ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତଂ ରାଜନ୍ଵିପୁଲତ୍ଵେନ ଚାନଘ। ଶ୍ରୂଯତେ ପରମୋଦାରଃ ପତଗୋଽସୌ ଵିଭାଵସୁଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବିଭାବସୁ ପକ୍ଷୀର ଚଉଡ଼ା ଅଠାଉଁ ପଞ୍ଚାନବେ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ସେ ବଡ଼ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଏତତ୍ପ୍ରମାଣମର୍କସ୍ଯ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମିହ ଭାରତ । ସ ରାହୁଶ୍ଛାଦଯତ୍ଯେତୌ ଯଥାକାଲଂ ମହାତ୍ତଯା
ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାପ ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଭାରତ । ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବଡ଼ ଆକାର ଦ୍ୱାରା ଯଥାସମୟରେ ଢାକି ଦେଇଥାଏ ।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ମହାରାଜ ସଂକ୍ଷେପୋଽଯମୁଦାହୃତଃ । ଇତ୍ଯେତତ୍ତେ ମହାରାଜ ପୃଚ୍ଛତଃ ଶାସ୍ତ୍ରଚକ୍ଷୁଷା
ହେ ମହାରାଜ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବର୍ଣ୍ନନା ଦିଆଯାଇଛି । ଏହିପରି ଭାବରେ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି ।
ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ମାଚ୍ଛମମଵାପ୍ନୁହି । ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସନିର୍ମାଣମିଦଂ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ କଥା ସତ୍ୟ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି । ତେଣୁ ଶାନ୍ତି ପାଅ । ମୁଁ ଯେପରି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି, ଏହି ଜଗତ ତାହିଁପରି ଅଛି ।
ତସ୍ମାଦାଶ୍ଵସ କୌରଵ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ପ୍ରତି। ଶ୍ରୁତ୍ଵେଦଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିପର୍ଵ ମନୋନୁଗମ୍
ତେଣୁ ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବିଷୟରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଅ । ଏହି ଭୂମି ବିଷୟକ ପର୍ବ ଶୁଣିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ।
ଶ୍ରୀମାନ୍ଭଵତି ରାଜନ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ସାଧୁସଂମତଃ । ଆଯୁର୍ବଲଂ ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ତେଜଶ୍ଚ ଵର୍ଧତେ
ରାଜନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରୀମାନ୍, ସଫଳ ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, କୀର୍ତି ଓ ତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ମହୀପାଲ ପର୍ଵଣୀଦଂ ଯତଵ୍ରତଃ । ପ୍ରୀଯନ୍ତେ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ ପିତାମହାଃ
ହେ ଭୂମିର ରକ୍ଷକ, ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଭାବରେ ଏହି ପର୍ବ ଶୁଣିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ।
ଇଦଂ ତୁ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ଯତ୍ର ଵର୍ତାମହେ ଵଯମ୍। ପୂର୍ଵୈଃ ପ୍ରଵର୍ତିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଵାନସି
ଏହି ଭାରତ ଭୂମି, ଯେଉଁଠି ଆମେ ବସୁଛୁ, ପୂର୍ବଜମାନେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ ।
ଅଥ ଗାଵଲ୍ଗଣିର୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସଂଯୁଗାଦେତ୍ଯ ଭାରତ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଭାରତ, ଜ୍ଞାନୀ ଗାବଲ୍ଗଣୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ଏବଂ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସଂଯୁଗ ଭୂମିରୁ ଆସିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ । ଆଚଷ୍ଟ ନିହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍
ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ଧ୍ୟାନରତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଭାରତମାନଙ୍କ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିହତ ହେବାର ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସଞ୍ଜଯୋଽହଂ ମହାରାଜ ନମସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ। ହତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ
ମହାରାଜ, ମୁଁ ସଞ୍ଜୟ। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଭାରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତମାନଙ୍କ ପିତାମହ, ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କକୁଦଂ ସର୍ଵଯୋଧାନାଂ ଧାମ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍। ଶରତଲ୍ପଗତଃ ସୋଽଦ୍ଯ ଶେତେ କୁରୁପିତାମହଃ
ସମସ୍ତ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, କୁରୁମାନଙ୍କ ପିତାମହ, ଏବେ ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦ୍ଯୂତଂ ପୁତ୍ରସ୍ତଵାକରୋତ୍। ସ ଶେତେ ନିହତୋ ରାଜନ୍ସଂଖ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୁଆ ଖେଳିଥିଲେ, ସେଇ ଭୀଷ୍ମ, ରଣଭୂମିରେ ଶିଖଣ୍ଡିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି, ରାଜା।
ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ପୃଥିଵୀପାଲାନ୍ସମଵେତାନ୍ମହାମୃଧେ । ଜିଗାଯୈକରଥେନୈଵ କାଶିପୁର୍ଯାଂ ମହାରଥଃ
ଯିଏ ଏକା ରଥରେ ବସି, କାଶୀର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ—
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ରଣେ ରାମଂ ଯୋଽଯୁଧ୍ଯଦପସଂଭ୍ରମଃ । ନ ହତୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ସ ହତୋଽଦ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନା
ଯିଏ ଯାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ସହ ଭୟ ନାହିଁ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇନଥିଲେ, ସେ ଆଜି ଶିଖଣ୍ଡିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଃ ଶୌର୍ଯେ ସ୍ଥୈର୍ଯେ ଚ ହିମଵାନିଵ । ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯୋ ସହିଷ୍ଣୁତ୍ଵେ ଧରାସମଃ
ଶୌର୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି, ଧୃଢତାରେ ହିମାଳୟ ପରି, ଗଭୀରତାରେ ସାଗର ପରି, ସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୃଥିବୀ ପରି ସେ ଥିଲେ।
ଶରଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଧନୁର୍ଵକ୍ରଃ ଖଙ୍ଗିଜିହ୍ଵୋ ଦୁରାସଦଃ। ନରସିଂହଃ ପିତା ତେଽଦ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯେନ ନିପାତିତଃ
ଶରଦ ଦନ୍ତ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧନୁ, ତଳୱାର ପରି ଜିହ୍ବା, ଅଜୟ, ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ନରସିଂହ, ଆଜି ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାସୈନ୍ଯଂ ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଦ୍ଯତମାହଵେ। ପ୍ରାଵେପତ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ଗୋଗଣଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଉଠିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା, ଯେପରି ଗୋମାନ୍ୟ ଶିଂହକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୁଏ।
ପରିରକ୍ଷ୍ଯ ସ ସେନାଂ ତେ ଦଶରାତ୍ରମନୀକହା । ଜଗାମାସ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଃ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ଦଶ ଦିନ ଆପଣଙ୍କ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅସ୍ତ ହେଲେ।
ଯଃ ସ ଶକ୍ର ଇଵାକ୍ଷୋଭ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ବାଣାନ୍ସହସ୍ରଶଃ। ଜଘାନ ଯୁଧି ଯୋଧାନାମର୍ବୁଦଂ ଦଶଭିର୍ଦିନୈଃ
ଅଚଳ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ର ପରି, ହଜାର ହଜାର ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରି, ଦଶ ଦିନରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ କୋଟି ଯୋଧାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ଶେତେ ନିହତୋ ଭୂମୌ ଵାତଭଗ୍ନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ। ତଵ ଦୁର୍ମନ୍ତ୍ରିତେ ରାଜନ୍ଯଥା ନାର୍ହଃ ସ ଭାରତ
ସେ ଏବେ ଭୂମିରେ ନିହତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି, ବାତାସରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଗଛ ପରି, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ବିଚାର ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ସେ ଅର୍ହନଥିଲେ।
କଥଂ କୁରୂଣାମୃଷଭୋ ହତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶିଖଣ୍ଡିନା। କଥଂ ରଥାର୍ତ୍ସ ନ୍ଯପତିତ୍ପିତା ମେ ଵାସଵୋପମଃ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ କିପରି ଶିଖଣ୍ଡିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ? ମୋ ପିତା, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, କିପରି ରଥରୁ ପତିତ ହେଲେ?
କଥମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଯୋଧା ହୀନା ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଜଯ । ବଲିନା ଦେଵକଲ୍ପେନ ଗୁର୍ଵର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣା
ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ କହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ, ଦେବ ସମାନ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିବା, ଯୋଧାମାନେ ତାଙ୍କ ବିନା କିପରି ଥିଲେ?
ତସ୍ମିନ୍ହତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ମହେଷ୍ଵାସେ ମହାବଲେ । ମହାସତ୍ଵେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରେ କିମୁ ଆସୀନ୍ମନସ୍ତଵ
ସେଇ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବଳୀ, ମହାସତ୍ୱ, ନରବ୍ୟାଘ୍ର ନିହତ ହେବା ପରେ, ଆପଣଙ୍କ ମନ କିପରି ଥିଲା?
ଆର୍ତିଂ ପରାମାଵିଶତି ମନଃ ଶଂସସି ମେ ହତମ୍ । କୁରୂଣାମୃଷଭଂ ଵୀରମକମ୍ପଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍
ଆପଣ ମୋତେ କୁହୁଛନ୍ତି କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଚଳ, ବୀର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ମନ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି।
କେ ତଂ ଯାନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ କେ ଵାସ୍ଯସନ୍ପୁରୋଗମାଃ। କେଽତିଷ୍ଠନ୍କେ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ କେଽନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ସେ ଯାଉଥିବାବେଳେ କିଏ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ? କିଏ ଆଗରେ ଚଲିଲେ? କିଏ ଦଢ଼ିରେ ରହିଲେ, କିଏ ଫେରିଗଲେ, କିଏ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ?
କେ ଶୂରା ରଥଶାର୍ଦୂଲମଦ୍ଭୁତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭମ୍ । ତଥାଽନୀକଂ ଗାହମାନଂ ସହସା ପୃଷ୍ଠତୋଽନ୍ଵଯୁଃ
ଏହି ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଶୂରବୀର, ରଥର ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭଳି, ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳିୟସି, ସହସା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭାଗି ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କଲେ?
ଯସ୍ତମୋର୍କ ଇଵାପୋହନ୍ପରସୈନ୍ଯମମିତ୍ରହା । ସହସ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରତିମଃ ପରେଷାଂ ଭଯମାଦଧତ୍
କେଉଁ ଶତ୍ରୁ ହନନକାରୀ, ଉର୍କ ଭଳି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଦେଇ, ହଜାର ରଶ୍ମିର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ?
ଅକରୋଦ୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ରଣେ ପାଣ୍ଡୁସୁତେଷୁ ଯଃ । ଗ୍ରସମାନମନୀକାନି ଯ ଏନଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ଯେ ରଣରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେନାକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ସେଉଁଠି, କେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରୋକିଲେ?
କୃତିନଂ ତଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସଞ୍ଜଯାସ୍ଯ ତ୍ଵମନ୍ତିକେ । କଥଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯନ୍
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ନିକଟରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଏହି କୌଶଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲେ?