ଗୁରୂନହତ୍ଵା ହି ମହାନୁଭାଵାନ୍ ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭେକ୍ଷମପୀହ ଲୋକେ। ହତ୍ଵାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନିହୈଵ ଭୁଞ୍ଜୀଯ ଭୋଗାନ୍ରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍
ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ମହାନ ଗୁରୁମାନେ ମାନେ ମାରିବାଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା ଭଲ; ଯଦି ଗୁରୁମାନେ ଧନ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମାରିଲେ ମୋ ଭୋଗ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ ହେବ।
ନ ଚୈତଦ୍ଵୀଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀଯୋ ଯଦ୍ଵା ଜଯମ ଯଦି ଵା ନୋ ଜଯେଯୁଃ। ଯାନେଵ ହତ୍ଵା ନ ଜିଜୀଵିଷାମ- ସ୍ତେଽଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ
ଆମ ପାଇଁ କଣ ଭଲ, ଆମେ ଜିତିବା କି ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବେ, ଏହା ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ଯେଉଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାରିଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିବା ନାହିଁ, ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
କାର୍ପଣ୍ଯଦୋଷୋପହତସ୍ଵଭାଵଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମସଂମୂଢଚେତାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଶ୍ଚିତଂ ବ୍ରୂହି ତନ୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତେଽହଂ ଶାଧି ମାଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନମ୍
ମୋର ସ୍ଵଭାବ କ୍ଲେଶର ଦୋଷରେ ଅପହୃତ, ଧର୍ମରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ଯାହା ଭଲ, ନିଶ୍ଚୟ କରି କହ; ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ଶିଖାଅ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।
ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମମାପନୁଦ୍ଯା- ଦ୍ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍। ଅଵାପ୍ଯ ଭୂମାଵସପତ୍ନମୃଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ଯମ୍
ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ଦୂର ହେବ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅପରାଜିତ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ଉପରେ ଶାସନ ମିଳିଥାଏ ମଧ୍ୟ।
ଏଵମୁକତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଗୁଡାକେଶଂ ପରଂତପ । ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦମୁକ୍ତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହି, ଗୁଡାକେଶ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ' ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହି, ଚୁପ ହେଲେ।
ତମୁଵାଚ ହୃଷୀକେଶଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ଭାରତ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ଓ ଭାରତ, ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ହସି ହସି କହିଲେ।
ଅଶୋଚ୍ଯାନନ୍ଵଶୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଦାଂଶ୍ଚ ଭାଷସେ। ଗତାସୂନଗତାସୂଂଶ୍ଚ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ପାଣ୍ଡିତାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କଥା କହୁଛ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜୀବ ଓ ମୃତ ଉଭୟ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନତ୍ଵେଵାହଂ ଜାତୁ ନାସଂ ନ ତ୍ଵଂ ନେମେ ଜନାଧିପାଃ। ନ ଚୈଵ ନଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ଵଯମତଃ ପରମ୍
ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ରାଜାମାନେ—କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହିନ ଥିଲୁ ନାହିଁ; ଆମେ ସବୁବେଳେ ଅଛିବା, ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଛିବା।
ଦେହିନୋଽସ୍ମିନ୍ଯଥା ଦେହେ କୌମାରଂ ଯୌଵନଂ ଜରା। ତଥା ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଧୀରସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି
ଏହି ଦେହରେ ଯେପରି ଦେହୀ କୁମାର, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାଏ, ସେପରି ଦେହ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖଦାଃ । ଆଗମାପାଯିନୋଽନିତ୍ସ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ଵ ଭାରତ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଠଣ୍ଡା, ଗରମ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ଏମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି ଓ ଯାଯାନ୍ତି, ଅସ୍ଥାୟୀ—ଏମାନେକୁ ସହିବାକୁ ଶିଖ, ଓ ଭାରତ।
ଯଂ ହି ଵ୍ଯଥଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସମଦୁଃଖସୁଖଂ ଧୀରଂ ସୋଽମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ସମାନ ଭାବରେ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରି ରହେ, ସେଉଁଠି ଅମରତ୍ୱ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ନାସତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭାଵୋ ନାଭାଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସତଃ। ଉଭଯୋରପି ଦୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତସ୍ତ୍ଵନଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃକ
ଅସତ୍ୟର କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟର କେବେ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟିର ଅନ୍ତ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅଵିନାଶି ତୁ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଯେନ ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍। ଵିନାଶମଵ୍ଯଯସ୍ଯାସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିତ୍କର୍ତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ତାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ଅବିନାଶୀର ନାଶ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତଵନ୍ତ ଇମେ ଦେହା ନିତ୍ଯସ୍ଯୋକ୍ତାଃ ଶରୀରିଣଃ । ଅନାଶିନୋଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତ
ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହାରେ ବସିଛି ସେ ନିତ୍ୟ, ଅନଶ୍ୱର ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଯ ଏନଂ ଵେତ୍ତି ହନ୍ତାରଂ ଯଶ୍ଚୈନଂ ମନ୍ଯତେ ହତମ୍। ଉଭୌ ତୌ ନ ଵିଜାନୀତୋ ନାଯଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ
ଯିଏ ଏହାକୁ ହତ୍ୟାକାରୀ ଭାବେ ଭାବେ, କିମ୍ବା ହତ ହେଲା ବୋଲି ଭାବେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ନ ହତ୍ୟା କରେ, ନ ହତ ହୁଏ।
ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଵା କଦାଚି- ନ୍ନାଯଂ ଭୂତ୍ଵା ଭଵିତା ଵା ନ ଭୂଯଃ । ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋଽଯଂ ପୁରାଣୋ ନ ହନ୍ତଯେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ
ଏହା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ଥିବା ପରେ ପୁଣି ନାସ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ। ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମରେ ନାହିଁ।
ଵେଦାଵିନାଶିନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏନମଜମଵ୍ଯଯମ୍। କଥଂ ସ ପୁରୁଷଃ ପାର୍ଥ କଂ ଘାତଯତି ହନ୍ତି କମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଯଦି ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି ଜାଣ, ତେବେ କିପରି କେହି କାହାକୁ ମାରିପାରିବ, କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଲାଗେଇପାରିବ?
ଵାସାଂସି ଜୀର୍ଣାନି ଯଥା ଵିହାଯ ନଵାନି ଗୃହ୍ଣାନି ନରୋଽପରାଣି। ତଥା ଶରୀରାଣି ଵିହାଯ ଜୀର୍ଣା- ନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଯାତି ନଵାନି ଦେହୀ
ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ପୁରୁଣା ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧେ, ସେପରି ଦେହୀ ପୁରୁଣା ଦେହ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଦେହ ଧାରଣ କରେ।
ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାଵକଃ। ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ
ଏହାକୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ପାଣି ଭିଜେଇପାରେ ନାହିଁ, ବାତାସ ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯୋଽଯମଦାହ୍ଯୋଽଯମକ୍ଲେଦ୍ଯୋଽଶୋଷ୍ଯ ଏଵ ଚ। ନିତ୍ଯଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥାଣୁରଚଲୋଽଯଂ ସନାତନଃ
ଏହାକୁ କେହି କାଟିପାରେ ନାହିଁ, ଜଳାଇପାରେ ନାହିଁ, ଭିଜେଇପାରେ ନାହିଁ, ଶୁଖାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ରହିଛି, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଶାଶ୍ୱତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତୋଽଯମଚିନ୍ତ୍ଯୋଽଯମଵିକାର୍ଯୋଽଯମୁଚ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦେଵଂ ଵିଦିତ୍ଵୈନଂ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଚୈନଂ ନିତ୍ଯଜାତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵା ମନ୍ଯସେ ମୃତମ୍। ତଥାପି କତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ନୈନଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ସବୁବେଳେ ମରୁଛି, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେଽର୍ଥେ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଠାରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଯାହା ଅଟଳ, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ଵ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଭାରତ। ଅଵ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେନ ତତ୍ର କା ପରିଦେଵନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆରମ୍ଭରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବା?
ଆଶ୍ଚର୍ଯଵତ୍ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚିଦେନ- ମାଶ୍ଚର୍ଯଵଦ୍ଵଦତି ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଵଚ୍ଚୈନମନ୍ଯଃ ଶ୍ରୃଣୋତି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽପ୍ଯେନଂ ଵେଦ ନ ଚୈଵ କଶ୍ଚିତ୍
କେହି ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦେହୀ ନିତ୍ଯମଵଧ୍ଯୋଽଯଂ ଦେହେ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭାରତ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ଦେହୀ ସଦା ଅବିନାଶୀ। ତେଣୁ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମମପି ଚାଵେକ୍ଷ୍ଯ ନ ଵିକମ୍ପିତୁମର୍ହସି । ଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମର ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିଛି ନାହିଁ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଚୋପପନ୍ନଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍ । ସୁଖିନଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାର୍ଥ ଲନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିଜେ ଆସିଥାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ, ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମିମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରିଷ୍ଯସି। ତତଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ କୀର୍ତିଂ ଚ ହିତ୍ଵା ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ମାନ ଛାଡ଼ି, ପାପରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ଅକୀର୍ତିଂ ଚାପି ଭୂତାନି କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଽଵ୍ଯଯାମ୍ । ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ଚାକୀର୍ତିର୍ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ତୁମ ଅପମାନ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିବେ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମାନ ମିଳିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼।