କାଞ୍ଚନା ମଣିଚିତ୍ରାଙ୍ଗା ଜ୍ଵଲନ୍ତ ଇଵ ପାଵକାଃ। ଅର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତୋ ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଗଜାରୋହାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସୁନା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା, ହାତୀର ଚାଳକମାନେ ହଜାର ହଜାର ଅର୍ଚ୍ଛା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରକେତଵଃ ଶୁଭ୍ରା ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନେଷ୍ଵିଵ। ସନ୍ନଦ୍ଧାସ୍ତେ ପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚ ଦଦୃଶୁର୍ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବସଦନରେ ପରି, ସେହି ସାହସୀ ଯୋଧାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯତୈରାଯୁଧୈଶ୍ଚିତ୍ରାସ୍ତଲବଦ୍ଧାଃ କଲାପିନଃ । ଋଷଭାକ୍ଷା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚମୂମୁଖଗତା ବଭୁଃ
ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ରଙ୍ଗିନ ତାଗ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା କୁଇଭର, ବୃଷଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦଳର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଶକୁନିଃ ସୌବଲଃ ଶଲ୍ଯ ଆଵନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦୌ କୈକେଯାଃ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ
ସଉବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଶଲ୍ୟ, ଆବନ୍ତିର ରାଜା, ଜୟଦ୍ରଥ, କୈକୟର ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, କାମ୍ଭୋଜର ସୁଦକ୍ଷିଣ—
ଶ୍ରୁତାଯୁଧଶ୍ଚ କାଲିଙ୍ଗୋ ଜଯତ୍ସେନଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ବୃହଦ୍ବଲଶ୍ଚ କୌଶଲ୍ଯଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ
ଶ୍ରୁତାୟୁଧ ନାମକ କଳିଙ୍ଗ, ରାଜା ଜୟତ୍ସେନ, କୌଶଳର ବୃହଦ୍ବଳ ଏବଂ ସାତ୍ୱତ ଗୋତ୍ରର କୃତବର୍ମା—
ଦଶୈତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ଶୂରାଃ ପରିଘବାହଵଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀନାଂ ପତଯୋ ଯଜ୍ଵାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ
ଏହି ଦଶଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଲୋହାର ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ ଥିବା, ସେମାନେ ସେନାର ମାଲିକ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦାନରେ ଉଦାର।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗାଃ । ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ନୀତିମନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରଥୀ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ ସ୍ଵେଷ୍ଵନୀକେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ବଦ୍ଧକୃଷ୍ଣାଜିନାଃ ସର୍ଵେ ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କବଚ ପିନ୍ଧି, ସ୍ୱ ସ୍ୱ ଦଳରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗାଁରେ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ବାନ୍ଧା, ସେମାନେ ସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ହୃଷ୍ଟା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ। ସମର୍ଥା ଦଶ ଵାହିନ୍ଯଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୀକ୍ଷିତ, ଦଶଟି ସକ୍ଷମ ସେନା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଛି।
ଏକାଦଶୀ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ କୌରଵାଣାଂ ମହାଚମୂଃ । ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋଽଗ୍ରଣୀଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କୌରବମାନଙ୍କ ଏକାଦଶ ମହାସେନା ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷଂ ଶ୍ଵେତହଯଂ ଶ୍ଵେତଵର୍ମାଣମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଅପଶ୍ଯାମ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମଂ ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ରାଜା, ଆମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ—ସେ ଧଳା ପଗଡି, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଓ ଧଳା କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ହେମତାଲଧ୍ଵଜଂ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଜତେ ସ୍ଯନ୍ଦତେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଶ୍ଵେତାଭ୍ର ଇଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶୁଂ ଦଦୃଶୁଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ
ସୁନାର ତାଳପତା ଝଣ୍ଡା ସହିତ ଭୀଷ୍ମ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧଳା ମେଘରେ ତୀବ୍ର କିରଣ ଝଲମଲାଉଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚମୂମୁଖେ ଭୀଷ୍ମଂ ସମକମ୍ପନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାଃ । ଜୃମ୍ଭମାଣଂ ମହାସିଂହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗା ଯଥା
ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୃଞ୍ଜୟ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ କମ୍ପିଗଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହକୁ ଦେଖି ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ଵିଵିଜିରେ ମୁହୁଃ । ଏକାଦଶୈତାଃ ଶ୍ରୀଜୁଷ୍ଟା ଵାହିନ୍ଯସ୍ତଵ ପାର୍ଥିଵ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ପୁନିପୁନି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ; ରାଜା, ଏହି ଏକାଦଶ ଶ୍ରୀମୟ ସେନାମାନେ ଆପଣଙ୍କର।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥା ସପ୍ତ ମହାପୁରୁଷପାଲିତାଃ । ଉନ୍ମତ୍ତମକରାଵର୍ତୌ ମହାଗ୍ରାହସମାକୁଲୌ
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସାତଟି ସେନା ରଖିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ମହାପୁରୁଷମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ମଦମାତ୍ତ ମକର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନବରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି।
ଯୁଗାନ୍ତେ ସମଵେତୌ ଦ୍ଵୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ସାଗରାଵିଵ । ନୈଵ ନସ୍ତାଦୃଶୋ ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ ଚ ଶ୍ରୁତଃ । ଅନୀକାନାଂ ସମେତାନାଂ କୌରଵାଣାଂ ତଥାଵିଧଃ
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଯେପରି ଦୁଇଟି ସମୁଦ୍ର ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଟି ସେନା ଦେଖାଯାଉଛି; ରାଜା, ଏପରି ସେନାର ଏକତ୍ରିକରଣ ଆମେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶୁଣିନାହିଁ।
ଯଥା ସ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତଥୈଵ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହୀକ୍ଷିତଃ
ଯେପରି ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକସାଥି ଆସିଥିଲେ।
ମଘାଵିଷଯଗଃ ସୋମସ୍ତଦ୍ଦିନଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ଦୀପ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ସଂପେତୁର୍ଦିଵି ସପ୍ତ ମହଗ୍ରହାଃ
ସେ ଦିନ ସୋମ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ସତଟି ବଡ଼ ଗ୍ରହ ଆକାଶରେ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଧାଭୂତ ଇଵାଦିତ୍ଯ ଉଦଯେ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଜ୍ଵଲନ୍ତ୍ଯା ଶିଖଯା ଭୂଯୋ ଭାନୁମାନୁଦିତୋ ରଵିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲା, ଏବଂ ତାର ତୀବ୍ର ଶିଖା ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, ପୁଣି ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଲା।
ଵଵାଶିରେ ଚ ଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଗୋମାଯୁଵାଯସାଃ । ଲିପ୍ସମାନାଃ ଶରୀରାଣି ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ
ତେଜର ଦିଗରେ ଶିଆଳ ଓ କାଉଁଆମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦେହ ଖାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ଅହନ୍ଯହନି ପାର୍ଥାନାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ କୁରୁପିତାମହଃ । ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ସଂଯତୌ
ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତିଦିନ, କୁରୁମହାନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଭରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଜଯୋଽସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମିତ୍ଯୂଚତୁରିନ୍ଦମୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ତଵାର୍ଥାଯ ଯଥା ସ ସମଯଃ କୃତଃ
ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର, 'ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ' ବୋଲି କହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ସମାନୀଯ ମହୀପାଲାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଇଦଂ ଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଦ୍ଵାରଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯାପାଵୃତଂ ମହତ୍। ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତେନ ଶକ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହଲୋକତାମ୍
ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଖୋଲାଯାଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର।
ଏଷ ଵଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ପନ୍ଥାଃ ପୂର୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵତରୈଃ କୃତଃ । ସଂଭାଵଯଧ୍ଵମାତ୍ମାନମଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ଯୁଧି
ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ଚିରନ୍ତନ ପଥ, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯାହା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବିଚଳିତ ମନେ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନିତ କର।
ନାଭାଗୋଽଥ ଯଯାତିଶ୍ଚ ମାନ୍ଧାତା ନହୁଷୋ ନୃଗଃ । ସଂସିଦ୍ଧାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଗତାଃ କର୍ମଭିରୀଦୃଶୈଃ
ନଭାଗ, ଯୟାତି, ମାନ୍ଧାତା, ନହୁଷ ଓ ନୃଗ—ଏମାନେ ଏପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯୈଷ ଯଦ୍ଵ୍ଯାଧିମରଣଂ ଗୃହେ । ଯଦଯୋନିଧନଂ ଯାତି ସୋଽସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଘରେ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧର୍ମ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମହୀପାଲା ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ। ନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ଯନୀକାନି ଶୋଭଯନ୍ତୋ ରଥୋତ୍ତମୈଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ନ୍ଯାସିତଃ ସମରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ବୈକର୍ତ୍ତନ ପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରୁ ରୋକାଯାଇଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅପେତକର୍ଣାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ରାଜନଶ୍ଚୈଵ ତାଵକାଃ । ନିର୍ଯଯୁଃ ସିଂହନାଦେନ ନାଦଯନ୍ତୋ ଦିଶୋ ଦଶ
ତୁମର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ରାଜା, କର୍ଣ୍ଣ ବିନା, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ଦଶ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।