ଅବ୍ଭକ୍ଷାନ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୀର୍ଣପର୍ଣାଶନାନ୍ମୁନୀନ୍। ଫଲମୂଲାଶିନୋ ଦାନ୍ତାନ୍କୃଶାନ୍ଧମନିସଂତତାନ୍
ସେ ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ପାଣି କିମ୍ବା ପବନ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇଥାନ୍ତି, ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଥିବା ମୁନିମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଵ୍ରତିନୋ ଜଟିଲାନ୍ମୁଣ୍ଡାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୃତାନ୍। ସମାହୂଯ ମୁନିଃ କଣ୍ଵଃ କାରୁଣ୍ଯାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ, ବା ଚାଳ କିମ୍ବା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନିମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ କଣ୍ବ ଦୟାଭାବରେ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମଯା ତୁ ଲାଲିତା ନିତ୍ଯଂ ମମ ପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଵନେ ଜାତା ଵିଵୃଦ୍ଧା ଚ ନ ଚ ଜାନାତି କିଂଚନ
ମୋର ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସଦା ମୋର ଆଦର ପାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବାହାର ଜଗତ୍କୁ କିଛି ଜାଣେନାହିଁ।
ଆଶ୍ରମାତ୍ତୁ ପଥା ସର୍ଵୈର୍ନୀଯତାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଲଯମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯଯୋଜନେ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସମସ୍ତେ ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଏହାକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହର ଅଛି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପୁରେ ରାଜା ଶାକୁନ୍ତଲପିତାମହଃ। ଅଧ୍ଯୁଵାସ ଚିରଂ କାଲମୁର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତଃ ପୁରା
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସହରରେ, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ବଡ଼ପୁରୁଷ ରାଜା, ଏକ ସମୟ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ।
ଅନୂପଜାଙ୍ଗଲଯୁତଂ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ପୁରଵରଂ ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସହର ଜଳାଭୂମି ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିବା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉତ୍ତମ ସହର।
ତତ୍ର ସଙ୍ଗମମାସାଦ୍ଯ ସ୍ନାତ୍ଵା ହୁତହୁତାଶନାଃ। ଶାକମୂଲଫଲାହାରା ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ତପୋଧନାଃ। ଅନ୍ଯଥା ତୁ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରା ଅଧ୍ଵନୋ ଗମନେ ଶ୍ରମଃ
ସେଠାରେ ସଂଗମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଇ, ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ତୁମେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯିବ। ନହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯାତ୍ରାରେ ଦୁଃଖ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ତ ମହୌଜସଃ। `ଶକୁନ୍ତଲାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରତି
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଚାମରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତାଧ୍ଯୁଷିତଂ ଵନାତ୍
ଚାମର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କମଳ ନୟନ ଥିବା ପୁଅକୁ ନେଇ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରହୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆସିଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲାଂ ସମାଦାଯ ମୁନଯୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ। ତେ ଵନାନି ନଦୀଃ ଶୈଲାନ୍ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଧର୍ମପ୍ରିୟ ମୁନିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଅଟିକି ଯାଉଥିଲେ।
କନ୍ଦରାଣି ନିତମ୍ବାଂଶ୍ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ। ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ପୁଣ୍ଯାନି ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଗତଶ୍ରମାଃ
ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକା, ନଦୀକୂଳ, ରାଜ୍ୟ, ସହର ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା।
ଶନୈର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନଵେଲାଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ସମାଯଯୁଃ। ତାଂ ପୁରୀଂ ପୁରୁହୂତେନ ଐଲସ୍ଯାର୍ଥେ ଵିନିର୍ମିତାମ୍
ଧୀରେ ଧୀରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ପୁରୁହୂତ ଦ୍ୱାରା ଇଲାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ପରିଘାଟ୍ଟାଲକୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରୁପକଲ୍ପଶତୈରପି। ଶତଘ୍ନୀଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗୁପ୍ତାମନ୍ଯୈର୍ଦୁରାସଦାମ୍
ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପାଥର ଛାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଏତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ଯେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିପାରୁନଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦସଂବାଧାଂ ନାନାପଣ୍ଯଵିଭୂଷିତାମ୍। ମଣ୍ଟପୈଃ ସସଭୈ ରମ୍ଯୈଃ ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍
ଏହି ସହର ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମନୋହର ମଣ୍ଡପ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏବଂ ଜଳଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ରାଜମାର୍ଗେଣ ମହତା ସୁଵିଭକ୍ତେନ ଶୋଭିତାମ୍। କୈଲାସଶିଖରାକାରୈର୍ଗୋପୁରୈଃ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍
ବଡ଼ ଓ ସୁନିୟୋଜିତ ରାଜପଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୋପୁର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ଵାରତୋରଣନିର୍ଯୂହୈର୍ମଙ୍ଗଲୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଉଦ୍ଯାନାମ୍ରଵଣୋପେତାଂ ମହତୀଂ ସାଲମେଖଲାମ୍
ଶୁଭ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଏହି ସହର ବଡ଼ ଏବଂ ସାଲ ଗଛର ବେଳ୍ଟରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
ସର୍ଵପୁଷ୍କରିଣୀଭିଶ୍ଚ ଉଦ୍ଯାନୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍। ଵର୍ଣାଶ୍ରମୈଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥୈର୍ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାହିତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସଦା ଉତ୍ସବରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟୈ ରତ୍ନପୂଜିତୈଃ। କୃତଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରଗ୍ନିହୋତ୍ରପରୈଃ ସଦା
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ରତ୍ନରେ ଆଦରିତ, ଏଠାରେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଵର୍ଜିତା କାର୍ଯକରଣୈର୍ଦାନଶୀଲୈର୍ଦଯାପରୈଃ। ଅଧର୍ମଭୀରୁଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷୁଭିଃ
ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତେ ଅଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧଜନୋପେତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକମିଵାପରମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନଗରମଧ୍ଯେ ତୁ ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏପରି ଲୋକମାନେ ଥିବା ଏହି ସହର ଏକ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେହି ସହରର ମଧ୍ୟରେ ରାଜମହଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରସଦ୍ମପ୍ରତୀକାଶଂ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵିତ୍ତସଂଚଯୈଃ। ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ଦିଵ୍ଯା ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତା
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଧନର ଭଣ୍ଡାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ସଭା ଥିଲା, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ସଭାଯାଂ ରାଜର୍ଷିଃ ସର୍ଵାଲଙ୍କାରଭୂଷିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଶ୍ଚାପି ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତଃ
ସେହି ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାର୍ଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ସୂତମାଗଧବନ୍ଦିଭିଃ। କାର୍ଯାର୍ଥିଷୁ ତଦାଽଭ୍ଯେତ୍ଯ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ଗତେଷୁ ସଃ
ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ କାମନା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଉଥିଲେ।
ସୁଖାସୀନୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ମହର୍ଷଯଃ। ଶକୁନ୍ତାନାଂ ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିମିତ୍ତଜ୍ଞାସ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷଯନ୍
ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ; ଏହିବେଳେ ମହାର୍ଷିମାନେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକ୍ ଶୁଣି, ନିମିତ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲେ ନିମିତ୍ତାନି ଶୋଭନାନି ଭଵନ୍ତି ନଃ। କାର୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯେତେ ଧ୍ରୁଵଂ ରାଜ୍ଞୀ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ପୁତ୍ରୋ ଯୁଵରାଜୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶକୁନ୍ତଳା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆମ କାମ ସଫଳ ହେବାକୁ କହୁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ରାଣୀ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଦିନରେ ତୁମ ପୁଅ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ।
ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ତୂର୍ଯଘୋଷନିନାଦିତମ୍। ଶକୁନ୍ତଲାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଵିଶୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ
ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାରରେ ବାଜାର ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ନୃପସୁତଂ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ଵୀକ୍ଷକାଃ। ଵର୍ଧମାନପୁରଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ନେଵ ପୌରଵଃ
ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଦର୍ଶକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ପୌରବ ବଂଶଜ ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ହର୍ଷସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ବସୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ଵୈ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ସମାହୂଯ ପରସ୍ପରମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ନୃପସୁତଂ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସହରବାସୀମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦେଵତେଵ ଜନସ୍ଯାଗ୍ରେ ଭ୍ରାଜତେ ଶ୍ରୀରିଵାଗତା। ଜଯନ୍ତେନେଵ ପୌଲୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକାଦିହାଗତା
ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଏମିତି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବୀ ଆସିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଆସିଥିବା ପରି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ଜୟନ୍ତ ସହିତ ପୌଳୋମୀ ଫେରିଥିବା ପରି।