ଅହନ୍ଯହନି ପାର୍ଥାନାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ସଂଯତୌ
ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତିଦିନ, କୁରୁମହାନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଜଯୋଽସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୂଚତୁରିନ୍ଦମୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ତଵାର୍ଥାଯ ଯଥା ସ ସମଯଃ କୃତଃ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର, 'ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ସମାନୀଯ ମହୀପାଲାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଇଦଂ ଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଦ୍ଵାରଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯାପାଵୃତଂ ମହତ୍। ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହଲୋକତାମ୍
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଖୋଲାଯାଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
ଏଷ ଵଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ପନ୍ଥାଃ ପୂର୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵତରୈଃ କୃତଃ । ସଂଭାଵଯଧ୍ଵମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ଯୁଧି
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଚିରନ୍ତନ ପଥ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯାହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିଚଳିତ ମନେ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନିତ କର।
ନାଭାଗୋଽଥ ଯଯାତିଶ୍ଚ ମାନ୍ଧାତା ନହୁଷୋ ନୃଗଃ । ସଂସିଦ୍ଧାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଗତାଃ କର୍ମଭିରୀଦୃଶୈଃ
ନଭାଗ, ଯୟାତି, ମାନ୍ଧାତା, ନହୁଷ ଓ ନୃଗ—ଏମାନେ ଏପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯୈଷ ଯଦ୍ଵ୍ଯାଧିମରଣଂ ଗୃହେ । ଯଦଯୋନିଧନଂ ଯାତି ସୋଽସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଘରେ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧର୍ମ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମହୀପାଲା ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ। ନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମୈଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ନ୍ଯାସିତଃ ସମରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକାଯାଇଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅପେତକର୍ଣାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ରାଜନଶ୍ଚୈଵ ତାଵକାଃ । ନିର୍ଯଯୁଃ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ରାଜା, କର୍ଣ୍ଣ ବିନା, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ଵେତୈଶ୍ଛତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିର୍ଧ୍ଵଜଵାରଣଵାଜିଭିଃ । ତାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭନ୍ତେ ଗଜୈରଥ ପଦାତିଭିଃ
ଧଳା ଛତା, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହ, ସେହି ସେନାବଳୀ ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଭେରୀପଣଵଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ରଥନେମିନିନାଦୈଶ୍ଚ ବଭୂଵାକୁଲିତା ମହୀ
ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ଓ ରଥର ଚକ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ଭୂମି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରୈଃ କାର୍ମୁକୈଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରାଜନ୍ତ ସାଗ୍ନଯଃ ପର୍ଵତା ଇଵ
ସୁନାର ଅଙ୍ଗଦ ଓ କୁଣ୍ଡଳ, ଧନୁଷ ଧାରିଥିବା ମହାରଥୀମାନେ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମଃ ପଞ୍ଚତାରେଣ କେତୁନା । ଵିମଲାଦିତ୍ଯସଂକାଶସ୍ତସ୍ଥୌ କୁରୁଚମୂପରି
ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବଡ଼ ତାଳ ଆକୃତିର ପଞ୍ଚରଙ୍ଗା ପତାକା ସହିତ, ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ କୁରୁ ସେନାର ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଦୀଯା ମହେଷ୍ଵାସା ରାଜାନୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଵର୍ତନ୍ତ ଯଥାଦେଶଂ ରାଜଞ୍ଶାନ୍ତନଵସ୍ଯ ତେ
ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ରାଜାମାନେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ଗୋଵାସନଃ ଶୈବ୍ଯଃ ସହିତଃ ସର୍ଵରାଜଭିଃ । ଯଯୌ ମାତଙ୍ଗରାଜେନ ରାଜାର୍ହେଣ ପତାକିନା । ପଦ୍ମଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵନୀକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଗୋଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୈବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ହାତୀ ଓ ପତାକା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗରେ ତିନିଏ ସେନାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଯଯୌ ଯତ୍ତଃ ସିଂହଲାଙ୍ଗୂଲକେତୁନା । ଶ୍ରୁତାଯୁଧଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ସିଂହପୁଛ ପତାକା ସହ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଶ୍ରୁତାୟୁଧ, ଚିତ୍ରସେନ, ପୁରୁମିତ୍ର ଓ ବିବିଂଶତି।
ଶଲ୍ଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଏତେ ସପ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଶଲ୍ୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ବିକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିଲେ।
ସ୍ଯନ୍ଦନୈର୍ଵରଵର୍ମାଣୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାସନ୍ପୁରୋଗମାଃ। ତେଷାମପି ମହୋତ୍ସେଧାଃ ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମାନ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥମାନେକୁ ଆଗୁଆ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାନେକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦମଯା ଧ୍ଵଜାଃ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯୀ ଵେଦୀ କମଣ୍ଡଲୁଵିଭୂଷିତା
ସୁନାର ଧ୍ୱଜମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ସୁନାର ବେଦୀ ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କେତୁରାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଧନୁଷା ସହ । ଅନେକଶତସାହସ୍ରମନୀକମନୁକର୍ଷତଃ
ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଅନେକ ଶତ ହଜାର ସେନାକୁ ଏକଠା କରି ଆଣିଲା।
ମହାନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାସୀନ୍ନାଗୋ ମଣିମଯୋ ଧ୍ଵଜଃ । ତସ୍ଯ ପୌରଵକାଲିଙ୍ଗକାମ୍ଭୋଜାଃ ସମୁଦକ୍ଷିଣାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ମଣିମାଳାରେ ସଜିଥିବା ପତାକା ଥିଲା; ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୌର, କଳିଙ୍ଗ ଓ କାମ୍ଭୋଜ ସେନା ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
କ୍ଷେମଧନ୍ଵା ଚ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରମୁଖତୋ ରଥାଃ। ସ୍ଯନ୍ଦନେନ ମହାର୍ହେଣ କେତୁନା ଵୃଷଭେଣ ଚ। ପ୍ରକର୍ଷନ୍ନେଵ ସେନାଗ୍ନଂ ମାଗଧସ୍ଯ କୃପୋ ଯଯୌ
କ୍ଷେମଧନ୍ୱା ଓ ଶଲ୍ୟ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ରଥ ଓ ବୃଷପତାକା ସହ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ; କୃପା, ମାଗଧ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଆଗକୁ ଆଣିଲେ।
ତଦଙ୍ଗପତିନାଂ ଗୁପ୍ତଂ କୃପେଣ ଚ ମନସ୍ଵିନା । ଶାରଦାମ୍ବୁଧରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରାଚ୍ଯାନାଂ ସୁମହଦ୍ବଲମ୍
ଅଙ୍ଗରାଜମାନେ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃପାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ପୂର୍ବଦିଗର ବିଶାଳ ସେନା ଶରତ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନୀକପ୍ରମୁଖେ ତିଷ୍ଠନ୍ଵରାହେଣ ମହାଯଶାଃ। ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ରାଜତେନ ଜଯଦ୍ରଥଃ
ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଜୟଦ୍ରଥ, ବରାହ ପତାକା ଓ ରୌପ୍ୟ ପତାକା ସହ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚମକୁଥିଲା।
ଶତଂ ରତସହସ୍ରାଣାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ। ଅଷ୍ଟୌ ନାଗସହସ୍ରାଣି ସାଦିନାମଯୁତାନି ଷଟ୍
ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ, ଆଠ ହଜାର ହାତୀ ଓ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାରୀ ଚାଲିଥିଲେ।
ତତ୍ସିନ୍ଧୁପତିନା ରାଜ୍ଞା ପାଲିତଂ ଧ୍ଵଜିନୀମୁଖମ୍। ଅନନ୍ତରଥନାଗାଶ୍ଵମଶୋଭତ ମହଦ୍ବଲମ୍
ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ସେହି ବିଶାଳ ସେନା ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରଥସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନାଗାନାମଯୁତେନ ଚ। ପତିଃ ସର୍ଵକଲିଙ୍ଗାନାଂ ଯଯୌ କେତୁମତା ସହ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ରଥ ଓ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସହ, ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ନାୟକ କେତୁମତଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ଯ ପର୍ଵତସଂକାଶା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ମହାଗଜାଃ । ଯନ୍ତ୍ରତୋମରତୂଣୀରୈଃ ପତାକାଭିଃ ସୁଶୋଭିତାଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ହାତୀମାନେ, ବଜ୍ର, ତୁଣୀର ଓ ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ଶୁଶୁଭେ କେତୁମୁଖ୍ଯେନ ପାଵକେନ କଲିଙ୍ଗକଃ। ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରେଣ ନିଷ୍କେଣ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ
କଳିଙ୍ଗ ନାୟକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପତାକା, ଧଳା ଛତା, ସୁନା ମାଳା ଓ ଚାମର ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।