କେତୁରାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଧନୁଷା ସହ । ଅନେକଶତସାହସ୍ରମନୀକମନୁକର୍ଷତଃ
ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଅନେକ ଶତ ହଜାର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି ଆଣିଲା।
ମହାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସୀନ୍ନାଗୋ ମଣିମଯୋ ଧ୍ଵଜଃ । ତସ୍ଯ ପୌରଵକାଲିଙ୍ଗକାମ୍ଭୋଜାଃ ସମୁଦକ୍ଷିଣାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ମଣିମାଳାରେ ସଜିଥିବା ପତାକା ଥିଲା; ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୌର, କଳିଙ୍ଗ ଓ କାମ୍ଭୋଜ ସେନା ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ଚ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରମୁଖତୋ ରଥାଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ମହାର୍ହେଣ କେତୁନା ଵୃଷଭେଣ ଚ। ପ୍ରକର୍ଷନ୍ନେଵ ସେନାଗ୍ନଂ ମାଗଧସ୍ଯ କୃପୋ ଯଯୌ
କ୍ଷେମଧନ୍ୱା ଓ ଶଲ୍ୟ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରଥ ଓ ବୃଷପତାକା ସହ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; କୃପା, ମାଗଧ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଆଗକୁ ଆଣିଲେ।
ତଦଙ୍ଗପତିନାଂ ଗୁପ୍ତଂ କୃପେଣ ଚ ମନସ୍ଵିନା । ଶାରଦାମ୍ବୁଧରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରାଚ୍ଯାନାଂ ସୁମହଦ୍ବଲମ୍
ଅଙ୍ଗରାଜମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃପାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ପୂର୍ବଦିଗର ବିଶାଳ ସେନା ଶରତ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନୀକପ୍ରମୁଖେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵରାହେଣ ମହାଯଶାଃ। ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ରାଜତେନ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଜୟଦ୍ରଥ, ବରାହ ପତାକା ଓ ରୌପ୍ୟ ପତାକା ସହ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକୁଥିଲା।
ଶତଂ ରତସହସ୍ରାଣାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ। ଅଷ୍ଟୌ ନାଗସହସ୍ରାଣି ସାଦିନାମଯୁତାନି ଷଟ୍
ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଆଠ ହଜାର ହାତୀ ଓ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାରୀ ଚାଲିଥିଲେ।
ତତ୍ସିନ୍ଧୁପତିନା ରାଜ୍ଞା ପାଲିତଂ ଧ୍ଵଜିନୀମୁଖମ୍। ଅନନ୍ତରଥନାଗାଶ୍ଵମଶୋଭତ ମହଦ୍ବଲମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେହି ବିଶାଳ ସେନା ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନାଗାନାମଯୁତେନ ଚ। ପତିଃ ସର୍ଵକଲିଙ୍ଗାନାଂ ଯଯୌ କେତୁମତା ସହ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ରଥ ଓ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସହ, ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ନାୟକ କେତୁମତଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସଂକାଶା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ମହାଗଜାଃ । ଯନ୍ତ୍ରତୋମରତୂଣୀରୈଃ ପତାକାଭିଃ ସୁଶୋଭିତାଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ହାତୀମାନେ, ବଜ୍ର, ତୁଣୀର ଓ ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ପାଵକେନ କଲିଙ୍ଗକଃ। ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରେଣ ନିଷ୍କେଣ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ
କଳିଙ୍ଗ ନାୟକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପତାକା, ଧଳା ଛତା, ସୁନା ମାଳା ଓ ଚାମର ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
କେତୁମାନପି ମାତଙ୍ଗଂ ଵିଚିତ୍ରପରମାଙ୍କୁଶମ୍। ଆସ୍ଥିତଃ ସମରେ ରାଜନ୍ମେଘସ୍ଥ ଇଵ ଭାନୁମାନ୍
କେତୁମତ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଶୂଭ୍ର ଅଙ୍କୁଶ ସହ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେଜସା ଦୀପ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଵାରଣୋତ୍ତମମାସ୍ଥିତଃ । ଭଗଦତ୍ତୋ ଯଯୌ ରାଜା ଯଥା ଵଜ୍ରଧରସ୍ତଥା
ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭଗଦତ୍ତ ରାଜା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ବଜ୍ରଧାରୀ ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଗଜସ୍କନ୍ଧଗତାଵାସ୍ତାଂ ଭଗଦତ୍ତେନ ସଂମିତୌ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ କେତୁମନ୍ତମନୁଵ୍ରତୌ
ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ସହ ଏକାଠି, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, କେତୁମତଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଥିଲେ।
ସ ରଥାନୀକଵାନ୍ଵ୍ଯୂହୋ ହସ୍ତ୍ଯଙ୍ଗୋ ନୃପଶୀର୍ଷଵାନ୍ । ଵାଜିପକ୍ଷଃ ପତତ୍ଯୁଗ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ରଥ ଅଗ୍ରଭାଗ, ହାତୀ ଦେହ, ରାଜା ମୁଣ୍ଡ, ଓ ଘୋଡ଼ାର ପାଖ ଥିଲା; ସେହି ବ୍ୟୁହ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ଦ୍ରୋଣେନ ଵିହିତୋ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞା ଶାନ୍ତନଵେନ ଚ। ତଥୈଵାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ବାହ୍ଲୀକେନ କୃପେମ ଚ
ଏହି ବ୍ୟୁହଟି ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ବାହ୍ଲୀକ ଓ କୃପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା, ରାଜନ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ହୃଦଯକମ୍ପନଃ। ଅଶ୍ରୂଯତ ମହାରାଜ ଯୋଧାନାଂ ପ୍ରଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ତାପରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଓ ହୃଦୟ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ରାଜନ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷୈଶ୍ଚ ଵାରଣାନାଂ ଚ ବୃଂହିତୈଃ । ନୋମିଘୋଷୈ ରଥାନାଂ ଚ ଦୀର୍ଯତୀଵ ଵସୁନ୍ଧରା
ଶଂଖ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ରବ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଓ ରଥମାନଙ୍କ ଗଞ୍ଜନ ରବରେ ପୃଥିବୀ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ହଯାନାଂ ହେଷମାଣାନାଂ ଯୋଧାନାଂ ଚୈଵ ଗର୍ଜତାମ୍। କ୍ଷଣେନୈଵ ନଭୋ ଭୂମିଃ ଶବ୍ଦେନାପୂରିତଂ ତଦା
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହିନ୍ହିନାଟି ଓ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସବୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନି ପରସ୍ପରସମାଗମେ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନା, ଦୁଇପକ୍ଷ ମୁହାମୁହି ହେବା ସମୟରେ କମ୍ପିଗଲା।
ତତ୍ର ନାଗା ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଜାମ୍ବୂନଦଵିଭୂଷିତାଃ । ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସୁନାରେ ସଜିତ ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ତଡିତ୍ସହିତ ମେଘ।
ଧ୍ଵଜା ବହୁଵିଧାକାରାସ୍ତାଵକାନାଂ ନରାଧିପ । କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦିନୋ ରେଜୁର୍ଜ୍ଵଲିତା ଇଵ ପାଵକାଃ
ତୁମର ଯୋଧାମାନେ, ରଜା, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପତାକା ଓ ସୁନାର ଅଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସ୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପରେଷାଂ ଚ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ। ମହେନ୍ଦ୍ରକେତଵଃ ଶୁଭ୍ରା ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନେଷ୍ଵିଵ
ବାରତ, ନିଜ ଓ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷରେ ମହାଇନ୍ଦ୍ରର ପାଳେସର ପତାକା ପରି ଶୁଭ୍ର ପତାକାମାନେ ଦେଖାଗଲେ।
କାଞ୍ଚନୈଃ କଵଚୈର୍ଵୀରା ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭୈଃ। ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭାଃ
ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ବୀରମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଚମକୁଥିଲେ।
କୁରୁଯୋଧଵରା ରାଜନ୍ଵିଚିତ୍ରାଯୁଧକାର୍ମୁକାଃ । ଉଦ୍ଯତୈରାଯୁଥୈଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତଲବଦ୍ଧାଃ ପତାକିନଃ
ରଜା, କୁରୁ ବିରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁଷ ନେଇ, ଉଠାଇଥିବା ହାତରେ ପତାକା ଓ ଢାଳ ସଜି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଋଷଭାକ୍ଷା ମହେଷ୍ଵାସାଶ୍ଚମୂମୁଖଗତା ବଭୁଃ । ପୃଷ୍ଠଗୋପାସ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତଵ ନରାଧିପ । ଦୁଃଶାସନୋ ଦୁର୍ଵିଷହୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ଦୁଃସହସ୍ତଥା
ବଳୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ନେଇ, ସେମାନେ ଚମୁର ଆଗରେ ଦଠିଲେ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପଛରେ ତୁମର ପୁଅମାନେ, ଦୁଃଶାସନ, ଦୁର୍ବିଷହ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ଦୁଃସହ ଦଠିଲେ।
ଵିଵିଂଶତିଶ୍ଚିତ୍ରସେନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଜଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ
ବିବିଂଶତି, ଚିତ୍ରସେନ, ମହାରଥୀ ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ପୁରୁମିତ୍ର, ଜୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ଶଳ।
ରଥା ଵିଂଶତିସାହସ୍ରାସ୍ତଥୈଷାମନୁଯାଯିନଃ। ଅଭୀଷାହାଃ ଶୂରସେନାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ
ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ବିଶ ହଜାର ରଥ, ଭୟହୀନ ବୀରମାନେ; ଶୂରସେନ, ଶିବି ଓ ବସାତ।
ଶାଲ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯାସ୍ତଥାମ୍ବଷ୍ଠାସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତାଃ କେକଯାସ୍ତଥା। ସୌଵୀରାଃ କୈତଵାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯେଦୀଚ୍ଯଵାସିନଃ
ଶାଲ୍ବ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ତ୍ରିଗର୍ତ, କେକୟ, ସୌବୀର, କୈତବ, ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦେଶର ଲୋକମାନେ।
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ଜନପଦାଃ ସର୍ଵେ ଶୂରାସ୍ତନୁତ୍ଯଜଃ । ମହତା ରଥଵଂଶେନ ତେ ରରକ୍ଷୁଃ ପିତାମହମ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଜନପଦର ସମସ୍ତ ବୀର ଓ ଦୃଢ଼, ବଡ଼ ରଥବଂଶରେ ଥିବା, ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଅନୀକଂ ଦଶସାହସ୍ରଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ମାଗଧୋ ଯତ୍ର ନୃପତିସ୍ତଦ୍ରଥାନୀକମନ୍ଵଯାତ୍
ଦଶ ହଜାର ତେଜସ୍ଵୀ ହାତୀର ଏକ ଦଳ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଗଧ ରଜା ଥିଲେ, ସେ ରଥଦଳକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।