ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ମେନେ ଵିଜଯମାତ୍ମନଃ । ଆରୁରୋହ ତତଃ ପାର୍ଥୋ ରଥଂ ପରମସଂମତମ୍
ବର ପାଇଁ କୌନ୍ତେୟ ନିଜକୁ ବିଜୟୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତାପରେ ପାର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନାଵେକରଥୌ ଦିଵ୍ଯୌ ଶଙ୍ଖୌଃ ପ୍ରଦଧ୍ମତୁଃ । ଯ ଇଦଂ ପଠତେ ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ରଥରେ ବସି ଦିବ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ। ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ,
ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚେଭ୍ଯୋ ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସଦା। ନ ଚାପି ରିପଵସ୍ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ପାଦ୍ଯା ଯେ ଚ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ
ସେ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କେବେ ଭୟ ପାଉନାହିଁ। ସାପ ଓ ଦାଁତିଆ ପଶୁମାନେ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କିଛି ହୋଇନାହିଁ।
ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ସଦା ରାଜକୁଲାଦପି । ଵିଵାଦେକ ଜଯମାପ୍ନୋତି ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯତି ବନ୍ଧନାତ୍
ସେ କେବେ ରାଜସଭାରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଉନାହିଁ। ବିବାଦରେ ବିଜୟ ପାଉଥାଏ, ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦୁର୍ଗଂ ତରତି ଚାଵଶ୍ଯଂ ତଥା ଚୋରୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ। ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କେଵଲାମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁର୍ଗ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଚୋରମାନେ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ବିଜୟ ପାଏ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଧନ ଲାଭ କରେ।
ଆରୋଗ୍ଯବଲସଂପନ୍ନୋ ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ତଥା । ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ମଯା ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ସେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚେ। ଏହି କଥା ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କର କୃପାରେ ଦେଖିଛି।
ମୋହାଦେତୌ ନ ଜାନନ୍ତି ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ । ତଵ ପୁତ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯୁଵଶାନୁଗାଃ
ମୋହରେ ପଡ଼ି, ତୁମ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଚଳିଥିବା, ନର-ନାରାୟଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲପାଶେନ କୁଣ୍ଠିତାଃ । ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ନାରଦଶ୍ଚ କଣ୍ଵୋ ରାମସ୍ତଥାନଘଃ । ଅଵାରଯଂସ୍ତଵ ସୁତଂ ନ ଚାସୌ ତଦ୍ଗୃହୀତଵାନ୍
ଏହି କଥା ସମୟରେ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧା। ଦ୍ୱୈପାୟନ, ନାରଦ, କଣ୍ବ ଓ ପାପହୀନ ରାମ ତୁମ ପୁଅକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ର ଧର୍ମୋ ଦ୍ଯୁତିଃ କାନ୍ତିର୍ଯତ୍ର ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରୀସ୍ତଥା ମତିଃ। ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ, ତେଜ, ଶୋଭା, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ, ସେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ, ସେଉଁଠାରେ ବିଜୟ।
କେଷାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରାଗ୍ରେ ଯୋଧା ଯୁଧ୍ଯନ୍ତି ସଞ୍ଜଯ। ଉଦଗ୍ରମନସଃ କେ ଵା କେ ଵା ଦୀନା ଵିଚେତସଃ
କେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସଞ୍ଜୟ? କେଉଁମାନେ ଉତ୍ସାହିତ, କେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରମିତ?
କେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାହରଂସ୍ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯକମ୍ପନେ । ମାମକାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯା ଵା ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ କିଏ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ଯାହାରେ ହୃଦୟ କମ୍ପିଗଲା? ସେମାନେ ମୋର କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପୁଅ? ମୋତେ କୁହ, ସଞ୍ଜୟ।
କସ୍ଯ ସେନାସମୁଦଯେ ଗନ୍ଧୋ ମାଲ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଵାଯୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ଯୋଧାନାମଭିଗର୍ଜତାମ୍
କାହା ସେନାରେ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ଉଠିଲା, ବାତାସ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ?
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋସ୍ତତ୍ର ଯୋଧା ଜହୃଷିରେ ତଦା। ସ୍ରଜଃ ସମାଃ ସୁଗନ୍ଧାନାମୁଭଯତ୍ର ସମୁଦ୍ଭଵଃ
ସେହି ସମୟରେ ଦୁଇଟି ସେନାର ଯୋଧାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ଦୁଇପଟେ ସମାନ ଭାବରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲର ମାଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ସଂହତାନାମନୀକାନାଂ ଵ୍ଯୂଢାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ସଂସର୍ଗାତ୍ସମୁଦୀର୍ଣାନାଂ ଵିମର୍ଦଃ ସୁମହାନଭୂତ୍
ଓ ବରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସେନା ଏକାଠି ହୋଇ ଭଳିଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା, ସେମାନଙ୍କର ମିଶିବାରୁ ବଡ଼ ଝଂପ ହେଲା।
ଵାଦିତ୍ରଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲଃ ଶଙ୍ଖଭେରୀଵିମିଶ୍ରିତଃ। ଶୂରାଣାଂ ରଣଶୂରାଣାଂ ଗର୍ଜତାମିତରେତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ଚାରିପଟେ ଗୁଞ୍ଜିଲା; ସେନାର ସାହସୀ ଯୋଧାମାନେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱନି କରି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଉଭଯୋଃ ସେନଯୋ ରାଜନ୍ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋଽଭଵତ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାନାଂ ଯୋଧାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ। କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ଚ ନଦତାଂ ସୈନ୍ଯାନାଂ ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଯତାମ୍
ଓ ରାଜା, ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଯୋଧାମାନେ ଏକାଉଁକୁ ଦେଖି ଦେଖି ରହିଲେ, ହାତୀମାନେ ଗଜଗଜାଇଲେ, ସେନାମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ।
ତଂ ତଥା କୃପଯାଵିଷ୍ଟମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍ । ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ
ଏଭଳି କ୍ରୁପାରେ ଭରି ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ଓ ବିଚଳିତ ମନରେ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ କହିଲେ।
କୁତସ୍ତ୍ଵା କଶ୍ମଲମିଦଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମକୀର୍ତିକରମର୍ଜୁନ
ଅର୍ଜୁନ, ଏହି ସମୟରେ ଏହି ଦୁଃଖ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏହା ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ନ ସ୍ଵର୍ଗ ଦେଇପାରେ, ନ କି ମାନ।
କ୍ଲୈବ୍ଯଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯଦୌର୍ବଲ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରଂତପ
ପାର୍ଥ, ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଛୋଟ ମନର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼ି ଉଠ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା।
କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ । ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପୂଜାର୍ହାଵରିସୂଦନ
ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ସେମାନେ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।
ଗୁରୂନହତ୍ଵା ହି ମହାନୁଭାଵାନ୍ ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭେକ୍ଷମପୀହ ଲୋକେ। ହତ୍ଵାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୂନିହୈଵ ଭୁଞ୍ଜୀଯ ଭୋଗାନ୍ରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍
ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ମହାନ ଗୁରୁମାନେ ମାନେ ମାରିବାଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା ଭଲ; ଯଦି ଗୁରୁମାନେ ଧନ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମାରିଲେ ମୋ ଭୋଗ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ ହେବ।
ନ ଚୈତଦ୍ଵୀଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀଯୋ ଯଦ୍ଵା ଜଯମ ଯଦି ଵା ନୋ ଜଯେଯୁଃ। ଯାନେଵ ହତ୍ଵା ନ ଜିଜୀଵିଷାମ- ସ୍ତେଽଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ
ଆମ ପାଇଁ କଣ ଭଲ, ଆମେ ଜିତିବା କି ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବେ, ଏହା ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ଯେଉଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାରିଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିବା ନାହିଁ, ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
କାର୍ପଣ୍ଯଦୋଷୋପହତସ୍ଵଭାଵଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଧର୍ମସଂମୂଢଚେତାଃ। ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଶ୍ଚିତଂ ବ୍ରୂହି ତନ୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତେଽହଂ ଶାଧି ମାଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନମ୍
ମୋର ସ୍ଵଭାବ କ୍ଲେଶର ଦୋଷରେ ଅପହୃତ, ଧର୍ମରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ଯାହା ଭଲ, ନିଶ୍ଚୟ କରି କହ; ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ, ମୋତେ ଶିଖାଅ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।
ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମମାପନୁଦ୍ଯା- ଦ୍ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍। ଅଵାପ୍ଯ ଭୂମାଵସପତ୍ନମୃଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ଯମ୍
ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି ଦୂର ହେବ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅପରାଜିତ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ଉପରେ ଶାସନ ମିଳିଥାଏ ମଧ୍ୟ।
ଏଵମୁକତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଗୁଡାକେଶଂ ପରଂତପ । ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦମୁକ୍ତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହି, ଗୁଡାକେଶ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ' ଭାବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହି, ଚୁପ ହେଲେ।
ତମୁଵାଚ ହୃଷୀକେଶଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ଭାରତ। ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ଓ ଭାରତ, ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ହସି ହସି କହିଲେ।
ଅଶୋଚ୍ଯାନନ୍ଵଶୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଦାଂଶ୍ଚ ଭାଷସେ। ଗତାସୂନଗତାସୂଂଶ୍ଚ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ପାଣ୍ଡିତାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନର କଥା କହୁଛ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜୀବ ଓ ମୃତ ଉଭୟ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନତ୍ଵେଵାହଂ ଜାତୁ ନାସଂ ନ ତ୍ଵଂ ନେମେ ଜନାଧିପାଃ। ନ ଚୈଵ ନଭଵିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ଵଯମତଃ ପରମ୍
ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ରାଜାମାନେ—କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହିନ ଥିଲୁ ନାହିଁ; ଆମେ ସବୁବେଳେ ଅଛିବା, ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଛିବା।
ଦେହିନୋଽସ୍ମିନ୍ଯଥା ଦେହେ କୌମାରଂ ଯୌଵନଂ ଜରା। ତଥା ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଧୀରସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି
ଏହି ଦେହରେ ଯେପରି ଦେହୀ କୁମାର, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଯାଏ, ସେପରି ଦେହ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖଦାଃ । ଆଗମାପାଯିନୋଽନିତ୍ସ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ଵ ଭାରତ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଠଣ୍ଡା, ଗରମ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ଏମାନେ ଆସିଯାନ୍ତି ଓ ଯାଯାନ୍ତି, ଅସ୍ଥାୟୀ—ଏମାନେକୁ ସହିବାକୁ ଶିଖ, ଓ ଭାରତ।