କାଲୋ ନୂନଂ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକଦୁରତ୍ଯଯଃ । ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵଂ ଭୀଷ୍ମଂ ହତଂ ଶଂସସି ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି — ସମୟ ଏକ ଅପାର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସଂତପ୍ତୋ ମହଦ୍ଦୁଃଖମଚିନ୍ତଯନ୍ । ଆଶଂସେଽହଂ ପରଂ ତ୍ରାଣଂ ଭୀଷ୍ମାଚ୍ଛାନ୍ତନୁନନ୍ଦନାତ୍
ପୁଅର ଶୋକରେ ମୁଁ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛି। ମୁଁ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରିଥିଲି।
ଯଦାଦିତ୍ଯମିଵାପଶ୍ଯତ୍ପତିତଂ ଭ୍ରୁଵି ସଞ୍ଜଯ । ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଶାନ୍ତନଵଂ କିଂ ତଦା ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ମତ
ସଞ୍ଜୟ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏକ ଆକାଶରୁ ପଡିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିଲା, ତା ପରେ ସେ କଣ କଲା?
ନାହଂ ସ୍ଵେଷାଂ ପରେଷାଂ ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଞ୍ଜଯ ଚିନ୍ତଯନ୍ । ଶେଷଂ କିଂଚିତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପ୍ରତ୍ଯନୀକେ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ମୋ ମନରେ ଭାବିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋ ଦଳ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।
ଦାରୁଣଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମୋଽଯମୃଷିଭିଃ ସଂପ୍ରଦର୍ଶିତଃ । ଯତ୍ର ଶାନ୍ତନଵଂ ହତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମଟି ବହୁତ କଠିନ, ଯାହା ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହତ କରି ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଛନ୍ତି।
ଵଯଂ ଵା ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛାମୋ ଘାତଯିତ୍ଵା ମହାଵ୍ରତମ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଃ ପାର୍ଥା ନାପରାଧ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରକାଃ
ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାବାନଙ୍କୁ ମାରି ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଛୁ। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ପୁଅ, ସେମାନେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ।
ଏତଦାର୍ଯେଣ କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାସ୍ଵାପତ୍ସୁ ସଞ୍ଜଯ । ପରାକ୍ରମଃ ପରାଶକ୍ତିସ୍ତତ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଦୁର୍ବିପାକରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏହି। ସେଥିରେ ସାହସ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାକୁ ପଡିବ।
ଅନୀକାନି ଵିନିଘ୍ନନ୍ତଂ ହ୍ରୀମନ୍ତମପରାଜିତମ୍ । କଥଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ତାତଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ସଞ୍ଜୟ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ମାନ୍ୟତା ଓ ଅଜୟ ଶକ୍ତି ନେଇ ସେନାମାନେ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲେ?
ଯଥାଯୁକ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମଭିଃ। କଥଂ ଵା ନିହତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପିତା ସଞ୍ଜଯ ମେ ପରୈଃ
ସଞ୍ଜୟ, ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଦଳକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗଠନ କରି କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ମୋ ପିତା ଭୀଷ୍ମ କିପରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ?
ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ । ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ କିତଵୋ ହତେ ଭୀଷ୍ମେ କିମବ୍ରୁଵନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି ଓ ଚତୁର ଦୁଃଶାସନ କଣ କହିଥିଲେ?
ଯଚ୍ଛରୀରୈରୁପାସ୍ତୀର୍ଣାଂ ନରଵାରଣଵାଜିନାମ୍ । ଶରଶକ୍ତିମହାଖଙ୍ଗତୋମରାକ୍ଷାଂ ମହାଭଯାମ୍। ପ୍ରାଵିଶନ୍କିତଵା ମନ୍ଦାଃ ସଭାଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁରାସଦାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ସଭାଟି ମାନବ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ଶବ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତୀର, ବାଣ, ବଡ଼ ତଳୱାର ଓ ତୋମରା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥିଲା। ସେ ଅବିବେକୀ ଜୁଆରିମାନେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ?
ପ୍ରାଣଦ୍ଯୂତେ ପ୍ରତିଭଯେ କେଽଦୀଵ୍ଯନ୍ତ ନରର୍ଷଭାଃ । କେ ଜୀଯନ୍ତେ ଜିତାସ୍ତତ୍ର କୃତଲକ୍ଷ୍ଯା ନିପାତିତାଃ । ଅନ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମାଚ୍ଚାନ୍ତନଵାତ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଜୁଆରେ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖେଳିଥିଲେ, କେଉଁ ଜିତିଲେ, କେଉଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନିଶାନା ପୂରଣ କରି ନିପାତ ହେଲେ? ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରେ କିଏ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି, ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ନ ହି ମେ ଶାନ୍ତିରସ୍ତୀହ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଵ୍ରତଂ ହତମ୍। ପିତରଂ ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଭୀଷ୍ମମାହଵଶୋଭିନମ୍
ମୋ ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଏଠି ମୋ ପାଖରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆର୍ତିଂ ମେ ହୃଦଯେ ରୂଢାଂ ମହତୀଂ ପୁତ୍ରହାନିଜାମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ମେ ସର୍ପିଷେଵାଗ୍ନିମୁଦ୍ଦୀପଯସି ସଞ୍ଜଯ
ପୁଅ ହାରାଇବାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟରେ ଚାପି ଯାଇଛି। ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଘୀରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜ୍ୱଳାଇବା ପରି ଆଉ ଭଲି ଦେଉଛ।
ମହାନ୍ତଂ ଭାରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତଂ ସାର୍ଵଲୌକିକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ମନ୍ଯେ ଶୋଚନ୍ତି ପୁତ୍ରକାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭାର ଉଠାଇଥିଲେ ଓ ଖ୍ୟାତି ଅर्जନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି।
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ତାନି ଦୁଃଖାନି ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତାନ୍ଯହମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମେ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ସଞ୍ଜଯ
ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନ କରିଥିବା ଦୁଃଖମାନେ ଶୁଣିବି। ତେଣୁ, ସଞ୍ଜୟ, ଏଠି ଯାହା ଘଟିଛି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ମନ୍ଦସ୍ଯାବୁଦ୍ଧିସଂଭଵମ୍ । ଅପନୀତଂ ସୁନୀତଂ ଯତ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୋ ଅବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏଠି କଣ ହାରାଇଗଲା ଓ କଣ ନିଜେ ରକ୍ଷା ହେଲା, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ଯତ୍କୃତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀଷ୍ମେଣ ଜଯମିଚ୍ଛତା । ତେଜୋଯୁକ୍ତଂ କୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ଶଂସ ତଚ୍ଚାପ୍ଯଶେଷତଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ସହିତ, ସବୁ କଥା ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କର।
ଯଥା ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ । କ୍ରମେଣ ଯେନ ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ କାଲେ ଯଚ୍ଚ ଯଥାଽଭଵତ୍
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, କେଉଁ ଅନୁକ୍ରମରେ, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ଭାବରେ ଘଟିଲା—
ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯମନୁପ୍ରଶ୍ନୋ ମହାରାଜ ଯଥାର୍ହସି। ନ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଦୋଷମିମମାସଙ୍କ୍ତୁମର୍ହସି
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଏହି ଦୋଷରେ ଅପୂର୍ବ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାଦଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ। ଏନସା ତେନ ନାନ୍ଯଂ ସ ଉପାଶଙ୍କିତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଉଛି, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଅନ୍ୟକୁ ଅପୂର୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମହାରାଜ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଯଃ ସର୍ଵମାଚରେତ୍। ସ ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ନିନ୍ଦିତାନି ସମାଚରନ୍
ମହାରାଜ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଏକାଏକି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନିକାରୋ ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞୈଃ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଯା । ଅନୁଭୂତଃ ସହାମାତ୍ଯୈଃ କ୍ଷାନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଚିରଂ ଵନେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚତୁର ଚଳକଳାରେ ଯେଉଁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସହିଥିଲେ।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯୋଗବଲେନ ଚ
ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଶୃଣୁ ତତ୍ପୃଥିଵୀପାଲ ମା ଚ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ । ଦିଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରା ନୂନମିଦମେଵ ନରାଧିପ
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦୁଃଖରେ ମନ କରିବେ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାରାଶର୍ଯାଯ ଧୀମତେ। ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପାରାଶର ପୁତ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କଥା କହିବି, ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯା ରାଜନ୍ଦୂରାଚ୍ଛ୍ରଵଣମେଵ ଚ । ପରଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନମତୀତାନାଗତସ୍ଯ ଚ
ମହାରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଜାଣିବା, ଏବଂ ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ଘଟଣାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତୋତ୍ପତ୍ତିଵିଜ୍ଞାନମାକାଶେ ଚ ଗତିଃ ଶୁଭା । ଅସ୍ତ୍ରୈରସଙ୍ଗୋ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଵରଦାନାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ଜ୍ଞାନ, ଆକାଶରେ ଶୁଭ ଗତି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦାନର ଫଳ।
ଶ୍ରୃଣୁ ମେ ଵିସ୍ତରେଣେଦଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭରତାନାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଥା ତଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ମୋ ଠାରୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ବିବରଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଭାରତମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଯେଉଁଠି ଶୁଣିଲେ ରୋମ ଖଡ଼ିଯାଏ।
ତେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଯତ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯୂଢେଷୁ ଚ ଵିଧାନତଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ମହାରାଜ ଦୁଃଶାସନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେନାମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଶୃଙ୍ଗାର ହେଲାପରେ, ଦୁର୍ଯୋଧନ, ମହାରାଜ, ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ।