ଅଜ୍ଞଶ୍ଚାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ସଂଶଯାତ୍ମା ଵିନଶ୍ଯତି। ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତି ନ ପରୋ ନ ସୁଖଂ ସଂଶଯାତ୍ମନଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ, ପରଲୋକ କିମ୍ବା ସୁଖ କିଛି ନାହିଁ।
ଯୋଗସଂନ୍ଯସ୍ତକର୍ମାଣଂ ଜ୍ଞାନସଂଛିନ୍ନସଂଶଯମ୍ । ଆତ୍ମଵନ୍ତଂ ନ କର୍ମାଣି ନିବଧ୍ନନ୍ତି ଧନଂଜଯ
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯିଏ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହକୁ କାଟିଛି, ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନସଂଭୂତଂ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନାସିନାଽଽତ୍ମନଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵୈନଂ ସଂଶଯଂ ଯୋଗମାତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭାରତ
ସେଥିପାଇଁ, ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୃଦୟସ୍ଥ ସନ୍ଦେହକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେ। ଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ ଓ ଉଠ, ହେ ଭାରତ।
ସଂନ୍ଯାସଂ କର୍ମଣାଂ କୃଷ୍ଣ କପୁନର୍ଯୋଗଂ ଚ ଶଂସସି। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯ ଏତଯୋରେକଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ନ୍ୟାସର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ପୁଣି ଯୋଗର କଥା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଉତ୍ତମ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଯୋଗଶ୍ଚ ନିଃଶ୍ରେଯସକରାଵୁଭୌ । ତଯୋସ୍ତୁ କର୍ମସଂନ୍ଯାସାତ୍କର୍ମଯୋଗୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
କାର୍ଯ୍ୟର ପରିତ୍ୟାଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ — ଏହି ଦୁଇଟି ଉଭୟେ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳକୁ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ, ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗ କରିବା, କାର୍ଯ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ।
ଜ୍ଞେଯଃ ସ ନିତ୍ଯସଂନ୍ଯାସୀ ଯୋ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି। ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ହି ମହାବାହୋ ସୁଖଂ ବନ୍ଧାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନ ଘୃଣା କରେ, ନ ଆଶା କରେ, ସେଇ ସଦା ପରିତ୍ୟାଗୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ହେ ମହାବାହୁ, ଯିଏ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ସହଜରେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ସାଙ୍ଖ୍ଯଯୋଗୌ ପୃଥଗ୍ବାଲାଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ । ଏକମପ୍ଯାସ୍ଥିତଃ ସମ୍ଯଗୁଭଯୋର୍ଵିନ୍ଦତେ ଫଲମ୍
ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଅଲଗା ବୋଲି କେବଳ ଅବୁଜ୍ଜା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହଁନ୍ତି। ଯିଏ ଭଲଭାବରେ ଯେକୌଣସି ଏକଟିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଉଭୟର ଫଳ ପାଏ।
ଯତ୍ସାଙ୍ଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଯୋଗୈରପି ଗମ୍ଯତେ । ଏକଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ସାଙ୍ଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେହିଠାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଯିଏ ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ଏକ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଠିକ୍ ଦେଖେ।
ସଂନ୍ଯାସସ୍ତୁ ମହାବାହୋ ଦୁଃଖମାପ୍ତୁମଯୋଗତଃ । ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ମୁନିର୍ବ୍ରହ୍ମ ନଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି
ହେ ମହାବାହୁ, ଯୋଗ ବିନା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଦୁଃଖଦାୟକ। ଯିଏ ଯୋଗରେ ଲିନ ମୁନି, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵିଜିତାତ୍ମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତାତ୍ମା କୁର୍ଵନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଯିଏ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ନିଜକୁ ଜିତିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏନା।
ନୈଵ କିଂଚିତ୍କରୋମୀତି ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ଯେତ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ପଶ୍ଯଞ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ସ୍ପୃଶଞ୍ଜିଘ୍ରନ୍ନଶ୍ରନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ସ୍ଵପନ୍ଶ୍ଵସନ୍
ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ଯୋଗରେ ଲିନ, ସେ ଭାବିବା ଉଚିତ — 'ମୁଁ କିଛି କରୁନାହିଁ' — ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା, ଚାଲିବା, ଶୁଅଁଥିବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରଲପନ୍ଵିସୃଜନ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ନୃନ୍ମିଷନ୍ନିମିଷନ୍ନପି। ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତ ଇତି ଧାରଯନ୍
କଥାହେବା, ଛାଡିଦେବା, ଧରିବା, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ କରିବା — ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଭାବରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଚଳିଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କରୋତି ଯଃ। ଲିପ୍ଯତେ ନ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସା
ଯିଏ ସମ୍ପୃକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନା, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜେନାହିଁ।
କାଯେନ ମନସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କେଵଲୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈରପି । ଯୋଗିନଃ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍ତି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ
ଯୋଗୀମାନେ ଦେହ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା କେବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସମ୍ପୃକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ।
ଯୁକ୍ତଃ କର୍ମଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନୈଷ୍ଠିକୀମ୍ । ଅଯୁକ୍ତଃ କାମକାରେଣ ଫଲେ ସକ୍ତୋ ନିବଧ୍ଯତେ
ଯିଏ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ; ଯିଏ ଯୋଗରେ ନୁହଁନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ଫଳରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵକର୍ମାଣି ମନସା ସଂନ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଖଂ ଵଶୀ । ନଵଦ୍ଵାରେ ପୁରେ ଦେହୀ ନୈଵ କୁର୍ଵନ୍ନ କାରଯନ୍
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନରେ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନବଦ୍ୱାର ରୂପୀ ଶରୀରରେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ, କିଛି କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା କାହାକୁ କରାଏ ନାହିଁ।
ନ କର୍ତୃତ୍ଵଂ ନ କର୍ମାଣି ଲୋକସ୍ଯ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ । ନ କର୍ମଫଲସଂଯୋଗଂ ସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଠାକୁର ଏହି ସଂସାରରେ କାର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବରଂ, ପ୍ରକୃତି ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ନାଦତ୍ତେ କସ୍ଯ ଚିତ୍ପାପଂ ନ ଚୈଵ ସୁକୃତଂ ଵିଭୁଃ । ଅଜ୍ଞାନେନାଵୃତଂ ଜ୍ଞାନଂ ତେନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ
ସର୍ବବ୍ୟାପୀ କେହିଙ୍କର ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇଥିବାରୁ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଜ୍ଞାନେନ ତୁ ତଦଜ୍ଞାନଂ ଯେଷାଂ ନାଶିତମାତ୍ମନଃ । ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରକାଶଯତି ତତ୍ପରମ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନିଜ ଅଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ତଦ୍ବୁଦ୍ଧଯସ୍ତଦାତ୍ମାନସ୍ତନ୍ନିଷ୍ଠାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପୁନରାଵୃତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାନନିର୍ଧୂତକଲ୍ମଷାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଆତ୍ମା, ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସେଠିରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ଦୂଷଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇ, ପୁନର୍ଜନ୍ମକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିନଯସଂପନ୍ନେ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଗଵି ହସ୍ତିନି । ଶୁନି ଚୈଵ ଶ୍ଵପାକେ ଚ ପଣ୍ଡିତାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ
ଯେଉଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୁକୁର ଓ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇଥିବାକୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଇହୈଵ ତୈର୍ଜିତଃ ସର୍ଗୋ ଯେଷାଂ ସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ମନଃ । ନିର୍ଦୋଷଂ ହି ସମଂ ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ତେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜିତିଛନ୍ତି; କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ମଳ ଓ ସମ, ତେଣୁ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ୍ପ୍ରିଯଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ନୋଦ୍ଵିଜେତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାପ୍ରିଯମ୍। ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିରସଂମୂଢୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତଃ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ମିଳିଲେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣା ଘଟିଲେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ମନ ଦୃଢ଼ ଓ ଅବିଚଳିତ, ଭ୍ରମ ରହିତ, ଯିଏ ନିଜେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଦେବତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛନ୍ତି।
ବାହ୍ଯସ୍ପର୍ଶେଷ୍ଵସକ୍ତାତ୍ମା ଵିନ୍ଦତ୍ଯାତ୍ମନି ଯତ୍ସୁଖମ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସୁଖମକ୍ଷଯ୍ଯମଶ୍ରୁତେ
ଯେଉଁଠି ମନ ବାହ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ ଉପରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେ ନିଜ ମନରେ ଥିବା ସଉଖ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଯିଏ ଦେବତା ସହିତ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସଉଖ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯେ ହି ସଂସ୍ପର୍ଶଜା ଭୋଗା ଦୁଃଖଯୋନଯ ଏଵ ତେ। ଆଦ୍ଯନ୍ତଵନ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯ ନ ତେଷୁ ରମତେ ବୁଧଃ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ବାହ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଗୁଡିକ ଦୁଃଖର ମୂଳ; ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଛି, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଶକ୍ନୋତୀହୈଵ ଯଃ ସୋଢୁଂ ପ୍ରାକ୍ଶରୀରଵିମୋକ୍ଷଣାତ୍। କାମକ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵଂ ଵେଗଂ ସ ଯୁକ୍ତଃ ସ ସୁଖୀ ନରଃ
ଯିଏ ଏଠି, ଶରୀର ଛାଡିବା ପୂର୍ବରୁ, ଆସା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀବ୍ର ଚେଷ୍ଟାକୁ ସହିପାରନ୍ତି, ସେ ନିୟମିତ ଓ ସତ୍ୟ ସଉଖ୍ୟବାନ୍।
ଯୋଽନ୍ତଃସୁଖୋଽନ୍ତରାରାମସ୍ତଥାନ୍ତର୍ଜ୍ଯୋତିରେଵ ଯଃ । ସ ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଵାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂତୋଽଧିଗଚ୍ଛତି
ଯାହାର ସଉଖ୍ୟ ଅନ୍ତରେ, ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ତରେ, ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରେ, ସେଉଁଠି ଯୋଗୀ, ଦେବତା ସହିତ ଏକତାରେ ଥିବା, ଦେବତାର ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଲଭନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଵାଣମୃଷଯଃ କ୍ଷୀଣକଲ୍ମଷାଃ। ଛିନ୍ନଦ୍ଵୈଧା ଯତାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ
ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଦୋଷ ଶୁନ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ, ମନ ନିୟମିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ଦେବତାର ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
କାମକ୍ରୋଧଵିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯତୀନାଂ ଯତଚେତସାମ୍। ଅଭିତୋ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଵାଣଂ ଵର୍ତତେ ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍
ଯେଉଁ ଯତୀମାନେ ଆସା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ମନ ନିୟମିତ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବତାର ମୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ।
ସ୍ପର୍ଶାନ୍କୃତ୍ଵା ବହିର୍ବାହ୍ଯାଂଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚୈଵାନ୍ତରେ ଭ୍ରୁଵୋଃ । ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମୌ କୃତ୍ଵା ନାସାଭ୍ଯନ୍ତରଚାରିଣୌ
ବାହ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶକୁ ବାହାରେ ରଖି, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ନାକ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଭାବରେ ଚଳାଇଥିବା,