ଵିଷ୍ଵଗ୍ଵାତାଶ୍ଚ ଵିଵଵୁର୍ନୀଚୈଃ ଶର୍କରକର୍ଷିଣଃ । ରଜଶ୍ଚୋଦ୍ଧୂଯତ ମହତ୍ତମ ଆଚ୍ଛାଦଯଞ୍ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହଳୁକ ହଳୁକ ଧୂଳି ଓ କଣ୍ଟକ ଉଠାଇ ହାଲୁକ ବାୟୁ ବହିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା ।
ପପାତ ମହତୀ ଚୋଲ୍କା ପ୍ରାଙ୍ଭୁଖୀ ଭରତର୍ଷଭ । ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ସୂର୍ଯମାହତ୍ଯ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ମହାସ୍ଵନା
ଏକ ବଡ଼ ଉଲ୍କା, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଜ୍ୱଳି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅଥ ସଂନହ୍ଯମାନେଷୁ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭରତର୍ଷଭ । ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ସୂର୍ଯଃ ସଘୋଷଂ ଭୂଶ୍ଚଚାଲ ଚ
ସେତେବେଳେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଦୁଇ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲ୍ପ ଆଲୋକରେ ଉଦୟ ହେଲା ଏବଂ ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ସନାଦା ଚ ଭୂସ୍ତଦା ଭରତର୍ଷଭ । ନିର୍ଘାତା ବହଵୋ ରାଜନ୍ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚାଭଵନ୍ । ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ରଜସ୍ତୀଵ୍ରଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ସେ ସମୟରେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଭୂମି ଭଙ୍ଗି ଏବଂ ଗଜଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନେକ ମହା ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା, ଘନ ଧୂଳି ଉଠିଲା, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା।
ଧ୍ଵଜାନାଂ ଧୂଯମାନାନାଂ ସହସା ମାତରିଶ୍ଵନା । କିଙ୍କିଣୀଜାଲବଦ୍ଧାନାଂ କାଞ୍ଚନସ୍ରଗ୍ଵରାମ୍ବରୈଃ
ସୁନ୍ଦର ସୁନା ମାଳା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜଗୁଡିକୁ, ହଠାତ୍ ବାତାସ ଜୋରେ ହଲାଇଦେଲା, ତାହାର ଘଣ୍ଟିଗୁଡିକ ଝୁଣ୍ଝୁଣି ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ମହତାଂ ସପତାକାନାମାଦିତ୍ଯସମତେଜସାମ୍ । ସର୍ଵଂ ଝଣଝଣୀଭୂତମାସୀତ୍ତାଲଵନେଷ୍ଵିଵ
ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ମହାଧ୍ୱଜଗୁଡିକ ସମସ୍ତେ ଝଣ୍ଝଣା ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ତାଳବନରେ ହେବା ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧନନ୍ଦିନଃ । ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନାକୁ ସାମ୍ନା କରି ସଜି ଉଭୟ ପ୍ରତିସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଗ୍ରସନ୍ତ ଇଵ ମଞ୍ଜାନୋ ଯୋଧାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରତୋ ଭୀମସେନଂ ଗଦାପାଣିମଵସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଗଦା ହାତରେ ଆଗରେ ଦେଖି, ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧାମାନେକୁ ଗଳିଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ସଞ୍ଜଯ କେ ନୁ ପୂର୍ଵଂ ଯୁଯୁତ୍ସଵୋ ହୃଷ୍ଯମାଣା ଇଵାସନ୍। ମାମକା ଵା ଭୀଷ୍ମନେତ୍ରାଃ ସମୀପେ ପାଣ୍ଡଵା ଵା ଭୀମନେତ୍ରାସ୍ତଦାନୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ, ସଞ୍ଜୟ, କିଏ ପ୍ରଥମେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ମୋର ସେନା ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ, କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଭୀମ ଆଗରେ ଥିଲେ?
କେଷାଂ ଜଘନ୍ଯୌ ସମସୂର୍ଯୌ ସଵାଯୂ କେଷାଂ ସେନାଂ ଶ୍ଵାପଦାଶ୍ଚାଭଷନ୍ତ । କେଷାଂ ଯୂନାଂ ମୁଖଵର୍ଣାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯେତଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାଵତ୍
କାହା ସେନାର ପଛ ଅଂଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ପାଖରେ ଥିଲା? କାହା ସେନାକୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ? କାହା ଯୁବ ସେନାମାନେ ଖୁସିରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ? ଏ ସବୁ ଠିକ୍ଠାକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।
ଉଭେ ସେନେ ତୁଲ୍ଯମିଵୋପଯାତେ ଉଭେ ଵ୍ଯୂହେ ହୃଷ୍ଟରୂପେ ନରେନ୍ଦ୍ର। ଉଭେ ଚିତ୍ରେ ଵନରାଜିପ୍ରକାଶେ ତଥୈଵୋଭେ ନାଗରଥାଶ୍ଵପୂର୍ଣେ
ଦୁଇଁ ସେନା ସମାନ ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଦୁଇଁ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ରାଜା, ଦୁଇଁ ଦଳ ତାଳବନ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଁ ଦଳ ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।
ଉଭେ ସେନେ ବୃହତ୍ଯୌ ଭୀମରୂପେ ତଥୈଵୋଭେ ଭାରତ ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯେ । ତଥୈଵୋଭେ ସ୍ଵର୍ଗଜଯାଯ ସୃଷ୍ଟେ ତଥୈଵୋଭେ ସତ୍ପୁରୁଷୋପଜୁଷ୍ଟେ
ଦୁଇଁ ସେନା ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ହେ ଭାରତ, ଦୁଇଁ ଦଳକୁ ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା; ଦୁଇଁ ଦଳ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଁ ଦଳ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।
ପଶ୍ଚାନ୍ମୁଖାଃ କୁରଵୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପାର୍ଥାଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖା ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାଃ । ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସେନେଵ ଚ କୌରଵାଣାଂ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସେନେଵ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାମ୍
କୌରବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାଁଡିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ; କୌରବ ସେନା ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶୀତୋ ଵାଯୁଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଞ୍ଶ୍ଵାପଦା ଵ୍ଯାହରନ୍ତ । ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମଦଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ତୀଵ୍ରା- ନ୍ନ ସେହିରେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନାଗାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛରେ ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯେଉଁବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ହାତୀମାନେ ତୀବ୍ର ମଦ ଗନ୍ଧ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ହସ୍ତିନଂ ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁଵର୍ଣକକ୍ଷଂ ଜାଲଵନ୍ତଂ ପ୍ରଭିନ୍ନମ୍ । ସମାସ୍ଥିତୋ ମଧ୍ଯଗତଃ କୁରୂଣାଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନୋ ବନ୍ଦିଭିର୍ମାଗଧୈଶ୍ଚ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର ହାତୀ ଉପରେ ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଓ ଜାଲି ଛାଡ଼ି, କୁରୁ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦାଁଡିଥିଲେ, ବନ୍ଦୀ ଓ ମାଗଧ ଗାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଂ ଶ୍ଵେତମଥାତପତ୍ରଂ ସୌଵର୍ଣସ୍ରଗ୍ଭ୍ରାଜତି ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗେ । ତଂ ସର୍ଵତଃ ଶକୁନିଃ ପାର୍ଵତୀଯୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗାନ୍ଧାରୈର୍ଯାତି ଗାନ୍ଧାରରାଜଃ
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଧଳା ଛତା ଏବଂ ସୁନା ମାଳା ଜଳ୍କର କରୁଥିଲା; ଚାରିପାଖରେ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଗାନ୍ଧାର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶକୁନି, ଗାନ୍ଧାର ରାଜା, ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମୋଽଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧଃ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରଃ ଶ୍ଵେତଧନୁଃ ସଖଙ୍ଗଃ । ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷଃ ପାଣ୍ଡୁରେଣ ଧ୍ଵଜେନ ଶ୍ଵେତୈରଶ୍ଵୈଃ ଶ୍ଵେତଶୈଲପ୍ରକାଶୈଃ
ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧଳା ଛତା, ଧଳା ଧନୁଷ, ତଳୱାର ଓ ଧଳା ପାଗ, ଧଳା ପତାକା, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସେମାନେ ଧଳା ପାହାଡ଼ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ବାହ୍ଲୀକାନାମେକଦେଶଃ ଶଲଶ୍ଚ। ଯେ ଚାମ୍ବଷ୍ଠାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଯେ ଚ ସିନ୍ଧୋ- ସ୍ତଥା ସୌଵୀରାଃ ପଞ୍ଚନଦାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ
ତାଙ୍କ ସେନାରେ ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ବାହ୍ଲିକ ଗୋତ୍ରର ଏକ ଭାଗ, ଶଳ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର ଏବଂ ପଞ୍ଚନଦର ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ଧୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଥିଲେ।
ଶୋଣୈର୍ହଯୈ ରୁକ୍ମରଥୋ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିରଦୀନସତ୍ଵଃ । ଆପ୍ତୋ ଗୁରୁଃ ପ୍ରଥିତଃ ସର୍ଵରାଜ୍ଞାଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚମୂମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାଭିଯାତି
ମହାନ ଆତ୍ମା ଦ୍ରୋଣ, ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନା ରଥରେ, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁରୁ ଭାବେ, ସେନାର ପଛରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଵାର୍ଧକ୍ଷତ୍ରିଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯଶ୍ଚ। ସାଲ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯାଃ କେକଯାଶ୍ଚେତି ସର୍ଵେ ଗଜାନୀକୈର୍ଭ୍ରାତରୋ ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାଃ
ସମସ୍ତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ପୁରୁମିତ୍ର ଓ ଜୟ ଥିଲେ; ସାଲ୍ବ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଭାଇମାନେ ହାତୀ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।
ଶାରଦ୍ଵତଶ୍ଚୋତ୍ତରଧୂର୍ମହାତ୍ମା ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗୌତମଶ୍ଚିତ୍ରଯୋଧୀ। ଶକୈଃ କିରାତୈର୍ଯଵନୈଃ ପହ୍ଲଵୈଶ୍ଚ ସାର୍ଧଂ ଚମୂମୁତ୍ତରତୋଽଭିଯାତି
ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଗୌତମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଧା, ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଶକ, କିରାତ, ଯବନ ଓ ପହ୍ଲବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଛନ୍ତି।
ମହାରଥୈର୍ଵଷ୍ଣିଭୋଜୈଃ ସୁଗୁପ୍ତଂ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରକୈର୍ଵିଦିତୈରାତ୍ତଶସ୍ତ୍ରୈଃ । ବୃହଦ୍ବଲଂ କୃତଵର୍ମାଭିଗୁପ୍ତଂ ବଲଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଦକ୍ଷିଣେନାଭିଯାତି
ତୁମ ସେନାକୁ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଭୋଜ ମହାରଥୀମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ, କୃତବର୍ମା ଓ ବୃହଦ୍ବଳ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ସେହି ସେନା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଛି।
ସଂଶପ୍ତକାନାମଯୁତଂ ରଥାନାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ଜଯୋ ଵାର୍ଜୁନସ୍ଯେତି ସୃଷ୍ଟାଃ। ଯେନାର୍ଜୁନସ୍ତେନ ରାଜନ୍କୃତାସ୍ତ୍ରାଃ ପ୍ରଯାତାରସ୍ତେ ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ
ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ରଥ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବିଜୟ ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ରାଜା, ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ତିଗର୍ତ୍ତ ଶୂରମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।
ସାଗ୍ରଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ନାଗାନାଂ ତଵ ଭାରତ । ନାଗେନାଗେ ରଥଶତଂ ଶତମଶ୍ଵା ରଥେରଥେ
ହେ ଭାରତ, ତୁମ ସେନାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ହାତୀ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ହାତୀ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ହାତୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥ ପାଇଁ ଶତ ରଥ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଶତ ଘୋଡ଼ା ରଖାଯାଇଛି।
ଅଶ୍ଵେଽଶ୍ଵେ ଦଶ ଧାନୁଷ୍କା ଧାନୁଷ୍କେ ଶତ ଚର୍ମିଣଃ। ଏଵଂ ଵ୍ଯୂଢାନ୍ଯନୀକାନି ଭୀଷ୍ମେଣ ତଵ ଭାରତ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଦଶ ଧନୁର୍ଧର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧନୁର୍ଧର ପାଇଁ ଶତ ଢାଳଧାରୀ ଅଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବରେ ଭୀଷ୍ମ ତୁମ ସେନାକୁ ବ୍ୟୁହ ରୂପେ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି।
ସଂଵ୍ଯୂହ୍ଯ ମାନୁଷଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଦୈଵଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵମାସୁରମ୍। ଦିଵସେଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋଽଗ୍ରଣୀଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ, ପ୍ରତିଦିନ ଦିନ ଆସିଲେ, ମାନବ, ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଆସୁର ବ୍ୟୁହ ରୂପେ ସେନାକୁ ଗଠନ କରୁଥିଲେ।
ମହାରଥୌଘଵିପୁଲଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଘୋଷଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମେଣ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖୋ ଯୁଧି
ମହାରଥୀମାନେ ଭର୍ତ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାଉଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିଲା।
ଅନନ୍ତରୂପା ଧ୍ଵଜିନୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ଭୀମା ତ୍ଵଦୀଯା ନ ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନାମ୍। ତାଂ ଚୈଵ ମନ୍ଯେ ବୃହତୀଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଘର୍ଷାଂ ଯସ୍ଯା ନେତା କେଶଵଶ୍ଚାର୍ଜୁନଶ୍ଚ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ଏପରି ନୁହେଁ; ତଥାପି ଯେଉଁ ସେନାର ନେତା କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ସେହି ସେନାକୁ ମୁଁ ବଡ଼ ଓ ଅଜୟ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ବୃହତୀଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁଦ୍ଯତାମ୍। ଵିଷାଦମଗମଦ୍ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଵ୍ଯୂହଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚାଭେଦ୍ଯଂ କଲ୍ପିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଅଭେଦ୍ଯମିଵ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିଵର୍ଣୋଽର୍ଜୁନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଅଭେଦ୍ୟ ବ୍ୟୁହ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଫିକା ହୋଇ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।