ଶ୍ଵେତୈଶ୍ଛତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିର୍ଧ୍ଵଜଵାରଣଵାଜିଭିଃ । ତାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭନ୍ତେ ଗଜୈରଥ ପଦାତିଭିଃ
ଧଳା ଛତା, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହ, ସେହି ସେନାବଳୀ ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଭେରୀପଣଵଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ରଥନେମିନିନାଦୈଶ୍ଚ ବଭୂଵାକୁଲିତା ମହୀ
ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ଓ ରଥର ଚକ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ଭୂମି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରୈଃ କାର୍ମୁକୈଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରାଜନ୍ତ ସାଗ୍ନଯଃ ପର୍ଵତା ଇଵ
ସୁନାର ଅଙ୍ଗଦ ଓ କୁଣ୍ଡଳ, ଧନୁଷ ଧାରିଥିବା ମହାରଥୀମାନେ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମଃ ପଞ୍ଚତାରେଣ କେତୁନା । ଵିମଲାଦିତ୍ଯସଂକାଶସ୍ତସ୍ଥୌ କୁରୁଚମୂପରି
ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବଡ଼ ତାଳ ଆକୃତିର ପଞ୍ଚରଙ୍ଗା ପତାକା ସହିତ, ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ କୁରୁ ସେନାର ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଦୀଯା ମହେଷ୍ଵାସା ରାଜାନୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଵର୍ତନ୍ତ ଯଥାଦେଶଂ ରାଜଞ୍ଶାନ୍ତନଵସ୍ଯ ତେ
ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ରାଜାମାନେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ଗୋଵାସନଃ ଶୈବ୍ଯଃ ସହିତଃ ସର୍ଵରାଜଭିଃ । ଯଯୌ ମାତଙ୍ଗରାଜେନ ରାଜାର୍ହେଣ ପତାକିନା । ପଦ୍ମଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵନୀକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଗୋଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୈବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ହାତୀ ଓ ପତାକା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗରେ ତିନିଏ ସେନାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଯଯୌ ଯତ୍ତଃ ସିଂହଲାଙ୍ଗୂଲକେତୁନା । ଶ୍ରୁତାଯୁଧଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ସିଂହପୁଛ ପତାକା ସହ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଶ୍ରୁତାୟୁଧ, ଚିତ୍ରସେନ, ପୁରୁମିତ୍ର ଓ ବିବିଂଶତି।
ଶଲ୍ଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଏତେ ସପ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଶଲ୍ୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ବିକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିଲେ।
ସ୍ଯନ୍ଦନୈର୍ଵରଵର୍ମାଣୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାସନ୍ପୁରୋଗମାଃ। ତେଷାମପି ମହୋତ୍ସେଧାଃ ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମାନ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥମାନେକୁ ଆଗୁଆ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାନେକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦମଯା ଧ୍ଵଜାଃ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯୀ ଵେଦୀ କମଣ୍ଡଲୁଵିଭୂଷିତା
ସୁନାର ଧ୍ୱଜମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ସୁନାର ବେଦୀ ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କେତୁରାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଧନୁଷା ସହ । ଅନେକଶତସାହସ୍ରମନୀକମନୁକର୍ଷତଃ
ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଅନେକ ଶତ ହଜାର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି ଆଣିଲା।
ମହାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସୀନ୍ନାଗୋ ମଣିମଯୋ ଧ୍ଵଜଃ । ତସ୍ଯ ପୌରଵକାଲିଙ୍ଗକାମ୍ଭୋଜାଃ ସମୁଦକ୍ଷିଣାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ମଣିମାଳାରେ ସଜିଥିବା ପତାକା ଥିଲା; ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୌର, କଳିଙ୍ଗ ଓ କାମ୍ଭୋଜ ସେନା ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ଚ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରମୁଖତୋ ରଥାଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ମହାର୍ହେଣ କେତୁନା ଵୃଷଭେଣ ଚ। ପ୍ରକର୍ଷନ୍ନେଵ ସେନାଗ୍ନଂ ମାଗଧସ୍ଯ କୃପୋ ଯଯୌ
କ୍ଷେମଧନ୍ୱା ଓ ଶଲ୍ୟ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରଥ ଓ ବୃଷପତାକା ସହ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; କୃପା, ମାଗଧ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଆଗକୁ ଆଣିଲେ।
ତଦଙ୍ଗପତିନାଂ ଗୁପ୍ତଂ କୃପେଣ ଚ ମନସ୍ଵିନା । ଶାରଦାମ୍ବୁଧରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରାଚ୍ଯାନାଂ ସୁମହଦ୍ବଲମ୍
ଅଙ୍ଗରାଜମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃପାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ପୂର୍ବଦିଗର ବିଶାଳ ସେନା ଶରତ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନୀକପ୍ରମୁଖେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵରାହେଣ ମହାଯଶାଃ। ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ରାଜତେନ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଜୟଦ୍ରଥ, ବରାହ ପତାକା ଓ ରୌପ୍ୟ ପତାକା ସହ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକୁଥିଲା।
ଶତଂ ରତସହସ୍ରାଣାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ। ଅଷ୍ଟୌ ନାଗସହସ୍ରାଣି ସାଦିନାମଯୁତାନି ଷଟ୍
ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଆଠ ହଜାର ହାତୀ ଓ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାରୀ ଚାଲିଥିଲେ।
ତତ୍ସିନ୍ଧୁପତିନା ରାଜ୍ଞା ପାଲିତଂ ଧ୍ଵଜିନୀମୁଖମ୍। ଅନନ୍ତରଥନାଗାଶ୍ଵମଶୋଭତ ମହଦ୍ବଲମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେହି ବିଶାଳ ସେନା ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନାଗାନାମଯୁତେନ ଚ। ପତିଃ ସର୍ଵକଲିଙ୍ଗାନାଂ ଯଯୌ କେତୁମତା ସହ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ରଥ ଓ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସହ, ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ନାୟକ କେତୁମତଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସଂକାଶା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ମହାଗଜାଃ । ଯନ୍ତ୍ରତୋମରତୂଣୀରୈଃ ପତାକାଭିଃ ସୁଶୋଭିତାଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ହାତୀମାନେ, ବଜ୍ର, ତୁଣୀର ଓ ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ପାଵକେନ କଲିଙ୍ଗକଃ। ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରେଣ ନିଷ୍କେଣ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ
କଳିଙ୍ଗ ନାୟକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପତାକା, ଧଳା ଛତା, ସୁନା ମାଳା ଓ ଚାମର ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
କେତୁମାନପି ମାତଙ୍ଗଂ ଵିଚିତ୍ରପରମାଙ୍କୁଶମ୍। ଆସ୍ଥିତଃ ସମରେ ରାଜନ୍ମେଘସ୍ଥ ଇଵ ଭାନୁମାନ୍
କେତୁମତ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଓ ଶୂଭ୍ର ଅଙ୍କୁଶ ସହ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେଜସା ଦୀପ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଵାରଣୋତ୍ତମମାସ୍ଥିତଃ । ଭଗଦତ୍ତୋ ଯଯୌ ରାଜା ଯଥା ଵଜ୍ରଧରସ୍ତଥା
ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭଗଦତ୍ତ ରାଜା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ବଜ୍ରଧାରୀ ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଗଜସ୍କନ୍ଧଗତାଵାସ୍ତାଂ ଭଗଦତ୍ତେନ ସଂମିତୌ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ କେତୁମନ୍ତମନୁଵ୍ରତୌ
ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ସହ ଏକାଠି, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, କେତୁମତଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଥିଲେ।
ସ ରଥାନୀକଵାନ୍ଵ୍ଯୂହୋ ହସ୍ତ୍ଯଙ୍ଗୋ ନୃପଶୀର୍ଷଵାନ୍ । ଵାଜିପକ୍ଷଃ ପତତ୍ଯୁଗ୍ରଃ ପ୍ରହସନ୍ସର୍ଵତୋମୁଖଃ
ଏହି ବ୍ୟୁହରେ ରଥ ଅଗ୍ରଭାଗ, ହାତୀ ଦେହ, ରାଜା ମୁଣ୍ଡ, ଓ ଘୋଡ଼ାର ପାଖ ଥିଲା; ସେହି ବ୍ୟୁହ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
ଦ୍ରୋଣେନ ଵିହିତୋ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞା ଶାନ୍ତନଵେନ ଚ। ତଥୈଵାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ବାହ୍ଲୀକେନ କୃପେମ ଚ
ଏହି ବ୍ୟୁହଟି ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ବାହ୍ଲୀକ ଓ କୃପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା, ରାଜନ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ହୃଦଯକମ୍ପନଃ। ଅଶ୍ରୂଯତ ମହାରାଜ ଯୋଧାନାଂ ପ୍ରଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ତାପରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଓ ହୃଦୟ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା, ରାଜନ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷୈଶ୍ଚ ଵାରଣାନାଂ ଚ ବୃଂହିତୈଃ । ନୋମିଘୋଷୈ ରଥାନାଂ ଚ ଦୀର୍ଯତୀଵ ଵସୁନ୍ଧରା
ଶଂଖ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ରବ, ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଓ ରଥମାନଙ୍କ ଗଞ୍ଜନ ରବରେ ପୃଥିବୀ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ହଯାନାଂ ହେଷମାଣାନାଂ ଯୋଧାନାଂ ଚୈଵ ଗର୍ଜତାମ୍। କ୍ଷଣେନୈଵ ନଭୋ ଭୂମିଃ ଶବ୍ଦେନାପୂରିତଂ ତଦା
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ହିନ୍ହିନାଟି ଓ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ସବୁ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନି ପରସ୍ପରସମାଗମେ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନା, ଦୁଇପକ୍ଷ ମୁହାମୁହି ହେବା ସମୟରେ କମ୍ପିଗଲା।
ତତ୍ର ନାଗା ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଜାମ୍ବୂନଦଵିଭୂଷିତାଃ । ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସୁନାରେ ସଜିତ ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ତଡିତ୍ସହିତ ମେଘ।