ଗନ୍ତୁଂ ନେଚ୍ଛତି କଲ୍ଯାଣୀ ତସ୍ମାତ୍ତାତ ଵହସ୍ଵ ଵୈ। ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିଗନ୍ତୁଂ ଚ ମୁନିଭିଃ ସହ ପୌରଵ
ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବୋହି ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ହେ ପୌରବ, ତୁମେ ମୁନିମାନେ ସହିତ ପୁଣି ଫେରିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଦମନଂ କଣ୍ଵଃ ଶିଷ୍ଯାନଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଶକୁନ୍ତଲାମିମାଂ ଶୀଗ୍ରଂ ସପୁତ୍ରାମାଶ୍ରମାଦିତଃ
ଏଭଳି ସର୍ବଦମନକୁ କହି, କଣ୍ବ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶକୁନ୍ତଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେଇଯାଅ।'
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରାପଯତାଭ୍ଯାଶଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତାମ୍। ନାରୀଣାଂ ଚିରଵାସୋ ହି ବାନ୍ଧଵେଷୁ ନ ରୋଚତେ
ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତା ଏହି ଜନନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଅ। ଯେହେତୁ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ଭଲ ଲାଗେନାହିଁ।
କୀର୍ତିଚାରିତ୍ରଧର୍ମ୍ନସ୍ତସ୍ମାନ୍ନଯତ ମା ଚିରମ୍
ସେଥିପାଇଁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କରିନାହଅ—ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଅ।
ଧର୍ମାଭିପୂଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ କାଶ୍ଯପେନ ନିଶାମ୍ଯ ତୁ। କାଶ୍ଯପାତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାନୁଜ୍ଞାଂ ମୁମୁଦେ ଚ ଶକୁନ୍ତଲା
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଓ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ସୁନି ଶକୁନ୍ତଳା ଖୁସି ହେଲେ।
କଣ୍ଵସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଗଚ୍ଛେତି ଚାସକୃତ୍। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କଣ୍ଵଂ ଚ ମାତରଂ ପୌରଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କିଂ ଚିରାଯସି ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ନୃପାଲଯମ୍
କଣ୍ବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଯିବାକୁ କୁହାଯିବା ପରେ, ପୌରବ ତାଙ୍କ ମାତା ଓ କଣ୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମା, ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଦେରି କରୁଛନ୍ତି? ଆମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜମହଳକୁ ଯିବା।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଦେଵୀଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନେଃ ପାଦୌ ଗନ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍ସ ପୌରଵଃ
ଏପରି କହି, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ପୌରବ ମୁନିଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲା ଚ ପିତରମଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ତଦା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଶକୁନ୍ତଳା ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ମେ ପିତା ଚେତି ଦୁରୁକ୍ତଂ ଵାପି ଚାନୃତମ୍। ଅକାର୍ଯଂ ଵାପ୍ଯନିଷ୍ଟଂ ଵା କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅନୁଚିତ କଥା କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିଛି କହିଥିଲି, କିମ୍ବା ଅସଭ୍ୟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିଥିଲି, ତେବେ ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନତଶିରା ମୁନିର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ। ମନୁଷ୍ଯଭାଵାତ୍କଣ୍ଵୋଽପି ମୁନିରଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ; ମାନବୀୟ ଭାବନାରୁ କଣ୍ବ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ଅବ୍ଭକ୍ଷାନ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଶୀର୍ଣପର୍ଣାଶନାନ୍ମୁନୀନ୍। ଫଲମୂଲାଶିନୋ ଦାନ୍ତାନ୍କୃଶାନ୍ଧମନିସଂତତାନ୍
ସେ ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ପାଣି କିମ୍ବା ପବନ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇଥାନ୍ତି, ଫଳ ମୂଳ ଖାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଥିବା ମୁନିମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଵ୍ରତିନୋ ଜଟିଲାନ୍ମୁଣ୍ଡାନ୍ଵଲ୍କଲାଜିନସଂଵୃତାନ୍। ସମାହୂଯ ମୁନିଃ କଣ୍ଵଃ କାରୁଣ୍ଯାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ, ବା ଚାଳ କିମ୍ବା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନିମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ କଣ୍ବ ଦୟାଭାବରେ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମଯା ତୁ ଲାଲିତା ନିତ୍ଯଂ ମମ ପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଵନେ ଜାତା ଵିଵୃଦ୍ଧା ଚ ନ ଚ ଜାନାତି କିଂଚନ
ମୋର ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ସଦା ମୋର ଆଦର ପାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବାହାର ଜଗତ୍କୁ କିଛି ଜାଣେନାହିଁ।
ଆଶ୍ରମାତ୍ତୁ ପଥା ସର୍ଵୈର୍ନୀଯତାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଲଯମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯଯୋଜନେ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସମସ୍ତେ ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଏହାକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହର ଅଛି।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ପୁରେ ରାଜା ଶାକୁନ୍ତଲପିତାମହଃ। ଅଧ୍ଯୁଵାସ ଚିରଂ କାଲମୁର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତଃ ପୁରା
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସହରରେ, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ବଡ଼ପୁରୁଷ ରାଜା, ଏକ ସମୟ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ।
ଅନୂପଜାଙ୍ଗଲଯୁତଂ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ପୁରଵରଂ ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ସହର ଜଳାଭୂମି ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିବା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉତ୍ତମ ସହର।
ତତ୍ର ସଙ୍ଗମମାସାଦ୍ଯ ସ୍ନାତ୍ଵା ହୁତହୁତାଶନାଃ। ଶାକମୂଲଫଲାହାରା ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ତପୋଧନାଃ। ଅନ୍ଯଥା ତୁ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରା ଅଧ୍ଵନୋ ଗମନେ ଶ୍ରମଃ
ସେଠାରେ ସଂଗମକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଇ, ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ତୁମେମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯିବ। ନହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯାତ୍ରାରେ ଦୁଃଖ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ତ ମହୌଜସଃ। `ଶକୁନ୍ତଲାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ପୁରଂ ପ୍ରତି
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଚାମରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଂ କମଲଲୋଚନମ୍। ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତାଧ୍ଯୁଷିତଂ ଵନାତ୍
ଚାମର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କମଳ ନୟନ ଥିବା ପୁଅକୁ ନେଇ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରହୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆସିଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲାଂ ସମାଦାଯ ମୁନଯୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଃ। ତେ ଵନାନି ନଦୀଃ ଶୈଲାନ୍ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଧର୍ମପ୍ରିୟ ମୁନିମାନେ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଅଟିକି ଯାଉଥିଲେ।
କନ୍ଦରାଣି ନିତମ୍ବାଂଶ୍ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ। ଆଶ୍ରମାଣି ଚ ପୁଣ୍ଯାନି ଗତ୍ଵା ଚୈଵ ଗତଶ୍ରମାଃ
ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକା, ନଦୀକୂଳ, ରାଜ୍ୟ, ସହର ଓ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା।
ଶନୈର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନଵେଲାଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ ସମାଯଯୁଃ। ତାଂ ପୁରୀଂ ପୁରୁହୂତେନ ଐଲସ୍ଯାର୍ଥେ ଵିନିର୍ମିତାମ୍
ଧୀରେ ଧୀରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ନାମକ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ପୁରୁହୂତ ଦ୍ୱାରା ଇଲାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ପରିଘାଟ୍ଟାଲକୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରୁପକଲ୍ପଶତୈରପି। ଶତଘ୍ନୀଚକ୍ରଯନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗୁପ୍ତାମନ୍ଯୈର୍ଦୁରାସଦାମ୍
ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପାଥର ଛାଡ଼ିବା ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଏତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ଯେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିପାରୁନଥିଲେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରସାଦସଂବାଧାଂ ନାନାପଣ୍ଯଵିଭୂଷିତାମ୍। ମଣ୍ଟପୈଃ ସସଭୈ ରମ୍ଯୈଃ ପ୍ରପାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍
ଏହି ସହର ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଭରିଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଲୋକମାନେ ମନୋହର ମଣ୍ଡପ ଓ ସଭାଗୃହରେ ଏବଂ ଜଳଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ରାଜମାର୍ଗେଣ ମହତା ସୁଵିଭକ୍ତେନ ଶୋଭିତାମ୍। କୈଲାସଶିଖରାକାରୈର୍ଗୋପୁରୈଃ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍
ବଡ଼ ଓ ସୁନିୟୋଜିତ ରାଜପଥ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ଏବଂ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୋପୁର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଦ୍ଵାରତୋରଣନିର୍ଯୂହୈର୍ମଙ୍ଗଲୈରୁପଶୋଭିତାମ୍। ଉଦ୍ଯାନାମ୍ରଵଣୋପେତାଂ ମହତୀଂ ସାଲମେଖଲାମ୍
ଶୁଭ ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଏହି ସହର ବଡ଼ ଏବଂ ସାଲ ଗଛର ବେଳ୍ଟରେ ଆବୃତ ଥିଲା।
ସର୍ଵପୁଷ୍କରିଣୀଭିଶ୍ଚ ଉଦ୍ଯାନୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତାମ୍। ଵର୍ଣାଶ୍ରମୈଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥୈର୍ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵସମାହିତୈଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସଦା ଉତ୍ସବରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟୈ ରତ୍ନପୂଜିତୈଃ। କୃତଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରଗ୍ନିହୋତ୍ରପରୈଃ ସଦା
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ରତ୍ନରେ ଆଦରିତ, ଏଠାରେ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଥିଲେ।
ଵର୍ଜିତା କାର୍ଯକରଣୈର୍ଦାନଶୀଲୈର୍ଦଯାପରୈଃ। ଅଧର୍ମଭୀରୁଭିଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଜିଗୀଷୁଭିଃ
ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତେ ଅଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧଜନୋପେତମିନ୍ଦ୍ରଲୋକମିଵାପରମ୍। ତସ୍ମିନ୍ନଗରମଧ୍ଯେ ତୁ ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏପରି ଲୋକମାନେ ଥିବା ଏହି ସହର ଏକ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେହି ସହରର ମଧ୍ୟରେ ରାଜମହଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।