ଯଂ ହି ଵ୍ଯଥଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସମଦୁଃଖସୁଖଂ ଧୀରଂ ସୋଽମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ସମାନ ଭାବରେ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରି ରହେ, ସେଉଁଠି ଅମରତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ନାସତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭାଵୋ ନାଭାଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସତଃ। ଉଭଯୋରପି ଦୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତସ୍ତ୍ଵନଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃକ
ଅସତ୍ୟର କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟର କେବେ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟିର ଅନ୍ତ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଵିନାଶି ତୁ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ଵିନାଶମଵ୍ଯଯସ୍ଯାସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିତ୍କର୍ତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ତାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ଅବିନାଶୀର ନାଶ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତଵନ୍ତ ଇମେ ଦେହା ନିତ୍ଯସ୍ଯୋକ୍ତାଃ ଶରୀରିଣଃ । ଅନାଶିନୋଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହାରେ ବସିଛି ସେ ନିତ୍ୟ, ଅନଶ୍ୱର ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଯ ଏନଂ ଵେତ୍ତି ହନ୍ତାରଂ ଯଶ୍ଚୈନଂ ମନ୍ଯତେ ହତମ୍। ଉଭୌ ତୌ ନ ଵିଜାନୀତୋ ନାଯଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ
ଯିଏ ଏହାକୁ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାବେ ଭାବେ, କିମ୍ବା ହତ ହେଲା ବୋଲି ଭାବେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ନ ହତ୍ୟା କରେ, ନ ହତ ହୁଏ।
ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା କଦାଚି- ନ୍ନାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭଵିତା ଵା ନ ଭୂଯଃ । ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ପୁରାଣୋ ନ ହନ୍ତଯେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ
ଏହା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ଥିବା ପରେ ପୁଣି ନାସ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ। ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମରେ ନାହିଁ।
ଵେଦାଵିନାଶିନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏନମଜମଵ୍ଯଯମ୍। କଥଂ ସ ପୁରୁଷଃ ପାର୍ଥ କଂ ଘାତଯତି ହନ୍ତି କମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଯଦି ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି ଜାଣ, ତେବେ କିପରି କେହି କାହାକୁ ମାରିପାରିବ, କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଲାଗେଇପାରିବ?
ଵାସାଂସି ଜୀର୍ଣାନି ଯଥା ଵିହାଯ ନଵାନି ଗୃହ୍ଣାନି ନରୋଽପରାଣି। ତଥା ଶରୀରାଣି ଵିହାଯ ଜୀର୍ଣା- ନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଯାତି ନଵାନି ଦେହୀ
ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ପୁରୁଣା ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧେ, ସେପରି ଦେହୀ ପୁରୁଣା ଦେହ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଦେହ ଧାରଣ କରେ।
ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାଵକଃ। ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ
ଏହାକୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ପାଣି ଭିଜେଇପାରେ ନାହିଁ, ବାତାସ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯୋଽଯମଦାହ୍ଯୋଽଯମକ୍ଲେଦ୍ଯୋଽଶୋଷ୍ଯ ଏଵ ଚ। ନିତ୍ଯଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥାଣୁରଚଲୋଽଯଂ ସନାତନଃ
ଏହାକୁ କେହି କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ଭିଜେଇପାରେ ନାହିଁ, ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ରହିଛି, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଶାଶ୍ୱତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽଯମଚିନ୍ତ୍ଯୋଽଯମଵିକାର୍ଯୋଽଯମୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦେଵଂ ଵିଦିତ୍ଵୈନଂ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଚୈନଂ ନିତ୍ଯଜାତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵା ମନ୍ଯସେ ମୃତମ୍। ତଥାପି କତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ନୈନଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ସବୁବେଳେ ମରୁଛି, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେଽର୍ଥେ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଯାହା ଅଟଳ, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ଵ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଭାରତ। ଅଵ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେନ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବା?
ଆଶ୍ଚର୍ଯଵତ୍ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚିଦେନ- ମାଶ୍ଚର୍ଯଵଦ୍ଵଦତି ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଵଚ୍ଚୈନମନ୍ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽପ୍ଯେନଂ ଵେଦ ନ ଚୈଵ କଶ୍ଚିତ୍
କେହି ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦେହୀ ନିତ୍ଯମଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ଦେହେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭାରତ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଦେହୀ ସଦା ଅବିନାଶୀ। ତେଣୁ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମମପି ଚାଵେକ୍ଷ୍ଯ ନ ଵିକମ୍ପିତୁମର୍ହସି । ଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମର ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଚୋପପନ୍ନଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍ । ସୁଖିନଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାର୍ଥ ଲନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିଜେ ଆସିଥାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମିମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ତତଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ କୀର୍ତିଂ ଚ ହିତ୍ଵା ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମାନ ଛାଡ଼ି, ପାପରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ଅକୀର୍ତିଂ ଚାପି ଭୂତାନି କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଽଵ୍ଯଯାମ୍ । ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ଚାକୀର୍ତିର୍ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ତୁମ ଅପମାନ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିବେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମାନ ମିଳିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼।
ଭଯାଦ୍ରଣାଦୁପରତଂ ମଂସ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ମହାରଥାଃ । ଯେଷାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ବହୁମତୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାସ୍ଯସି ଲାଘଵମ୍
ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭାବିବେ ଯେ, ତୁମେ ଭୟରୁ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ମାନିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ତୁମକୁ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିବେ।
ଅଵାଚ୍ଯଵାଦାଂଶ୍ଚକ ବହୂନ୍ଵଦିଷ୍ଯନ୍ତି ତଵାହିତାଃ । ନିନ୍ଦନ୍ତସ୍ତଵ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍
ତୁମ ବିପକ୍ଷୀମାନେ ଅନେକ ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବେ, ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
ହତୋ ଵା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜିତ୍ଵା ଵା ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମହୀମ୍ । ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ କୌନ୍ତେଯ ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଯଦି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ; ଯଦି ବିଜୟୀ ହେବ, ପୃଥିବୀର ଉପଭୋଗ କରିବ। ଏହିଠାରୁ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଠ।
ସୁଖଦୁଃଖେ ସମେ କୃତ୍ଵା ଲାଭାଲାଭୌ ଜଯାଜଯୌ । ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ଵ ନୈଵଂ ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ବିଜୟ-ପରାଜୟକୁ ସମାନ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧ କର; ଏଭଳି କଲେ କେବେ ତୁମେ ପାପରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
ଏଷା ତେଽଭିହିତା ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋଗେ ତ୍ଵିମାଂ ଶ୍ରୃଣୁ। ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯଯା ପାର୍ଥ କର୍ମବନ୍ଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି
ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ତୁମକୁ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା କହିଲି; ଏବେ ଏହିକୁ ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣ। ଏହି ବୁଦ୍ଧି ନେଇ, ହେ ପାର୍ଥ, କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ିପାରିବ।
ନେହାଭିକ୍ରମନାଶୋଽସ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯଵାଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, କୌଣସି ଖରାପ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିରେକେହ କୁରୁନନ୍ଦନ । ବହୁଶାଖା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧଯୋଽଵ୍ଯଵସାଯିନାମ୍
ଏଠାରେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧି ଦରକାର; ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଅନନ୍ତ।
ଯାମିମାଂ ପୁଷ୍ପିତାଂ ଵାଚଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତ୍ଯଵିପଶ୍ଚିତଃ । ଵେଦଵାଦରତାଃ ପାର୍ଥ ନାନ୍ଯଦସ୍ତୀତି ଵାଦିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିହୀନ, ସେମାନେ ଚମତ୍କାର କଥା କହନ୍ତି, ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ, ଏବଂ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ।
କାମାତ୍ମାନଃ ସ୍ଵର୍ଗପରା ଜନ୍ମକର୍ମଫଲପ୍ରଦାମ୍ । କ୍ରିଯାଵିଶେଷବହୁଲାଂ ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯଗତିଂ ପ୍ରତି
ଯେମାନେ ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପୂଜାପାଠ, ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଥା କହନ୍ତି।
ଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତଯାଽପହୃତଚେତସାମ୍ । ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧିଃ ସମାଧୌ ନ ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ଓ ଧନରେ ଆସକ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାର କଥାରେ ମନ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଧ୍ୟାନରେ ହୁଏ ନାହିଁ।