ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷଂ ଶ୍ଵେତହଯଂ ଶ୍ଵେତଵର୍ମାଣମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଂ ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ରାଜା, ଆମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ—ସେ ଧଳା ପଗଡି, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ ଧଳା କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ହେମତାଲଧ୍ଵଜଂ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଜତେ ସ୍ଯନ୍ଦତେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଶ୍ଵେତାଭ୍ର ଇଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶୁଂ ଦଦୃଶୁଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ
ସୁନାର ତାଳପତା ଝଣ୍ଡା ସହିତ ଭୀଷ୍ମ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧଳା ମେଘରେ ତୀବ୍ର କିରଣ ଝଲମଲାଉଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚମୂମୁଖେ ଭୀଷ୍ମଂ ସମକମ୍ପନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାଃ । ଜୃମ୍ଭମାଣଂ ମହାସିଂହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗା ଯଥା
ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୃଞ୍ଜୟ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ କମ୍ପିଗଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହକୁ ଦେଖି ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ଵିଵିଜିରେ ମୁହୁଃ । ଏକାଦଶୈତାଃ ଶ୍ରୀଜୁଷ୍ଟା ଵାହିନ୍ଯସ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ପୁନିପୁନି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ; ରାଜା, ଏହି ଏକାଦଶ ଶ୍ରୀମୟ ସେନାମାନେ ଆପଣଙ୍କର।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥା ସପ୍ତ ମହାପୁରୁଷପାଲିତାଃ । ଉନ୍ମତ୍ତମକରାଵର୍ତୌ ମହାଗ୍ରାହସମାକୁଲୌ
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସାତଟି ସେନା ରଖିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ମହାପୁରୁଷମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ମଦମାତ୍ତ ମକର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନବରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି।
ଯୁଗାନ୍ତେ ସମଵେତୌ ଦ୍ଵୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ସାଗରାଵିଵ । ନୈଵ ନସ୍ତାଦୃଶୋ ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଚ ଶ୍ରୁତଃ । ଅନୀକାନାଂ ସମେତାନାଂ କୌରଵାଣାଂ ତଥାଵିଧଃ
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଯେପରି ଦୁଇଟି ସମୁଦ୍ର ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଟି ସେନା ଦେଖାଯାଉଛି; ରାଜା, ଏପରି ସେନାର ଏକତ୍ରିକରଣ ଆମେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶୁଣିନାହିଁ।
ଯଥା ସ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତଥୈଵ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହୀକ୍ଷିତଃ
ଯେପରି ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ଆସିଥିଲେ।
ମଘାଵିଷଯଗଃ ସୋମସ୍ତଦ୍ଦିନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ଦୀପ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ସଂପେତୁର୍ଦିଵି ସପ୍ତ ମହଗ୍ରହାଃ
ସେ ଦିନ ସୋମ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସତଟି ବଡ଼ ଗ୍ରହ ଆକାଶରେ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଧାଭୂତ ଇଵାଦିତ୍ଯ ଉଦଯେ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଜ୍ଵଲନ୍ତ୍ଯା ଶିଖଯା ଭୂଯୋ ଭାନୁମାନୁଦିତୋ ରଵିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା, ଏବଂ ତାର ତୀବ୍ର ଶିଖା ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, ପୁଣି ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଲା।
ଵଵାଶିରେ ଚ ଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଗୋମାଯୁଵାଯସାଃ । ଲିପ୍ସମାନାଃ ଶରୀରାଣି ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ
ତେଜର ଦିଗରେ ଶିଆଳ ଓ କାଉଁଆମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦେହ ଖାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଅହନ୍ଯହନି ପାର୍ଥାନାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ସଂଯତୌ
ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତିଦିନ, କୁରୁମହାନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଜଯୋଽସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୂଚତୁରିନ୍ଦମୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ତଵାର୍ଥାଯ ଯଥା ସ ସମଯଃ କୃତଃ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର, 'ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ସମାନୀଯ ମହୀପାଲାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଇଦଂ ଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଦ୍ଵାରଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯାପାଵୃତଂ ମହତ୍। ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହଲୋକତାମ୍
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଖୋଲାଯାଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
ଏଷ ଵଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ପନ୍ଥାଃ ପୂର୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵତରୈଃ କୃତଃ । ସଂଭାଵଯଧ୍ଵମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ଯୁଧି
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଚିରନ୍ତନ ପଥ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯାହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିଚଳିତ ମନେ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନିତ କର।
ନାଭାଗୋଽଥ ଯଯାତିଶ୍ଚ ମାନ୍ଧାତା ନହୁଷୋ ନୃଗଃ । ସଂସିଦ୍ଧାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଗତାଃ କର୍ମଭିରୀଦୃଶୈଃ
ନଭାଗ, ଯୟାତି, ମାନ୍ଧାତା, ନହୁଷ ଓ ନୃଗ—ଏମାନେ ଏପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯୈଷ ଯଦ୍ଵ୍ଯାଧିମରଣଂ ଗୃହେ । ଯଦଯୋନିଧନଂ ଯାତି ସୋଽସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଘରେ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧର୍ମ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମହୀପାଲା ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ। ନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମୈଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ନ୍ଯାସିତଃ ସମରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକାଯାଇଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅପେତକର୍ଣାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ରାଜନଶ୍ଚୈଵ ତାଵକାଃ । ନିର୍ଯଯୁଃ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ରାଜା, କର୍ଣ୍ଣ ବିନା, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଶ୍ଵେତୈଶ୍ଛତ୍ରୈଃ ପତାକାଭିର୍ଧ୍ଵଜଵାରଣଵାଜିଭିଃ । ତାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭନ୍ତେ ଗଜୈରଥ ପଦାତିଭିଃ
ଧଳା ଛତା, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହ, ସେହି ସେନାବଳୀ ହାତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ଭେରୀପଣଵଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ରଥନେମିନିନାଦୈଶ୍ଚ ବଭୂଵାକୁଲିତା ମହୀ
ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ଓ ରଥର ଚକ୍ରର ଧ୍ୱନିରେ ଭୂମି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦକେଯୂରୈଃ କାର୍ମୁକୈଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରାଜନ୍ତ ସାଗ୍ନଯଃ ପର୍ଵତା ଇଵ
ସୁନାର ଅଙ୍ଗଦ ଓ କୁଣ୍ଡଳ, ଧନୁଷ ଧାରିଥିବା ମହାରଥୀମାନେ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମଃ ପଞ୍ଚତାରେଣ କେତୁନା । ଵିମଲାଦିତ୍ଯସଂକାଶସ୍ତସ୍ଥୌ କୁରୁଚମୂପରି
ଭୀଷ୍ମ ଏକ ବଡ଼ ତାଳ ଆକୃତିର ପଞ୍ଚରଙ୍ଗା ପତାକା ସହିତ, ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ କୁରୁ ସେନାର ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଦୀଯା ମହେଷ୍ଵାସା ରାଜାନୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଵର୍ତନ୍ତ ଯଥାଦେଶଂ ରାଜଞ୍ଶାନ୍ତନଵସ୍ଯ ତେ
ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ରାଜାମାନେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପୂର୍ବଜ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ଗୋଵାସନଃ ଶୈବ୍ଯଃ ସହିତଃ ସର୍ଵରାଜଭିଃ । ଯଯୌ ମାତଙ୍ଗରାଜେନ ରାଜାର୍ହେଣ ପତାକିନା । ପଦ୍ମଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵନୀକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଗୋଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୈବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ହାତୀ ଓ ପତାକା ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗରେ ତିନିଏ ସେନାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଯଯୌ ଯତ୍ତଃ ସିଂହଲାଙ୍ଗୂଲକେତୁନା । ଶ୍ରୁତାଯୁଧଶ୍ଚିତ୍ରସେନଃ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ସିଂହପୁଛ ପତାକା ସହ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଶ୍ରୁତାୟୁଧ, ଚିତ୍ରସେନ, ପୁରୁମିତ୍ର ଓ ବିବିଂଶତି।
ଶଲ୍ଯୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଏତେ ସପ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଶଲ୍ୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ବିକର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସାତିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିଲେ।
ସ୍ଯନ୍ଦନୈର୍ଵରଵର୍ମାଣୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାସନ୍ପୁରୋଗମାଃ। ତେଷାମପି ମହୋତ୍ସେଧାଃ ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମାନ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରଥମାନେକୁ ଆଗୁଆ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଦେହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାନେକୁ ଅତି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।
ଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦମଯା ଧ୍ଵଜାଃ। ଜାମ୍ବୂନଦମଯୀ ଵେଦୀ କମଣ୍ଡଲୁଵିଭୂଷିତା
ସୁନାର ଧ୍ୱଜମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ସୁନାର ବେଦୀ ଜଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।