କଥଂ ଚାତିରଥସ୍ତେନ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯେନ ଶିଖଣ୍ଡିନା। ଭୀଷ୍ମୋ ଵିନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦଃ
ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଅତିରଥ ଭଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କିପରି ବଧ କଲେ?
ଯଃ ସ୍ପର୍ଧତେ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଜିତଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ଯେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ପରଶୁରାମଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିଥିଲେ, ଯେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଥିଲେ, ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା—
ତଂ ହତଂ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥକୁଲୋଦିତମ୍ । ସଞ୍ଜଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଵୀରଂ ଯେନ ଶର୍ମ ନ ଵିଦ୍ମହେ
ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ କହ, କିପରି ଏହି ମହାରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, କାରଣ ଆମେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ମାମକାଃ କେ ମହେଷ୍ଵାସା ନାଜହୁଃ ସଞ୍ଜଯାଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାଃ କେ ଵୀରାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ମୋ ସେନାର କେଉଁ ମହାଧନୁର୍ବୀରମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ, ଏବଂ କେଉଁ ଶୂରବୀରମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ?
ଯଚ୍ଛିଖଣ୍ଡିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ଭୀଷ୍ମମଭ୍ଯଯୁଃ । କଚ୍ଚିତ୍ତେ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନାଜହୁଃ ସଞ୍ଜଯାଚ୍ଯୁତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସଞ୍ଜୟ, କୌରବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଇନାହିଁ କି?
ଅଶ୍ମସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ମୁଦୃଢଂ ମମ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ନ ଦୀର୍ଯତେ
ମୋର ହୃଦୟଟି ନିଶ୍ଚୟ ପଥରରେ ତିଆରି, ଏତେ ଦୃଢ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ, କାରଣ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭୀଷ୍ମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ମୋର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ନାହିଁ।
ଯସ୍ମିନ୍ସତ୍ଯଂ ଚ ମେଧା ଚ ନୀତିଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭେ । ଅପ୍ରମେଯାଣି ଦୁର୍ଧର୍ଷେ କଥଂ ସ ନିହତୋ ଯୁଧି
ଯେଉଁ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ନୀତି ଥିଲା, ଯିଏ ଅପରିମାପ ଏବଂ ଅଜୟ, ସେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ?
ମୌର୍ଵୀଘୋଷସ୍ତନଯୁତ୍ନୁଃ ପୃଷତ୍କପୃଷତୋ ମହାନ୍ । ଧନୁର୍ହ୍ରାଦମହାଶବ୍ଦୋ ମହାମେଘ ଇଵୋନ୍ନତଃ
ଧନୁର ତାରର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ, ତୀର ଉପରେ ତୀରର ଗୁଞ୍ଜନ, ଧନୁର ଗଭୀର ଶବ୍ଦ—ଏହି ସବୁ ଏକ ବଡ଼ ବଦଳ କଳା ମେଘର ଭଳି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।
ଯୋଽଭ୍ଯଵର୍ଷତ କୌନ୍ତେଯାନ୍ସପାଞ୍ଚାଲାନ୍ସସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ନିଘ୍ନନ୍ପରଥାନ୍ଵୀରୋ ଦାନଵାନିଵ ଵଜ୍ରଭୃତ୍
ଯିଏ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପଞ୍ଚାଳ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷ ରଥମାନେକୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବା ପରି ହତ କରିଥିଲେ—
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରସାଗରଂ ଘୋରଂ ବାଣଗ୍ରହଂ ଦୁରାସଦମ୍ । କାର୍ମୁକୋର୍ମିଣମକ୍ଷଯ୍ଯମଦ୍ଵୀପଂ ଚଲମପ୍ଲଵମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଯାହାର ତୀର ତରଙ୍ଗ, ଅପାର, ଦ୍ୱୀପ ନାହିଁ, ଚଳିତ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ—
ଗଦାସିମକରାଵାସଂ ହଯାଵର୍ତ୍ତଂ ଗଜାକୁଲମ୍ । ପଦାତିମତ୍ସ୍ଯକଲିଲଂ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନମ୍
ଯାହାର ଗଭୀରତାରେ ଗଦା ଏବଂ ତଳୱାର ମାଛ, ଘୋଡା ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ହାତୀ ଦଳ, ପଦାତି ମାଛର ଭଳି ହଲା, ଶଂଖ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା—
ହଯାନ୍ଗଜପଦାତୀଂଶ୍ଚ ରଥାଂଶ୍ଚ ତରସା ବହୂନ୍ । ନିମଞ୍ଜଯନ୍ତଂ ସମରେ ପରଵୀରାପହାରିଣମ୍
ଯିଏ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଅନେକ ଘୋଡା, ହାତୀ, ପଦାତି ଏବଂ ରଥମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡୁବାଇଦେଲେ, ଶତ୍ରୁବିରମାନେର ଶକ୍ତି ଛିନିନେଲେ—
ଵିଦହ୍ଯମାନଂ କୋପେନ ତେଜସା ଚ ପରଂତପମ୍ । ଵେଲେଵ ମକରାଵାସଂ କେ ଵୀରାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଲେ—ସାଗରରେ ମାଛ ଭଳି—ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା ବୀରମାନେ କିଏ?
ଭୀଷ୍ମୋ ଯଦକରୋତ୍କର୍ମ ସମରେ ସଞ୍ଜଯାରିହା । ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ କେ ତସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁରୋଽଭଵନ୍
ସଞ୍ଜୟ, ଶତ୍ରୁହନ୍ତା, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କିଏ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ?
କେ ରକ୍ଷନ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ଚକ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ପୃଷ୍ଠତଃ କେ ପରାନ୍ଵୀରାନପାସେଧନ୍ଯତଵ୍ରତାଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଡାହାଣ ଚକ୍ରକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ପଛରୁ କିଏ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଥିବା ବୀରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
କେ ପୁରସ୍ତାଦଵର୍ତନ୍ତ ରକ୍ଷନ୍ତୋ ଭୀଷ୍ମମନ୍ତିକେ। କେ ରକ୍ଷନ୍ନୁତ୍ତରଂ ଚକ୍ରଂ ଵୀରା ଵୀରକସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯତଃ
କିଏ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୀରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଚକ୍ରକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
ଵାମେ ଚକ୍ରେ ଵର୍ତମାନାଃ କେଽଘ୍ନନ୍ସଞ୍ଜଯ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ଅଗ୍ନତୋଽଗ୍ନ୍ଯମନୀକେଷୁ କେଽଭ୍ଯରକ୍ଷନ୍ଦୁରାସଦମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ବାମ ଚକ୍ରରେ ଥିବା କିଏ ସୃଞ୍ଜୟମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ଆଗ ଏବଂ ପଛ ଦଳରେ କିଏ ସେ ଅଜୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
ପାର୍ଶ୍ଵତଃ କେଽଭ୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଦୁର୍ଗମାଂ ଗତିମ୍। ସମୂହେ କେ ପରାନ୍ଵୀରାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ସଞ୍ଜଯ
ଅଗ୍ରଗତିରେ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ସେନା ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶତ୍ରୁବିରମାନେକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ?
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ କଥଂ ଵୀରୈର୍ଗୋପ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତେନ ତେ। ଦୁର୍ଜଯାନାମନୀକାନି ନାଜଯଂସ୍ତରସା ଯୁଧି
ବୀରମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ, ତଥାପି ତୁମର ଅଜୟ ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିଲେନାହିଁ କିପରି?
ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରସ୍ଯେଵ ପରମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। କଥଂ ପ୍ରହର୍ତୁମପି ତେ ଶେକୁଃ ସଞ୍ଜଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭଳି, ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିଲେ, ସଞ୍ଜୟ?
ଯସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ କୁରଵଃ ପରୈଃ । ତଂ ନିମଗ୍ନଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶଂସସି ସଞ୍ଜଯ
ଯାହାର ଦ୍ୱୀପରେ କୌରବମାନେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସଞ୍ଜୟ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭୀଷ୍ମ କିପରି ଡୁବିଗଲେ?
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମମ ପୁତ୍ରୋ ବୃହଦ୍ବଲଃ । ନ ପାଣ୍ଡଵାନଗଣଯତ୍କଥଂ ସ ନିହତଃ ପରୈଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ମୋର ପୁଅ ବୃହଦ୍ବଳା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଗଣନା କରିନଥିଲେ, ସେ କିପରି ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ?
ଯଃ ପୁରା ଵିବୁଧୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସହାଯେ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ । କାଙ୍କ୍ଷିତୋ ଦାନଵାନ୍ଧ୍ନଦ୍ଭିଃ ପିତା ମମ ମହାଵ୍ରତଃ
ଯିଏ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ଯାହାକୁ ନିଜ ଶତ୍ରୁ ଭାବି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେ ମୋର ପିତା, ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ଯସ୍ମିଜ୍ଜାତେ ମହାଵୀର୍ଯେ ଶାନ୍ତନୁର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ଶୋକଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଚ ଦୁଃସ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାଜହାତ୍ସ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖିତା ଏବଂ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅପସାରିଗଲା।
ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପରାଯଣଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତଂ ଶୁଚିମ୍। ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ଵଜ୍ଞଂ କଥଂ ଶଂସସି ମେ ହତମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପବିତ୍ର ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ବୋଲି କିପରି କହୁଛ?
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିନଯୋପେତଂ ଶାନ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍। ହତଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଯେ ଶେଷଂ ହତଂ ବଲମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶାନ୍ତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଥିବା ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆମର ବାକି ସେନା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଧର୍ମାଦଧର୍ମୋ ବଲଵାନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ । ଯତ୍ର ଵୃଦ୍ଧଂ ଗୁରୁଂ ହତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମୋର ଭାବନା ହେଉଛି, ଧର୍ମ ଉପରେ ଅଧର୍ମ ଏବେ ବଳିଆ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିଜ ବୟସ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପୁରା ରାମଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନୁତ୍ତମଃ । ଅମ୍ବାର୍ଥମୁଦ୍ଯତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମେଣ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ
ପୂର୍ବେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅମ୍ବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରସମକର୍ମାଣଂ କକୁଦଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍। ହତଂ ଶଂସସି ମେ ଭୀଷ୍ମଂ କିଂ ନୁ ଦୁଃଖମତଃ ପରମ୍
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋତେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ କହୁଛ, ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ଅସକୃତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଵ୍ରାତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯେନ ଵିନିର୍ଜିତାଃ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଵୀରେଣ ପରଵୀରନିଘାତିନା। ନ ହତୋ ଯୋ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସ ହତୋଽଦ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯିଏ ବାରମ୍ବାର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ, ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ବୀର, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିନଥିଲେ, ଏବେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।