ସଂପ୍ରଯାତାନ୍କୁରୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଂଵାନାଂ ମହାଚମୂଃ। ଗଙ୍ଗେଵ ପୂର୍ଣା ସ୍ତିମିତା ସ୍ପନ୍ଦମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
କୌରବ ସେନା ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା ଉତ୍କଳ ଗଙ୍ଗା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ତରଙ୍ଗିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଭୀମସେନୋଽଗ୍ରଣୀସ୍ତେଷାଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଭୀମସେନ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ, ସହିତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ରାଜା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଥିଲେ।
ଵିରାଟଶ୍ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜାଥାକ୍ଷୌହିଣୀଵୃତଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୋଽଭ୍ଯରକ୍ଷତ ପୃଷ୍ଠତଃ
ତାପରେ ରାଜା ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଦଳ ସହିତ, ଭାଇମାନେ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ପଛ ଦିଗରୁ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତୁ ଭୀମସ୍ଯ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ମହାଦ୍ଯୁତୀ। ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ ସସୌଭଦ୍ରାଃ ପୃଷ୍ଠଗୋପାସ୍ତରସ୍ଵିନଃ
ଭୀମଙ୍କ ଦୁଇ ପାଖରୁ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ସଉଭଦ୍ର ସହିତ ଶୀଘ୍ରତାରେ ପଛ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ଗୋପ୍ତା ମହାରଥଃ । ସହିତଃ ପୃତନାଶୂରୈଃ ରଥମୁଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରଭଦ୍ରକୈଃ
ଦ୍ରୁପଦନନ୍ଦନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସେଇ ମହାବୀର ରଥୀ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧା, ପ୍ରମୁଖ ରଥୀ ଓ ପ୍ରଭଦ୍ରକ ମାନେ ଥିଲେ ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦର୍ଜୁନେନାଭିରକ୍ଷିତଃ। ଯତ୍ତୋ ଭୀଷ୍ମଵିନାଶାଯ ପ୍ରଯଯୌ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽପ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ଯାସୀଦ୍ଯୁଯୁଧାନୋ ମହାବଲଃ । ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୌ ଯୁଧାମନ୍ଯୂତ୍ତମୋଜସୌ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପଛରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁୟୁଧାନ ଥିଲେ । ଦୁଇ ପାଞ୍ଚାଳ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ତମୌଜାସ, ତାଙ୍କ ରଥର ଚକାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ରାଜା ତୁ ମଧ୍ଯମାନୀକେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ବୃହଦ୍ଭୀଃ କୁଞ୍ଜରୈର୍ମତ୍ତୈଶ୍ଚଲଦ୍ଭିରଚଲୈରିଵ
ମଧ୍ୟଭାଗରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଚଳିଥିଲେ ଏବଂ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯାଥ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞସେନୋ ମହାମନାଃ । ଵିରାଟମନ୍ଵଯାତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥଂ ପରାକ୍ରମୀ
ପାଞ୍ଚାଳ ଯଜ୍ଞସେନ, ମହାମନା ଓ ନିଜ ସେନା ସହିତ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଲାଗି ଶୂର ବୀରାଟଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ ।
ତେଷାମାଦିତ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଭାଃ କନକୋତ୍ତମଭୂଷଣାଃ । ନାନାଚିହ୍ନଧରା ରାଜନ୍ରଥେଷ୍ଵାସନ୍ମହାଧ୍ଵଜାଃ
ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଥମାନେ ଉପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପତାକା ଫଡ଼ୁଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ସମୁତ୍ସାର୍ଯ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହାରଥଃ । ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହପୁତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୋଽଭ୍ଯରକ୍ଷଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାପରେ ମହାବୀର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପଥ ଶୁନ୍ୟ କରି, ନିଜ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ତ୍ଵଦୀଯାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ରଥେଷୁ ଵିପୁଲାନ୍ଧ୍ଵଜାନ୍। ଅଭିଭୂଯାର୍ଜୁନସ୍ଯୈକୋ ରଥେ ତସ୍ଥୌ ମହାକପିଃ
ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପକ୍ଷର ରଥମାନେ ଉପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପତାକା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ମାତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ପଦାତାସ୍ତ୍ଵଗ୍ରତୋଽଗଚ୍ଛନ୍ନସିଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିପାଣଯଃ। ଅନେକଶତସାହସ୍ରା ଭୀମସେନସ୍ଯ ରକ୍ଷିଣଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶତଶଃ ହଜାର ହଜାର ପଦାତି, ତଳୱାର, ବର୍ଚ୍ଛି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଚାଲୁଥିଲେ ।
ଵାରଣା ଦଶସାହସ୍ରାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ । ଶୂରା ହେମମଯୈର୍ଜାଲୈର୍ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଚଲାଃ
ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ଫାଟିଯାଇଥିବା ମୁହଁ ସହିତ, ସୁନାର ଜାଲିରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ଜୀମୂତା ମହାର୍ହାଃ ପଦ୍ମଗନ୍ଧିନଃ। ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ଯଶ୍ଚାଜ୍ଜୀମୂତା ଇଵ ଵାର୍ଷିକାଃ
ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ହାତୀମାନେ, ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ ମନ୍ମୋହିତ, ବର୍ଷା ମଘ ପରି ଝରିଝରି ଚାଲୁଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପଛପଛ ଯେପରି ବର୍ଷା ମଘ ଚାଲେ ।
ଭୀମସେନୋ ଗଦାଂ ଭୀମାଂ ପ୍ରକର୍ଷନ୍ପରିଘୋପମାମ୍। ପ୍ରଚକର୍ଷ ମହାସୈନ୍ଯଂ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ମହାମନାଃ
ଭୀମସେନ, ଦୁର୍ଜୟ ଓ ମହାମନା, ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗଦା, ଯାହା ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି, ଉଠାଇ, ବଡ଼ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ଚାଲାଇ ଦେଉଥିଲେ ।
ତମର୍କମିଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯଂ ତପନ୍ତମିଵ ଵାହିନୀମ୍ । ନ ଶେକୁଃ ସର୍ଵଯୋଧାସ୍ତେ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମନ୍ତିକେ
ସେ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଶ୍ୟ, ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିଲେ, କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରୁ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ ।
ଵଜ୍ରୋ ନାମୈଷ ସ ଵ୍ଯୂହୋ ନିର୍ଭଯଃ ସର୍ଵତୋମୁଖଃ। ଚାପଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଵଜୋ ଘୋରୋ ଗୁପ୍ତୋ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ 'ବଜ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସବୁଦିଗରୁ ଅଜୟ, ଭୟହୀନ, ଚମକୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପତାକା ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ।
ଯଂ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହଯ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଅଜେଯୋ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ପାଣ୍ଡଵୈରଭିରକ୍ଷିତଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହକୁ ତୁମ ସେନା କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିପରୀତ ଭାବେ ଗଠନ କରୁଥିଲେ, ମାନବ ଲୋକରେ ଏହା ଅଜୟ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ସଂଧ୍ଯାଂ ତିଷ୍ଠତ୍ସୁ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ପ୍ରତି। ପ୍ରଵଵୌ ପୃଷ୍ଠତୋ ଵାଯୁର୍ନିରଭ୍ରେ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁମାନ୍
ସେନାମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଏବେଳେ ନିରମେଘ ଆକାଶରୁ ପଛଦିଗରୁ ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ବାତାସ ବହିଲା ।
ଵିଷ୍ଵଗ୍ଵାତାଶ୍ଚ ଵିଵଵୁର୍ନୀଚୈଃ ଶର୍କରକର୍ଷିଣଃ । ରଜଶ୍ଚୋଦ୍ଧୂଯତ ମହତ୍ତମ ଆଚ୍ଛାଦଯଞ୍ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହଳୁକ ହଳୁକ ଧୂଳି ଓ କଣ୍ଟକ ଉଠାଇ ହାଲୁକ ବାୟୁ ବହିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଧୂଳି ଉଠି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା ।
ପପାତ ମହତୀ ଚୋଲ୍କା ପ୍ରାଙ୍ଭୁଖୀ ଭରତର୍ଷଭ । ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ସୂର୍ଯମାହତ୍ଯ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ମହାସ୍ଵନା
ଏକ ବଡ଼ ଉଲ୍କା, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଜ୍ୱଳି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହିତ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅଥ ସଂନହ୍ଯମାନେଷୁ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭରତର୍ଷଭ । ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ସୂର୍ଯଃ ସଘୋଷଂ ଭୂଶ୍ଚଚାଲ ଚ
ସେତେବେଳେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଦୁଇ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲ୍ପ ଆଲୋକରେ ଉଦୟ ହେଲା ଏବଂ ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ସନାଦା ଚ ଭୂସ୍ତଦା ଭରତର୍ଷଭ । ନିର୍ଘାତା ବହଵୋ ରାଜନ୍ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଚାଭଵନ୍ । ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ରଜସ୍ତୀଵ୍ରଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ
ସେ ସମୟରେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଭୂମି ଭଙ୍ଗି ଏବଂ ଗଜଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନେକ ମହା ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା, ଘନ ଧୂଳି ଉଠିଲା, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା।
ଧ୍ଵଜାନାଂ ଧୂଯମାନାନାଂ ସହସା ମାତରିଶ୍ଵନା । କିଙ୍କିଣୀଜାଲବଦ୍ଧାନାଂ କାଞ୍ଚନସ୍ରଗ୍ଵରାମ୍ବରୈଃ
ସୁନ୍ଦର ସୁନା ମାଳା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜଗୁଡିକୁ, ହଠାତ୍ ବାତାସ ଜୋରେ ହଲାଇଦେଲା, ତାହାର ଘଣ୍ଟିଗୁଡିକ ଝୁଣ୍ଝୁଣି ଶବ୍ଦ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ମହତାଂ ସପତାକାନାମାଦିତ୍ଯସମତେଜସାମ୍ । ସର୍ଵଂ ଝଣଝଣୀଭୂତମାସୀତ୍ତାଲଵନେଷ୍ଵିଵ
ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ମହାଧ୍ୱଜଗୁଡିକ ସମସ୍ତେ ଝଣ୍ଝଣା ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ତାଳବନରେ ହେବା ଦେଖାଯାଏ।
ଏଵଂ ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧନନ୍ଦିନଃ । ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵାହିନୀମ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ସେନାକୁ ସାମ୍ନା କରି ସଜି ଉଭୟ ପ୍ରତିସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଗ୍ରସନ୍ତ ଇଵ ମଞ୍ଜାନୋ ଯୋଧାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରତୋ ଭୀମସେନଂ ଗଦାପାଣିମଵସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଗଦା ହାତରେ ଆଗରେ ଦେଖି, ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧାମାନେକୁ ଗଳିଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ସଞ୍ଜଯ କେ ନୁ ପୂର୍ଵଂ ଯୁଯୁତ୍ସଵୋ ହୃଷ୍ଯମାଣା ଇଵାସନ୍। ମାମକା ଵା ଭୀଷ୍ମନେତ୍ରାଃ ସମୀପେ ପାଣ୍ଡଵା ଵା ଭୀମନେତ୍ରାସ୍ତଦାନୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ, ସଞ୍ଜୟ, କିଏ ପ୍ରଥମେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ମୋର ସେନା ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ, କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଭୀମ ଆଗରେ ଥିଲେ?
କେଷାଂ ଜଘନ୍ଯୌ ସମସୂର୍ଯୌ ସଵାଯୂ କେଷାଂ ସେନାଂ ଶ୍ଵାପଦାଶ୍ଚାଭଷନ୍ତ । କେଷାଂ ଯୂନାଂ ମୁଖଵର୍ଣାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଃ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯେତଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଥାଵତ୍
କାହା ସେନାର ପଛ ଅଂଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ପାଖରେ ଥିଲା? କାହା ସେନାକୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ? କାହା ଯୁବ ସେନାମାନେ ଖୁସିରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ? ଏ ସବୁ ଠିକ୍ଠାକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।