ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽଯମଚିନ୍ତ୍ଯୋଽଯମଵିକାର୍ଯୋଽଯମୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦେଵଂ ଵିଦିତ୍ଵୈନଂ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଚୈନଂ ନିତ୍ଯଜାତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵା ମନ୍ଯସେ ମୃତମ୍। ତଥାପି କତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ନୈନଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ସବୁବେଳେ ମରୁଛି, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେଽର୍ଥେ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଯାହା ଅଟଳ, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ଵ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଭାରତ। ଅଵ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେନ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବା?
ଆଶ୍ଚର୍ଯଵତ୍ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚିଦେନ- ମାଶ୍ଚର୍ଯଵଦ୍ଵଦତି ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଵଚ୍ଚୈନମନ୍ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽପ୍ଯେନଂ ଵେଦ ନ ଚୈଵ କଶ୍ଚିତ୍
କେହି ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦେହୀ ନିତ୍ଯମଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ଦେହେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭାରତ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଦେହୀ ସଦା ଅବିନାଶୀ। ତେଣୁ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମମପି ଚାଵେକ୍ଷ୍ଯ ନ ଵିକମ୍ପିତୁମର୍ହସି । ଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମର ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଚୋପପନ୍ନଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍ । ସୁଖିନଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାର୍ଥ ଲନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିଜେ ଆସିଥାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମିମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ତତଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ କୀର୍ତିଂ ଚ ହିତ୍ଵା ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମାନ ଛାଡ଼ି, ପାପରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ଅକୀର୍ତିଂ ଚାପି ଭୂତାନି କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଽଵ୍ଯଯାମ୍ । ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ଚାକୀର୍ତିର୍ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ତୁମ ଅପମାନ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିବେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମାନ ମିଳିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼।
ଭଯାଦ୍ରଣାଦୁପରତଂ ମଂସ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ମହାରଥାଃ । ଯେଷାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ବହୁମତୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାସ୍ଯସି ଲାଘଵମ୍
ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭାବିବେ ଯେ, ତୁମେ ଭୟରୁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ମାନିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ତୁମକୁ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିବେ।
ଅଵାଚ୍ଯଵାଦାଂଶ୍ଚକ ବହୂନ୍ଵଦିଷ୍ଯନ୍ତି ତଵାହିତାଃ । ନିନ୍ଦନ୍ତସ୍ତଵ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍
ତୁମ ବିପକ୍ଷୀମାନେ ଅନେକ ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବେ, ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
ହତୋ ଵା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜିତ୍ଵା ଵା ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମହୀମ୍ । ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ କୌନ୍ତେଯ ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ଯଦି ବିଜୟୀ ହେବ, ପୃଥିବୀର ଉପଭୋଗ କରିବ। ଏହିଠାରୁ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଠ।
ସୁଖଦୁଃଖେ ସମେ କୃତ୍ଵା ଲାଭାଲାଭୌ ଜଯାଜଯୌ । ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ଵ ନୈଵଂ ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ବିଜୟ-ପରାଜୟକୁ ସମାନ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧ କର; ଏଭଳି କଲେ କେବେ ତୁମେ ପାପରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଏଷା ତେଽଭିହିତା ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋଗେ ତ୍ଵିମାଂ ଶ୍ରୃଣୁ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯଯା ପାର୍ଥ କର୍ମବନ୍ଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି
ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ତୁମକୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା କହିଲି; ଏବେ ଏହିକୁ ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣ। ଏହି ବୁଦ୍ଧି ନେଇ, ହେ ପାର୍ଥ, କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ିପାରିବ।
ନେହାଭିକ୍ରମନାଶୋଽସ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯଵାଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, କୌଣସି ଖରାପ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିରେକେହ କୁରୁନନ୍ଦନ । ବହୁଶାଖା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧଯୋଽଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍
ଏଠାରେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧି ଦରକାର; ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅନନ୍ତ।
ଯାମିମାଂ ପୁଷ୍ପିତାଂ ଵାଚଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତ୍ଯଵିପଶ୍ଚିତଃ । ଵେଦଵାଦରତାଃ ପାର୍ଥ ନାନ୍ଯଦସ୍ତୀତି ଵାଦିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିହୀନ, ସେମାନେ ଚମତ୍କାର କଥା କହନ୍ତି, ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ, ଏବଂ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ।
କାମାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵର୍ଗପରା ଜନ୍ମକର୍ମଫଲପ୍ରଦାମ୍ । କ୍ରିଯାଵିଶେଷବହୁଲାଂ ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯଗତିଂ ପ୍ରତି
ଯେମାନେ ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପୂଜାପାଠ, ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଥା କହନ୍ତି।
ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତଯାଽପହୃତଚେତସାମ୍ । ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ ସମାଧୌ ନ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ଓ ଧନରେ ଆସକ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାର କଥାରେ ମନ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଧ୍ୟାନରେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଵିଷଯା ଵେଦା ନିସ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯୋ ଭଵାର୍ଜୁନ । ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିତ୍ଯସତ୍ଵସ୍ଥୋ ନିର୍ଯୋଗକ୍ଷେମ ଆତ୍ମଵାନ୍
ବେଦ ତିନି ଗୁଣ ନେଇ କଥା କହେ; ତୁମେ ଏହି ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଉଠ, ହେ ଅର୍ଜୁନ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼, ସଦା ଶୁଦ୍ଧତାରେ ରୁହ, ଲାଭ-ହାନିର ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଯାଵାନର୍ଥ ଉଦପାନେ ସର୍ଵତଃ ସଂପ୍ଲୁତୋଦକେ। ତାଵାନ୍ସର୍ଵେଷୁ ଵେଦେଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଜାନତଃ
ଏକଥାରେ ଯେପରି ଚାରିପାଖରେ ପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କୁଆଁର ଦରକାର ନଥାଏ, ସେପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ଦରକାର ନାହିଁ।
କର୍ମଣ୍ଯେଵାଧିକାରସ୍ତେ ମା ଫଲେଷୁ କଦା ଚ ନ । ମା କର୍ମଫଲହେତୁର୍ଭୂର୍ମା ତେ ସଙ୍ଗୋଽସ୍ତ୍ଵକର୍ମଣି
ତୁମର ଅଧିକାର କେବଳ କର୍ମ କରିବାରେ, କେବେ ତାହାର ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ। କର୍ମର ଫଳକୁ ଆଶା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବଂ କର୍ମ ନ କରିବାରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନି।
ଯୋଗସ୍ଥଃ କୁରୁ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧନଂଜଯ । ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋଃ ସମୋ ଭୂତ୍ଵା ସମତ୍ଵଂ ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ
ଯୋଗରେ ଅଟୁଟ ରୁହି, ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି କର୍ମ କର, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ। ସଫଳତା-ବିଫଳତାରେ ସମ ହେଇଥିବାକୁ 'ସମତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଯୋଗ।
ଦୂରେଣ ହ୍ଯଵରଂ କର୍ମ ବୁଦ୍ଧିଯୋଗାଦ୍ଧନଂଜଯ। ବୁଦ୍ଧୌ ଶରଣମନ୍ଵିଚ୍ଛ କୃପଣାଃ ଫଲହେତଵଃ
ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ। ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ଯେଉଁମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୟନୀୟ।
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତୋ ଜହାତୀହକ ଉଭେ ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ଵ ଯୋଗଃ କର୍ମସୁ କୌଶଲମ୍
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ତେଣୁ ଯୋଗକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; କର୍ମରେ ଯୋଗ ହେଉଛି ଦକ୍ଷତା।
କର୍ମଜଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନୀଷିଣଃ । ଜନ୍ମବନ୍ଧଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଦଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିସଂଯୁକ୍ତ ଜଣେ, କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରହିତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯଦା ତେ ମୋହକଲିଲଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯତିତରିଷ୍ଯତି। ତଦା ଗନ୍ତାସି ନିର୍ଵେଦଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯ ଚ
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ଭ୍ରମର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଯିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଥିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ସବୁ ଉପରେ ଉଦାସୀନ ହେଇଯିବ।
ଶ୍ରୁତିଵିପ୍ରତିପନ୍ନା ତେ ଯଦା ସ୍ଥାସ୍ଯତି ନିଶ୍ଚଲା । ସମାଧାଵଚଲା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଦା ଯୋଗମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯେତେବେଳେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିମୂଡ଼ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚଳ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦୃଢ଼ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ କା ଭାଷା ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ କେଶଵ । ସ୍ଥିତଧୀଃ କିଂ ପ୍ରଭାଷେତ କିମାସୀତ ଵ୍ରଜେତ କିଂ
ହେ କେଶବ, ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ବୁଦ୍ଧି ରଖିଛି, ସେ ଜଣେ କିପରି କଥା କହେ, କିପରି ବସେ, କିପରି ଚାଲେ?