ନିକୃନ୍ତନ୍ତମନୀକାନି ଶରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ମନସ୍ଵିନମ୍ । ଚାପଵ୍ଯାତ୍ତାନନଂ ଘୋରମସିଜିହ୍ଵଂ ଦୁରାସଦମ୍
ଯେ ମନରେ ଦୃଢ଼, ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେନାକୁ କାଟୁଥିଲେ, ଧନୁର୍ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଖୋଲି ଭୟଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ସହିଥିଲେ?
ଅନର୍ହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ହ୍ରୀମନ୍ତମପରାଜିତମ୍ । ପାତଯାମାସ କୌନ୍ତେଯଃ କଥଂ ତମଜିତଂ ଯୁଧି
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର କିପରି ଏହି ଅପରାଜିତ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କଲେ?
ଉଗ୍ରଧନ୍ଵାନମୁଗ୍ରେଷୁଂ ଵର୍ତମାନଂ ରଥୋତ୍ତମେ । ପରେଷାମୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ପ୍ରଚିନ୍ଵନ୍ତମଥେଷୁଭିଃ
ଯେ ଉଗ୍ର ଧନୁ ଧରି, ଉଗ୍ର ତୀର ନିକ୍ଷେପ କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଦଢ଼ି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କଲେ?
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଦ୍ଯତମାହଵେ । କାଲାଗ୍ନିମିଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ସମଚେଷ୍ଟତ ନିତ୍ଯଶଃ
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଏହି ବଡ଼ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଅପରାଜିତ ଭାବରେ ଚଳିଥିଲେ।
ପରିକୃଷ୍ଯ ସ ସେନାଂ ତୁ ଦଶରାତ୍ରମନୀକହା । ଦଗାମାସ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଃ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଦଶ ରାତି ସେନାକୁ ଘେରି, ଏହି ଅନୀକ ହନନକାରୀ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଦିନ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଜଳି ଉଠିଲେ।
ଯଃ ସ ଶକ୍ର ଇଵାକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶରମଯଂ କ୍ଷିପନ୍ । ଜଘାନ ଯୁଧି ଯୋଧାନାମର୍ବୁଦଂ ଦଶଭିର୍ଦିନୈଃ
ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅସୀମ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ଦଶ ଦିନରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ କୋଟି ଯୋଧାକୁ ମାରିଦେଲେ?
ସ ଶେତେ ନିହତୋ ଭୂମୌ ଵାତଭୁଗ୍ନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ । ମମ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେନାଜୌ ଯଥା ନାର୍ହତି ଭାରତଃ
ସେ ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଗଛ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୋ ଭୁଲ ଉପଦେଶରେ, ଭାରତ, ଯେଉଁ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ପତିତ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା ନାହିଁ।
କଥଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀ । ପ୍ରହର୍ତୁମଶକତ୍ତତ୍ର ଭୀଷ୍ମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନା ସେଉଁଠି ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଭଳି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ କିପରି?
କଥଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଗ୍ରାମଂ ପ୍ରାକୁର୍ଵନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ। କଥଂ ଚ ନାଜଯଦ୍ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣେ ଜୀଵତି ସଞ୍ଜଯ
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ କିପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଡ୍ରୋଣ ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ କିପରି ଜୟ ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ?
କୃପେ ସନ୍ନିହିତେ ତତ୍ର ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜେ ତଥା। ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥଂ ସ ନିଧନଂ ଗତଃ
କୃପା ଏଠାରେ ଥିଲେ, ଭରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ, ଆଘାତକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିପରି ନିଧନ ହେଲେ?
କଥଂ ଚାତିରଥସ୍ତେନ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯେନ ଶିଖଣ୍ଡିନା। ଭୀଷ୍ମୋ ଵିନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦଃ
ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଅତିରଥ ଭଳି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କିପରି ବଧ କଲେ?
ଯଃ ସ୍ପର୍ଧତେ ରଣେ ନିତ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଜିତଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍
ଯେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ପରଶୁରାମଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିଥିଲେ, ଯେ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଥିଲେ, ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା—
ତଂ ହତଂ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥକୁଲୋଦିତମ୍ । ସଞ୍ଜଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଵୀରଂ ଯେନ ଶର୍ମ ନ ଵିଦ୍ମହେ
ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ କହ, କିପରି ଏହି ମହାରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, କାରଣ ଆମେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ମାମକାଃ କେ ମହେଷ୍ଵାସା ନାଜହୁଃ ସଞ୍ଜଯାଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାଃ କେ ଵୀରାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ମୋ ସେନାର କେଉଁ ମହାଧନୁର୍ବୀରମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ, ସଞ୍ଜୟ, ଏବଂ କେଉଁ ଶୂରବୀରମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ?
ଯଚ୍ଛିଖଣ୍ଡିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ଭୀଷ୍ମମଭ୍ଯଯୁଃ । କଚ୍ଚିତ୍ତେ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନାଜହୁଃ ସଞ୍ଜଯାଚ୍ଯୁତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-କବଚ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସଞ୍ଜୟ, କୌରବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଇନାହିଁ କି?
ଅଶ୍ମସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ମୁଦୃଢଂ ମମ। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ନ ଦୀର୍ଯତେ
ମୋର ହୃଦୟଟି ନିଶ୍ଚୟ ପଥରରେ ତିଆରି, ଏତେ ଦୃଢ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ, କାରଣ ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭୀଷ୍ମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ମୋର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗି ନାହିଁ।
ଯସ୍ମିନ୍ସତ୍ଯଂ ଚ ମେଧା ଚ ନୀତିଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭେ । ଅପ୍ରମେଯାଣି ଦୁର୍ଧର୍ଷେ କଥଂ ସ ନିହତୋ ଯୁଧି
ଯେଉଁ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ନୀତି ଥିଲା, ଯିଏ ଅପରିମାପ ଏବଂ ଅଜୟ, ସେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ?
ମୌର୍ଵୀଘୋଷସ୍ତନଯୁତ୍ନୁଃ ପୃଷତ୍କପୃଷତୋ ମହାନ୍ । ଧନୁର୍ହ୍ରାଦମହାଶବ୍ଦୋ ମହାମେଘ ଇଵୋନ୍ନତଃ
ଧନୁର ତାରର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ, ତୀର ଉପରେ ତୀରର ଗୁଞ୍ଜନ, ଧନୁର ଗଭୀର ଶବ୍ଦ—ଏହି ସବୁ ଏକ ବଡ଼ ବଦଳ କଳା ମେଘର ଭଳି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।
ଯୋଽଭ୍ଯଵର୍ଷତ କୌନ୍ତେଯାନ୍ସପାଞ୍ଚାଲାନ୍ସସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ନିଘ୍ନନ୍ପରଥାନ୍ଵୀରୋ ଦାନଵାନିଵ ଵଜ୍ରଭୃତ୍
ଯିଏ କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପଞ୍ଚାଳ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ, ପ୍ରତିପକ୍ଷ ରଥମାନେକୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବା ପରି ହତ କରିଥିଲେ—
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରସାଗରଂ ଘୋରଂ ବାଣଗ୍ରହଂ ଦୁରାସଦମ୍ । କାର୍ମୁକୋର୍ମିଣମକ୍ଷଯ୍ଯମଦ୍ଵୀପଂ ଚଲମପ୍ଲଵମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ସାଗର, ଯାହାର ତୀର ତରଙ୍ଗ, ଅପାର, ଦ୍ୱୀପ ନାହିଁ, ଚଳିତ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ—
ଗଦାସିମକରାଵାସଂ ହଯାଵର୍ତ୍ତଂ ଗଜାକୁଲମ୍ । ପଦାତିମତ୍ସ୍ଯକଲିଲଂ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନମ୍
ଯାହାର ଗଭୀରତାରେ ଗଦା ଏବଂ ତଳୱାର ମାଛ, ଘୋଡା ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ହାତୀ ଦଳ, ପଦାତି ମାଛର ଭଳି ହଲା, ଶଂଖ ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା—
ହଯାନ୍ଗଜପଦାତୀଂଶ୍ଚ ରଥାଂଶ୍ଚ ତରସା ବହୂନ୍ । ନିମଞ୍ଜଯନ୍ତଂ ସମରେ ପରଵୀରାପହାରିଣମ୍
ଯିଏ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଅନେକ ଘୋଡା, ହାତୀ, ପଦାତି ଏବଂ ରଥମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡୁବାଇଦେଲେ, ଶତ୍ରୁବିରମାନେର ଶକ୍ତି ଛିନିନେଲେ—
ଵିଦହ୍ଯମାନଂ କୋପେନ ତେଜସା ଚ ପରଂତପମ୍ । ଵେଲେଵ ମକରାଵାସଂ କେ ଵୀରାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଲେ—ସାଗରରେ ମାଛ ଭଳି—ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା ବୀରମାନେ କିଏ?
ଭୀଷ୍ମୋ ଯଦକରୋତ୍କର୍ମ ସମରେ ସଞ୍ଜଯାରିହା । ଦୁର୍ଯୋଧନହିତାର୍ଥାଯ କେ ତସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁରୋଽଭଵନ୍
ସଞ୍ଜୟ, ଶତ୍ରୁହନ୍ତା, ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କରିଥିଲେ? ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କିଏ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ?
କେ ରକ୍ଷନ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ଚକ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ପୃଷ୍ଠତଃ କେ ପରାନ୍ଵୀରାନପାସେଧନ୍ଯତଵ୍ରତାଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଡାହାଣ ଚକ୍ରକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ପଛରୁ କିଏ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଥିବା ବୀରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
କେ ପୁରସ୍ତାଦଵର୍ତନ୍ତ ରକ୍ଷନ୍ତୋ ଭୀଷ୍ମମନ୍ତିକେ। କେ ରକ୍ଷନ୍ନୁତ୍ତରଂ ଚକ୍ରଂ ଵୀରା ଵୀରକସ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯତଃ
କିଏ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୀରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଚକ୍ରକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
ଵାମେ ଚକ୍ରେ ଵର୍ତମାନାଃ କେଽଘ୍ନନ୍ସଞ୍ଜଯ ସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ଅଗ୍ନତୋଽଗ୍ନ୍ଯମନୀକେଷୁ କେଽଭ୍ଯରକ୍ଷନ୍ଦୁରାସଦମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ବାମ ଚକ୍ରରେ ଥିବା କିଏ ସୃଞ୍ଜୟମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ? ଆଗ ଏବଂ ପଛ ଦଳରେ କିଏ ସେ ଅଜୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ?
ପାର୍ଶ୍ଵତଃ କେଽଭ୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଦୁର୍ଗମାଂ ଗତିମ୍। ସମୂହେ କେ ପରାନ୍ଵୀରାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ସଞ୍ଜଯ
ଅଗ୍ରଗତିରେ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ସଞ୍ଜୟ, ସେନା ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଶତ୍ରୁବିରମାନେକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ?
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ କଥଂ ଵୀରୈର୍ଗୋପ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତେନ ତେ। ଦୁର୍ଜଯାନାମନୀକାନି ନାଜଯଂସ୍ତରସା ଯୁଧି
ବୀରମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ, ତଥାପି ତୁମର ଅଜୟ ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୀଘ୍ର ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିଲେନାହିଁ କିପରି?
ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରସ୍ଯେଵ ପରମସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ। କଥଂ ପ୍ରହର୍ତୁମପି ତେ ଶେକୁଃ ସଞ୍ଜଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭଳି, ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିଲେ, ସଞ୍ଜୟ?