ । ଉଦାସୀନଵଦାସୀନମସକ୍ତଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହି କର୍ମମାନେ ମୋତେ ବାନ୍ଧି ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅଲଗା ଓ ଅସକ୍ତ ରହିଥାଏ ।
ମଯାଽଽଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରକୃତିଃ ସୂଯତେ ସଚରାଚରମ୍ । ହେତୁନାଽନେନ କୌନ୍ତେଯ ଜଗଦ୍ଵିପରିଵର୍ତତେ
ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପ୍ରକୃତି ସଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚକ୍ରାନ୍ତର କରେ ।
ଅଵଜାନନ୍ତି ମାଂ ମୂଢା ମାନୁଷୀଂ ତନୁମାଶ୍ରିତମ୍ । ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମ ଭୂତମହେଶ୍ଵରମ୍
ମୂର୍ଖମାନେ ମୋତେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି ବୋଲି ଅବହେଳା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋର ପରମ ସ୍ୱରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମହାଶ୍ୱର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନଥିବାରୁ ଏହି ଭାବ କରନ୍ତି ।
ମୋଘାଶା ମୋଘକର୍ମାଣୋ ମୋଘଜ୍ଞାନା ଵିଚେତସଃ । ରାକ୍ଷସୀମାସୁରୀଂ ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିଂ ମୋହିନୀଂ ଶ୍ରିତାଃ
ଯେମାନେ ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଶା, କାମ, ଜ୍ଞାନ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ।
ମହାତ୍ମାନସ୍ତୁ ମାଂ ପାର୍ଥ ଦୈଵୀଂ ପ୍ରକୃତିମାଶ୍ରିତାଃ । ଭଜନ୍ତ୍ଯନନ୍ଯମନସୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୂତାଦିମଵ୍ଯଯମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୋତେ ଅବିଚଳ ମନରେ ଭଜନ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅବିନାଶୀ ମୂଳ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ।