ସ ତଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯାରାଧନମୀହତେ । ଲଭତେ ଚ ତତଃ କାମାନ୍ମଯୈଵ ଵିହିତାନ୍ହିତାନ୍
ସେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି ଦେହକୁ ପୂଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଏବଂ ଏହିପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।
ଅନ୍ତଵତ୍ତୁ ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଦ୍ଭଵତ୍ଯଲ୍ପମେଧସାମ୍ । ଦେଵାନ୍ଦେଵଯଜୋ ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଭକ୍ତା ଯାନ୍ତି ମାମପି
କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କର ଫଳ ସୀମିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି। ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିବା ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାନ୍ତି, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ତିମାପନ୍ନଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ମାମବୁଦ୍ଧଯଃ। ପରଂ ଭାଵମଜାନନ୍ତୋ ମମାଵ୍ଯଯମନୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବିଥାନ୍ତି, ମୋର ଉଚ୍ଚ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିନଥିବା।
ନାହଂ ପ୍ରକାଶଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋଗମାଯାସମାଵୃତଃ । ମୂଢୋଽଯଂ ନାଭିଜାନାତି ଲୋକୋ ମାମଜମଵ୍ଯଯମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି। ଏହି ମୂଢ଼ ଜଗତ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣିନଥାଏ।
ଵେଦାହଂ ସମତୀତାନି ଵର୍ତମାନାନି ଚାର୍ଜୁନ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଚ ଭୂତାନି ମାଂ ତୁ ଵେଦ ନ କଶ୍ଚନ
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ—ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ—କୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣେନାହିଁ।
ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହେନ ଭାରତ । ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂମୋହଂ ସର୍ଗେ ଯାନ୍ତି ପରଂତପ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋହ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଯୋଷାଂ ତ୍ଵନ୍ତଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍ । ତେ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମୋହନିର୍ମୁକ୍ତ ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ
ଯେମାନଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି।
ଜରାମରଣମୋକ୍ଷାଯ ମାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯତନ୍ତି ଯେ । ତେ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ଵିଦୁଃ କୃତ୍ସ୍ନମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କର୍ମ ଚାଖିଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ସାଧିଭୂତାଧିଦୈଵଂ ମାଂ ସାଧିଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯେ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରଯାଣକାଲେଽପି ଚ ମାଂ ତେ ଵିଦୁର୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଅଧିଭୂତ, ଅଧିଦେବ ଏବଂ ଅଧିଯଜ୍ଞ ସହିତ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି।
କିଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ କିମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କିଂ କର୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ୍। ଅଧିଭୂତଂ ଚ କିଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧିଦୈଵଂ କିମୁଚ୍ଯତେ
ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ବ୍ରହ୍ମ କଣ? ଆତ୍ମା କଣ? କର୍ମ କଣ? ଅଧିଭୂତ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଅଧିଦେବ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?
ଅଧିଯଜ୍ଞଃ କଥଂ କୋଽତ୍ର ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ମଧୁସୀଦନ। ପ୍ରଯାଣକାଲେ ଚ କଥଂ ଜ୍ଞେଯୋଽସି ନିଯତାତ୍ମଭିଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏହି ଦେହରେ ଅଧିଯଜ୍ଞ କିଏ ଏବଂ କିପରି? ଏବଂ ନିୟମିତ ମନବଳ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ତୁମକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ?
ଅକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସ୍ଵଭାଵୋଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଚ୍ଯତେ। ଭୂତଭାଵୋଦ୍ଭଵକରୋ ଵିସର୍ଗଃ କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ
ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ ଆତ୍ମା କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହାକୁ କର୍ମ କୁହାଯାଏ।
ଅଧିଭୂତଂ କ୍ଷରୋ ଭାଵଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଧିଦୈଵତମ୍ । ଅଧିଯଜ୍ଞୋଽହମେଵାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ଵର
ଅଧିଭୂତ ଭାବ କ୍ଷୟଶୀଳ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିଦୈବତ ପୁରୁଷ ଅଟୁଟ, ଏଠି ଯଜ୍ଞର ଅଧିୟଜ୍ଞ ମୁଁ ଏକାମେ, ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅନ୍ତକାଲେ ଚ ମାମେଵ ସ୍ମରନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା କଲେଵରମ୍ । ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ମଦ୍ଭାଵଂ ଯାତି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଶେଷ ଦିନରେ ଯେଉଁଠି ମୋତେ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛି, ସେ ମୋର ଦିଗରେ ପହଁଚିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଂ ଯଂ ଵାପି ସ୍ମରନ୍ଭାଵଂ ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତେ କଲେଵରମ୍ । ତଂ ତମେଵୈତି କୌନ୍ତେଯ ସଦା ତଦ୍ଭାଵଭାଵିତଃ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସେହି ଭାବକୁ ଅନୁସରି ଯାଏ, ସେ ସଦା ସେହି ଭାବରେ ଗଢ଼ିଯାଇଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ ମାମନୁସ୍ମର ଯୁଧ୍ଯ ଚ। ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ମାମେଵୈଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ଯୁଦ୍ଧ କର; ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋ ପାଖରେ ଦେଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତେନ ଚେତସାଽନାନ୍ଯଗାମିନା । ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଯାତି ପାର୍ଥାନୁଚିନ୍ତଯନ୍
ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ନ ଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପହଁଚିଯାଏ।
କଵିଂ ପୁରାଣମନୁଶାସିତାର- ମଣୋରଣୀଯାଂସମନୁସ୍ମରେଦ୍ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଧାତାରମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପ- ମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମ କରୁଥିବା, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତର ଧାରକ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧାରରୁ ପରେ ଅଛି, ସେହି ପୁରୁଷକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ମନସାଽଚଲେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗବଲେନ ଚୈଵ। ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଣମାଵେଶ୍ଯ ସମ୍ଯ- କ୍ସ ତଂ ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିଵ୍ଯମ୍
ଯିବାବେଳେ ଅଚଳ ମନ, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣକୁ ରଖି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ପହଁଚିଯାଏ।
ଯଦକ୍ଷରଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି ଵିଶନ୍ତି ଯଦ୍ଯତଯୋ ଵୀତରାଗାଃ । ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଂଗ୍ରହେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ
ଯେଉଁ ଅକ୍ଷୟକୁ ବେଦଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରାଗରହିତ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାହା ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ପଦକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
ସର୍ଵଦ୍ଵାରାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ। ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାଧାଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଧାରଣାଂ
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅଟକାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣକୁ ରଖି, ଯୋଗ ଧାରଣାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ—
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରନ୍ମାମନୁସ୍ମରନ୍ । ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତ୍ଯଜନ୍ଦେଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏକାକ୍ଷର 'ଓଁ' ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ଯେଉଁଠି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇଯାଏ।
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଯୋ ମାଂ ସ୍ମରତି ନିତ୍ଯଶଃ । ତସ୍ଯାହଂ ସୁଲଭଃ ପାର୍ଥ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ
ଯାହାର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ନିତ୍ୟ ଯୋଗରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ପାଇଁ ମୁଁ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ।
ମାମୁପେତ୍ଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁଃଖାଲଯମଶାଶ୍ଵତମ୍ । ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ମୋତେ ପାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁଠି ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଁଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନଃ ଦୁଃଖର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ଜନ୍ମକୁ ନ ପାଆନ୍ତି।
ଆବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଲ୍ଲୋକାଃ ପୁନରାଵର୍ତିନୋଽର୍ଜୁନ । ମାମୁପେତ୍ଯ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁନଃ ପୁନଃ ଫେରିଯାନ୍ତି, ହେ ଅର୍ଜୁନ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ପାଇଲେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତମହର୍ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦୁଃ । ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାଂ ତାଂ ତେଽହୋରାତ୍ରଵିଦୋ ଜନାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଦିନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ହଜାର ଯୁଗ ସମୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରାତି ମଧ୍ୟ ହଜାର ଯୁଗ ଦୀର୍ଘ, ଏହି ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯହରାଗମେ । ରାତ୍ର୍ଯାମେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ରୈଵାଵ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକେ
ଅପ୍ରକାଶରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ଜୀବ ଦିନ ଆସିଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ରାତିରେ ସେମାନେ ଏହି ଅପ୍ରକାଶରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଅପ୍ରକାଶ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଭୂତଗ୍ରାମଃ ସ ଏଵାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଲୀଯତେ । ରାତ୍ର୍ଯଗମେଽଵଶଃ ପାର୍ଥତ ପ୍ରଭଵତ୍ଯହରାଗମେ
ଏହି ଜୀବମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ, ଲୟ ହୁଅନ୍ତି; ରାତି ଆସିଲେ ଅବଶ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦିନ ଆସିଲେ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ପରସ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭାଵୋଽନ୍ଯୋ ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତାତ୍ସନାତନଃ । ଯଃ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁକ ନଶ୍ଯତ୍ସୁ ନ ଵିନଶ୍ଯତି
ଏହି ଅପ୍ରକାଶରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାଶିତ ଭାବ ଅଛି, ସେ ସନାତନ; ସମସ୍ତ ଜୀବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽକ୍ଷର ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ
ଅପ୍ରକାଶକୁ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ପରମ ଗତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଯାହାକୁ ପାଇ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଏହା ମୋର ପରମ ଧାମ।