ଦୁଃଶାସନ ରଥାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ। ଅନୀକାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵମନୁଚୋଦଯ
ଦୁଃଶାସନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ରଥଗୁଡିକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୋଡ଼, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର।
ଅଯଂ ସ ମାମଭିପ୍ରାପ୍ତୋ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସମାଗମଃ
ଏହି ହେଉଛି ସେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଅପେକ୍ଷିତ ମିଳନ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ନାତଃ କାର୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ରଣେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାତ୍। ହନ୍ଯୁଦ୍ଗୁପ୍ତୋ ହ୍ଯସୌ ପାର୍ଥାନ୍ସୋମକାଂଶ୍ଚ ସସୃଞ୍ଜଯାନ୍
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ଆଉ କିଛି ମୁଖ୍ୟ କାମ ମୁଁ ଭାବି ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଣ୍ଡବ, ସୋମକ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନାମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ତ୍ରୀ ହ୍ଯସୌ ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦୂର୍ତ୍ଯୋ ରଣେ ମମ
ଏବଂ ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବି ନାହିଁ; ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜନା ଥିଲେ, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ମୋ ପାଖରେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଭୀଷ୍ମୋ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣେତି ମେ ମତିଃ। ଶିଖଣ୍ଡିନୋ ଵଧେ ଯତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମାମକାଃ
ତେଣୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋ ଦୃଢ଼ ମତ; ଶିଖଣ୍ଡିନଙ୍କ ବଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୟାରି ରହନ୍ତୁ।
ତଥା ପ୍ରାଚ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯୋତ୍ତରାପଥାଃ । ସର୍ଵଥାଽସ୍ତ୍ରେଷୁ କୁଶଲାସ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ପିତାମହମ୍
ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତରର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ହି ଵୃକୋ ହନ୍ଯାତ୍ସିଂହଂ ମହାବଲମ୍ । ମା ସିଂହଂ ଜମ୍ବୁକେନେଵ ଘାତଯାମଃ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହକୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ଭେଡ଼ିଓ ତାକୁ ମାରିପାରିବ; ଆମେ ଶିଖଣ୍ଡିନି ଦ୍ୱାରା ସିଂହକୁ ଜମ୍ବୁକ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵାମଂ ଚକ୍ରଂ ଯୁଧାମନ୍ଯୁରୁତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଗୋପ୍ତାରୌ ଫାଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଫାଲ୍ଗୁନୋପି ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ବାମ ପକ୍ଷର ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଉତ୍ତମୌଜା ଡାହାଣ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ଦୁଇଁଜଣେ ଫାଲ୍ଗୁନାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଫାଲ୍ଗୁନା ମଧ୍ୟ ଶିଖଣ୍ଡିନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଯଥା ନ ହନ୍ଯାଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଦୁଃଶାସନ ତଥା କୁରୁ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଭୀଷ୍ମ ଅପସାରି ଯିବା ପରେ, ଦୁଃଶାସନ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ମାରିଯିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୟାକରି ଦେଖ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। କ୍ରୋଶତାଂ ଭୂମିପଲାନାଂ ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—ରାଜାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, 'ଯୋଡ଼, ଯୋଡ଼!' ବୋଲି।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷୈଶ୍ଚ ସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଭାରତ। ହଯହେଷିତନାଦୈଶ୍ଚ ରଥନେମିସ୍ଵନୈସ୍ତଥା
ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ, ସିଂହର ଦହାଡ଼, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହେଁହେଁ ଓ ରଥର ଚକ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଗାଜାନାଂ ବୃହତାଂ ଚୈଵ ଯୋଧାନାଂ ଚାପି ଗର୍ଜତାମ୍। କ୍ଷ୍ଵେଲିତାସ୍ଫୋଟିତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟୈସ୍ତୁମୁଲଂ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍
ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ତୁର୍ୟାଇଲେ, ଯୋଧାମାନେ ଗର୍ଜନ କରିଲେ, ଚିତ୍କାର, ଥପ୍ପଡ଼ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ନାଦରେ ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ତେଜନା ଛାଇଗଲା।
ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ଯୁକ୍ତମଶେଷତଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ
ମହାରାଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୟାରି ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଡ଼ିଲା।
ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଦୁଷ୍ପ୍ରଧୃଷ୍ଯାଣି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ସଶସ୍ରକଵଚାନି ଚ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ପିନ୍ଧି ଅପରାଜିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକାଶେ ସୈନ୍ଯାନି ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ। ତ୍ଵଦୀଯାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ
ପ୍ରକାଶ ହେବା ପରେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ଦୁଇଁଟି ମହାନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତ୍ର ନାଗା ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତାଃ। ଵିଭ୍ରାଜମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ରଥାନୀକାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନଗରାଣୀଵ ଭୂରିଶଃ । ଅତୀଵ ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ର ପିତା ତେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ରଥର ଦଳମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଏଉଁଠି, ତୁମର ପିତା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅତି ଚମକୁଥିଲେ।
ଧନୁର୍ଭିର୍ଋଷ୍ଟିଭିଃ ଖଙ୍ଗୈର୍ଗଦାଭିଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ । ଯୋଧାଃ ପ୍ରହରଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈସ୍ତେଷ୍ଵନୀକେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ
ଧନୁ, ବାଣ, ତଳଵାର, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୋଧାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଳରେ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଗଜାଃ ପଦାତା ରଥିନସ୍ତୁରଗାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ଵାଗୁରାକାରାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହାତୀ, ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାରମାନେ, ମନୁଷ୍ୟର ମହାପତି, ଶତ ଓ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଜାଲ ପରି ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜା ବହୁଵିଧାକାରା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତାଃ। ସ୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପରେଷାଂ ଚ ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତଃ ସହସ୍ରଶଃ
ବହୁ ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚ ଉଠିଥିଲେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ହଜାର ହଜାର ଚମକୁଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନା ମଣିଚିତ୍ରାଙ୍ଗା ଜ୍ଵଲନ୍ତ ଇଵ ପାଵକାଃ। ଅର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତୋ ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଗଜାରୋହାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ସୁନା ଓ ମଣିରେ ସଜିଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା, ହାତୀର ଚାଳକମାନେ ହଜାର ହଜାର ଅର୍ଚ୍ଛା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରକେତଵଃ ଶୁଭ୍ରା ମହେନ୍ଦ୍ରସଦନେଷ୍ଵିଵ। ସନ୍ନଦ୍ଧାସ୍ତେ ପ୍ରଵୀରାଶ୍ଚ ଦଦୃଶୁର୍ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବସଦନରେ ପରି, ସେହି ସାହସୀ ଯୋଧାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯତୈରାଯୁଧୈଶ୍ଚିତ୍ରାସ୍ତଲବଦ୍ଧାଃ କଲାପିନଃ । ଋଷଭାକ୍ଷା ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚମୂମୁଖଗତା ବଭୁଃ
ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର, ରଙ୍ଗିନ ତାଗ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା କୁଇଭର, ବୃଷଭ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦଳର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଶକୁନିଃ ସୌବଲଃ ଶଲ୍ଯ ଆଵନ୍ତ୍ଯୋଽଥ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦୌ କୈକେଯାଃ କାମ୍ଭୋଜଶ୍ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ
ସଉବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନି, ଶଲ୍ୟ, ଆବନ୍ତିର ରାଜା, ଜୟଦ୍ରଥ, କୈକୟର ବିନ୍ଦ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ, କାମ୍ଭୋଜର ସୁଦକ୍ଷିଣ—
ଶ୍ରୁତାଯୁଧଶ୍ଚ କାଲିଙ୍ଗୋ ଜଯତ୍ସେନଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ବୃହଦ୍ବଲଶ୍ଚ କୌଶଲ୍ଯଃ କୃତଵର୍ମା ଚ ସାତ୍ଵତଃ
ଶ୍ରୁତାୟୁଧ ନାମକ କଳିଙ୍ଗ, ରାଜା ଜୟତ୍ସେନ, କୌଶଳର ବୃହଦ୍ବଳ ଏବଂ ସାତ୍ୱତ ଗୋତ୍ରର କୃତବର୍ମା—
ଦଶୈତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ଶୂରାଃ ପରିଘବାହଵଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀନାଂ ପତଯୋ ଯଜ୍ଵାନୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାଃ
ଏହି ଦଶଜଣ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଲୋହାର ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ ଥିବା, ସେମାନେ ସେନାର ମାଲିକ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦାନରେ ଉଦାର।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗାଃ । ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ନୀତିମନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରଥୀ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ ସ୍ଵେଷ୍ଵନୀକେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ । ବଦ୍ଧକୃଷ୍ଣାଜିନାଃ ସର୍ଵେ ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧଶାଲିନଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କବଚ ପିନ୍ଧି, ସ୍ୱ ସ୍ୱ ଦଳରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗାଁରେ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ବାନ୍ଧା, ସେମାନେ ସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ହୃଷ୍ଟା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ। ସମର୍ଥା ଦଶ ଵାହିନ୍ଯଃ ପରିଗୃହ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୀକ୍ଷିତ, ଦଶଟି ସକ୍ଷମ ସେନା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଛି।
ଏକାଦଶୀ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ କୌରଵାଣାଂ ମହାଚମୂଃ । ଅଗ୍ରତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵୋଽଗ୍ରଣୀଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କୌରବମାନଙ୍କ ଏକାଦଶ ମହାସେନା ସମସ୍ତ ସେନାର ଆଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ।