ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାଦଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ। ଏନସା ତେନ ନାନ୍ଯଂ ସ ଉପାଶଙ୍କିତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଉଛି, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଅନ୍ୟକୁ ଅପୂର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମହାରାଜ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଯଃ ସର୍ଵମାଚରେତ୍। ସ ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ନିନ୍ଦିତାନି ସମାଚରନ୍
ମହାରାଜ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଏକାଏକି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନିକାରୋ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଯା । ଅନୁଭୂତଃ ସହାମାତ୍ଯୈଃ କ୍ଷାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ ଵନେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚତୁର ଚଳକଳାରେ ଯେଉଁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସହିଥିଲେ।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯୋଗବଲେନ ଚ
ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଶୃଣୁ ତତ୍ପୃଥିଵୀପାଲ ମା ଚ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ । ଦିଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ନୂନମିଦମେଵ ନରାଧିପ
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦୁଃଖରେ ମନ କରିବେ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାରାଶର୍ଯାଯ ଧୀମତେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପାରାଶର ପୁତ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କଥା କହିବି, ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯା ରାଜନ୍ଦୂରାଚ୍ଛ୍ରଵଣମେଵ ଚ । ପରଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମତୀତାନାଗତସ୍ଯ ଚ
ମହାରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଜାଣିବା, ଏବଂ ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ଘଟଣାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତୋତ୍ପତ୍ତିଵିଜ୍ଞାନମାକାଶେ ଚ ଗତିଃ ଶୁଭା । ଅସ୍ତ୍ରୈରସଙ୍ଗୋ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଵରଦାନାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ଜ୍ଞାନ, ଆକାଶରେ ଶୁଭ ଗତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦାନର ଫଳ।
ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଵିସ୍ତରେଣେଦଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭରତାନାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ତଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଭାରତମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଯେଉଁଠି ଶୁଣିଲେ ରୋମ ଖଡ଼ିଯାଏ।
ତେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଯତ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯୂଢେଷୁ ଚ ଵିଧାନତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେନାମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଶୃଙ୍ଗାର ହେଲାପରେ, ଦୁର୍ଯୋଧନ, ମହାରାଜ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁଃଶାସନ ରଥାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ। ଅନୀକାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵମନୁଚୋଦଯ
ଦୁଃଶାସନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ରଥଗୁଡିକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୋଡ଼, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର।
ଅଯଂ ସ ମାମଭିପ୍ରାପ୍ତୋ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସମାଗମଃ
ଏହି ହେଉଛି ସେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଅପେକ୍ଷିତ ମିଳନ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ନାତଃ କାର୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ରଣେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାତ୍। ହନ୍ଯୁଦ୍ଗୁପ୍ତୋ ହ୍ଯସୌ ପାର୍ଥାନ୍ସୋମକାଂଶ୍ଚ ସସୃଞ୍ଜଯାନ୍
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ଆଉ କିଛି ମୁଖ୍ୟ କାମ ମୁଁ ଭାବି ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଣ୍ଡବ, ସୋମକ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନାମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ତ୍ରୀ ହ୍ଯସୌ ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦୂର୍ତ୍ଯୋ ରଣେ ମମ
ଏବଂ ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବି ନାହିଁ; ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜନା ଥିଲେ, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ମୋ ପାଖରେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଭୀଷ୍ମୋ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣେତି ମେ ମତିଃ। ଶିଖଣ୍ଡିନୋ ଵଧେ ଯତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମାମକାଃ
ତେଣୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋ ଦୃଢ଼ ମତ; ଶିଖଣ୍ଡିନଙ୍କ ବଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୟାରି ରହନ୍ତୁ।
ତଥା ପ୍ରାଚ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯୋତ୍ତରାପଥାଃ । ସର୍ଵଥାଽସ୍ତ୍ରେଷୁ କୁଶଲାସ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ପିତାମହମ୍
ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତରର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ହି ଵୃକୋ ହନ୍ଯାତ୍ସିଂହଂ ମହାବଲମ୍ । ମା ସିଂହଂ ଜମ୍ବୁକେନେଵ ଘାତଯାମଃ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହକୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ଭେଡ଼ିଓ ତାକୁ ମାରିପାରିବ; ଆମେ ଶିଖଣ୍ଡିନି ଦ୍ୱାରା ସିଂହକୁ ଜମ୍ବୁକ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵାମଂ ଚକ୍ରଂ ଯୁଧାମନ୍ଯୁରୁତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଗୋପ୍ତାରୌ ଫାଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଫାଲ୍ଗୁନୋପି ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ବାମ ପକ୍ଷର ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଉତ୍ତମୌଜା ଡାହାଣ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ଦୁଇଁଜଣେ ଫାଲ୍ଗୁନାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଫାଲ୍ଗୁନା ମଧ୍ୟ ଶିଖଣ୍ଡିନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଯଥା ନ ହନ୍ଯାଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଦୁଃଶାସନ ତଥା କୁରୁ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଭୀଷ୍ମ ଅପସାରି ଯିବା ପରେ, ଦୁଃଶାସନ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ମାରିଯିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୟାକରି ଦେଖ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। କ୍ରୋଶତାଂ ଭୂମିପଲାନାଂ ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—ରାଜାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, 'ଯୋଡ଼, ଯୋଡ଼!' ବୋଲି।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷୈଶ୍ଚ ସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଭାରତ। ହଯହେଷିତନାଦୈଶ୍ଚ ରଥନେମିସ୍ଵନୈସ୍ତଥା
ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ, ସିଂହର ଦହାଡ଼, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହେଁହେଁ ଓ ରଥର ଚକ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।
ଗାଜାନାଂ ବୃହତାଂ ଚୈଵ ଯୋଧାନାଂ ଚାପି ଗର୍ଜତାମ୍। କ୍ଷ୍ଵେଲିତାସ୍ଫୋଟିତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟୈସ୍ତୁମୁଲଂ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍
ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ତୁର୍ୟାଇଲେ, ଯୋଧାମାନେ ଗର୍ଜନ କରିଲେ, ଚିତ୍କାର, ଥପ୍ପଡ଼ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ନାଦରେ ଚାରିପାଖରେ ଉତ୍ତେଜନା ଛାଇଗଲା।
ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାରାଜ ସର୍ଵଂ ଯୁକ୍ତମଶେଷତଃ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ
ମହାରାଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୟାରି ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଡ଼ିଲା।
ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଦୁଷ୍ପ୍ରଧୃଷ୍ଯାଣି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ସଶସ୍ରକଵଚାନି ଚ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ପିନ୍ଧି ଅପରାଜିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରକାଶେ ସୈନ୍ଯାନି ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ। ତ୍ଵଦୀଯାନାଂ ପରେଷାଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରଵନ୍ତି ମହାନ୍ତି ଚ
ପ୍ରକାଶ ହେବା ପରେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ଦୁଇଁଟି ମହାନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତ୍ର ନାଗା ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଜାମ୍ବୂନଦପରିଷ୍କୃତାଃ। ଵିଭ୍ରାଜମାନା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେଠାରେ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ମେଘ ଭିତରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ରଥାନୀକାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନଗରାଣୀଵ ଭୂରିଶଃ । ଅତୀଵ ଶୁଶୁଭେ ତତ୍ର ପିତା ତେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ରଥର ଦଳମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଏଉଁଠି, ତୁମର ପିତା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଅତି ଚମକୁଥିଲେ।
ଧନୁର୍ଭିର୍ଋଷ୍ଟିଭିଃ ଖଙ୍ଗୈର୍ଗଦାଭିଃ ଶକ୍ତିତୋମରୈଃ । ଯୋଧାଃ ପ୍ରହରଣୈଃ ଶୁଭ୍ରୈସ୍ତେଷ୍ଵନୀକେଷ୍ଵଵସ୍ଥିତାଃ
ଧନୁ, ବାଣ, ତଳଵାର, ଗଦା, ଶକ୍ତି, ତୋମର ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୋଧାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଳରେ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଗଜାଃ ପଦାତା ରଥିନସ୍ତୁରଗାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ଵାଗୁରାକାରାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହାତୀ, ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାରମାନେ, ମନୁଷ୍ୟର ମହାପତି, ଶତ ଓ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଜାଲ ପରି ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜା ବହୁଵିଧାକାରା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତାଃ। ସ୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପରେଷାଂ ଚ ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତଃ ସହସ୍ରଶଃ
ବହୁ ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚ ଉଠିଥିଲେ, ତୁମ ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନା, ହଜାର ହଜାର ଚମକୁଥିଲେ।