ଯଚ୍ଛରୀରୈରୁପାସ୍ତୀର୍ଣାଂ ନରଵାରଣଵାଜିନାମ୍ । ଶରଶକ୍ତିମହାଖଙ୍ଗତୋମରାକ୍ଷାଂ ମହାଭଯାମ୍। ପ୍ରାଵିଶନ୍କିତଵା ମନ୍ଦାଃ ସଭାଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁରାସଦାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ସଭାଟି ମାନବ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ଶବ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତୀର, ବାଣ, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ତୋମରା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥିଲା। ସେ ଅବିବେକୀ ଜୁଆରିମାନେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ?
ପ୍ରାଣଦ୍ଯୂତେ ପ୍ରତିଭଯେ କେଽଦୀଵ୍ଯନ୍ତ ନରର୍ଷଭାଃ । କେ ଜୀଯନ୍ତେ ଜିତାସ୍ତତ୍ର କୃତଲକ୍ଷ୍ଯା ନିପାତିତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମାଚ୍ଚାନ୍ତନଵାତ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଜୁଆରେ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖେଳିଥିଲେ, କେଉଁ ଜିତିଲେ, କେଉଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନିଶାନା ପୂରଣ କରି ନିପାତ ହେଲେ? ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରେ କିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ନ ହି ମେ ଶାନ୍ତିରସ୍ତୀହ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଵ୍ରତଂ ହତମ୍। ପିତରଂ ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଭୀଷ୍ମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ମୋ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଏଠି ମୋ ପାଖରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆର୍ତିଂ ମେ ହୃଦଯେ ରୂଢାଂ ମହତୀଂ ପୁତ୍ରହାନିଜାମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ମେ ସର୍ପିଷେଵାଗ୍ନିମୁଦ୍ଦୀପଯସି ସଞ୍ଜଯ
ପୁଅ ହାରାଇବାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟରେ ଚାପି ଯାଇଛି। ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଘୀରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳାଇବା ପରି ଆଉ ଭଲି ଦେଉଛ।
ମହାନ୍ତଂ ଭାରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତଂ ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ମନ୍ଯେ ଶୋଚନ୍ତି ପୁତ୍ରକାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭାର ଉଠାଇଥିଲେ ଓ ଖ୍ୟାତି ଅर्जନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ତାନି ଦୁଃଖାନି ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତାନ୍ଯହମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମେ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ସଞ୍ଜଯ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନ କରିଥିବା ଦୁଃଖମାନେ ଶୁଣିବି। ତେଣୁ, ସଞ୍ଜୟ, ଏଠି ଯାହା ଘଟିଛି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ମନ୍ଦସ୍ଯାବୁଦ୍ଧିସଂଭଵମ୍ । ଅପନୀତଂ ସୁନୀତଂ ଯତ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ଅବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏଠି କଣ ହାରାଇଗଲା ଓ କଣ ନିଜେ ରକ୍ଷା ହେଲା, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ଯତ୍କୃତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମେଣ ଜଯମିଚ୍ଛତା । ତେଜୋଯୁକ୍ତଂ କୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ଶଂସ ତଚ୍ଚାପ୍ଯଶେଷତଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ସହିତ, ସବୁ କଥା ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କର।
ଯଥା ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ । କ୍ରମେଣ ଯେନ ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ କାଲେ ଯଚ୍ଚ ଯଥାଽଭଵତ୍
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, କେଉଁ ଅନୁକ୍ରମରେ, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଭାବରେ ଘଟିଲା—
ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯମନୁପ୍ରଶ୍ନୋ ମହାରାଜ ଯଥାର୍ହସି। ନ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଦୋଷମିମମାସଙ୍କ୍ତୁମର୍ହସି
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଏହି ଦୋଷରେ ଅପୂର୍ବ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାଦଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ। ଏନସା ତେନ ନାନ୍ଯଂ ସ ଉପାଶଙ୍କିତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଉଛି, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଅନ୍ୟକୁ ଅପୂର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମହାରାଜ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଯଃ ସର୍ଵମାଚରେତ୍। ସ ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ନିନ୍ଦିତାନି ସମାଚରନ୍
ମହାରାଜ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଏକାଏକି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନିକାରୋ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଯା । ଅନୁଭୂତଃ ସହାମାତ୍ଯୈଃ କ୍ଷାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ ଵନେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚତୁର ଚଳକଳାରେ ଯେଉଁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସହିଥିଲେ।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯୋଗବଲେନ ଚ
ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଶୃଣୁ ତତ୍ପୃଥିଵୀପାଲ ମା ଚ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ । ଦିଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ନୂନମିଦମେଵ ନରାଧିପ
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦୁଃଖରେ ମନ କରିବେ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାରାଶର୍ଯାଯ ଧୀମତେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପାରାଶର ପୁତ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କଥା କହିବି, ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯା ରାଜନ୍ଦୂରାଚ୍ଛ୍ରଵଣମେଵ ଚ । ପରଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମତୀତାନାଗତସ୍ଯ ଚ
ମହାରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଜାଣିବା, ଏବଂ ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ଘଟଣାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତୋତ୍ପତ୍ତିଵିଜ୍ଞାନମାକାଶେ ଚ ଗତିଃ ଶୁଭା । ଅସ୍ତ୍ରୈରସଙ୍ଗୋ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଵରଦାନାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ଜ୍ଞାନ, ଆକାଶରେ ଶୁଭ ଗତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦାନର ଫଳ।
ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଵିସ୍ତରେଣେଦଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭରତାନାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ତଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଭାରତମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଯେଉଁଠି ଶୁଣିଲେ ରୋମ ଖଡ଼ିଯାଏ।
ତେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଯତ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯୂଢେଷୁ ଚ ଵିଧାନତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେନାମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଶୃଙ୍ଗାର ହେଲାପରେ, ଦୁର୍ଯୋଧନ, ମହାରାଜ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁଃଶାସନ ରଥାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମରକ୍ଷିଣଃ। ଅନୀକାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵମନୁଚୋଦଯ
ଦୁଃଶାସନ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ରଥଗୁଡିକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୋଡ଼, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କର।
ଅଯଂ ସ ମାମଭିପ୍ରାପ୍ତୋ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସମାଗମଃ
ଏହି ହେଉଛି ସେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଅପେକ୍ଷିତ ମିଳନ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ନାତଃ କାର୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ରଣେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାତ୍। ହନ୍ଯୁଦ୍ଗୁପ୍ତୋ ହ୍ଯସୌ ପାର୍ଥାନ୍ସୋମକାଂଶ୍ଚ ସସୃଞ୍ଜଯାନ୍
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ଆଉ କିଛି ମୁଖ୍ୟ କାମ ମୁଁ ଭାବି ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଣ୍ଡବ, ସୋମକ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ନାହଂ ହନ୍ଯାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନାମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ତ୍ରୀ ହ୍ଯସୌ ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦୂର୍ତ୍ଯୋ ରଣେ ମମ
ଏବଂ ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶିଖଣ୍ଡିନକୁ ମାରିବି ନାହିଁ; ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଜନା ଥିଲେ, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ମୋ ପାଖରେ ମାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଭୀଷ୍ମୋ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣେତି ମେ ମତିଃ। ଶିଖଣ୍ଡିନୋ ଵଧେ ଯତ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମାମକାଃ
ତେଣୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ମୋ ଦୃଢ଼ ମତ; ଶିଖଣ୍ଡିନଙ୍କ ବଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୟାରି ରହନ୍ତୁ।
ତଥା ପ୍ରାଚ୍ଯାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯୋତ୍ତରାପଥାଃ । ସର୍ଵଥାଽସ୍ତ୍ରେଷୁ କୁଶଲାସ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ପିତାମହମ୍
ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତରର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଅରକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ହି ଵୃକୋ ହନ୍ଯାତ୍ସିଂହଂ ମହାବଲମ୍ । ମା ସିଂହଂ ଜମ୍ବୁକେନେଵ ଘାତଯାମଃ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହକୁ ରକ୍ଷା କରାଯିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ଭେଡ଼ିଓ ତାକୁ ମାରିପାରିବ; ଆମେ ଶିଖଣ୍ଡିନି ଦ୍ୱାରା ସିଂହକୁ ଜମ୍ବୁକ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵାମଂ ଚକ୍ରଂ ଯୁଧାମନ୍ଯୁରୁତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ଗୋପ୍ତାରୌ ଫାଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଫାଲ୍ଗୁନୋପି ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ବାମ ପକ୍ଷର ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଉତ୍ତମୌଜା ଡାହାଣ ଚକ୍ର ଧରିଥିଲେ; ଦୁଇଁଜଣେ ଫାଲ୍ଗୁନାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଫାଲ୍ଗୁନା ମଧ୍ୟ ଶିଖଣ୍ଡିନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପାର୍ଥେନ ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଯଥା ନ ହନ୍ଯାଦ୍ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଦୁଃଶାସନ ତଥା କୁରୁ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଭୀଷ୍ମ ଅପସାରି ଯିବା ପରେ, ଦୁଃଶାସନ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ମାରିଯିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୟାକରି ଦେଖ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। କ୍ରୋଶତାଂ ଭୂମିପଲାନାଂ ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—ରାଜାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, 'ଯୋଡ଼, ଯୋଡ଼!' ବୋଲି।