ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଵିଶାଂପତେ। ଷଟ୍ ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଜମ୍ବୁପର୍ଵତଃ
ମହାମାନବ, ଜମ୍ବୁ ପର୍ବତର ବ୍ୟାସ ଅଠାର ହଜାର ଛଉ ଶହ ଯୋଜନ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଲାଵଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୋ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରିତଃ
ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟାସ ଏହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜନପଦରେ ଭରିଥିବା, ମଣି ଓ ପାଗୁଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ନୈକଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତଃ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣଃ ସାଗରଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ
ଏହି ଗୋଳ ସମୁଦ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଖଣିଜର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭରି ଅଛନ୍ତି।
ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ପାର୍ଥିଵ । ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୁଵତଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ପାର୍ଥିବ, ଏଠି ମୁଁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି; କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପରମାଣେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ନରାଧିପ । ଵିଷ୍କମ୍ଭେଣ ମହାରାଜ ସାଗରୋଽପି ଵିଭାଗଶଃ
ମହାରାଜା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏହାର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁପାତରେ।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନ ସଂପରିଵାରିତାଃ । ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ତତ୍ର ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ। କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତା ହି ତେ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଘିରିଛି; ଏଠି ଜନପଦଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏଠି ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତିନାହିଁ; ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିପରି ହେବ?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଉକ୍ତ ଏଷ ମହାରାଜ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଏପରି ଦିଆଯାଇଛି, ମହାରାଜା, ଆଉ କଣ କହିବି?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦିହ ସଞ୍ଜଯ । ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସଂଜୟ, ଏଠି ତୁମେ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇଛ; ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ କହ।
ତଥୈଵ ପର୍ଵତା ରାଜନ୍ସପ୍ତାତ୍ର ମଣିଭୂଷିତାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ଏହିପରି, ରାଜା, ଏଠି ସାତି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ପର୍ବତ, ରତ୍ନ ଖଣି ଓ ନଦୀ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ଜନାଧିପ
ମହାମାନବ, ଏଠି ସମସ୍ତ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପବିତ୍ର।
ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ। ପ୍ରାଗାଯତୋ ମହାରାଜ ମଲଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ମେରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମହାରାଜା, ମଲୟ ନାମକ ପର୍ବତ ଆଛି।
ତତୋ ମେଘାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ । ତତଃ ପରେଣ କୌରଵ୍ଯ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ
ସେଠାରୁ ମେଘ ଉପଜି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ତାହା ପରେ, କୌରବ୍ୟ, ଜଳଧାର ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି।
ତତୋ ନିତ୍ଯୁମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍। ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭଵତି ଵର୍ଷକାଲେ ଜନେଶ୍ଵର
ସେଠାରୁ ବାସବ ସର୍ବଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଜନେଶ୍ୱର।
ଉଚ୍ଚୈର୍ଗିରୀ ରୈଵତକୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ରେଵତୀ ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପିତାମହକୃତୋ ଵିଧିଃ
ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ରୈବତକ ଏଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସଦା ଆକାଶରେ ବସିଛି; ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଧି ହୋଇଛି।
ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ । ନଵମେଘପ୍ରଭଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ ଶ୍ରୀମାନୁଜ୍ଜ୍ଵଲଵିଗ୍ରହଃ । ଯତଃ ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜା ଜନପଦେଶ୍ଵର
ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶ୍ୟାମ ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି; ନୂତନ ମେଘର ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ; ଏଠାରୁ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନ ଅନୁଭବିଛନ୍ତି।
ସୁମହାନ୍ସଂଶଯୋ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତୋଽଯଂ ସଞ୍ଜଯ ତ୍ଵଯା। ପ୍ରଜାଃ କଥଂ ସୂତପୁତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ଯାମତାମିହ
ସଂଜୟ, ଆଜି ମୋର ଏକ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କୁହିଛ; ସୁତପୁତ୍ର, ଏଠିର ଲୋକମାନେ କିପରି ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନ ପାଇଲେ?
ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାରାଜ ଦ୍ଵୀପେଷୁ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଗୌରଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପତଗସ୍ତଯୋର୍ଵର୍ଣାନ୍ତରେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦ୍ବୀପରେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ପକ୍ଷୀ ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ରଙ୍ଗରେ ଏକ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, ହେ ନୃପତି।
ଶ୍ଯାମୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଯାମୋ ଗିରିଃସ୍ମୃତଃ
ଯେହেতୁ ପାହାଡ଼ଟି କଳା, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଶ୍ୟାମ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ତତଃ ପରଂ କୌରଵେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଦଯଃ । କେସରଃ କେସରଯୁତୋ ଯତୋ ଵାତଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାପରେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ଦୁର୍ଗା ପାହାଡ଼ ଅତି ବଡ଼ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ପ୍ରଚୁର; ସେଠାରେ ସୁନା ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପବନ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ଯୋଜନଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ। ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ସପ୍ତୋକ୍ତାନି ମନୀଷିଭିଃ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତାର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ସେଠି, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ମହାମେରୁର୍ମହାକାଶୋ ଜଲଦଃ କୁମୁଦୋତ୍ତରଃ । ଜଲଧାରୋ ମହାରାଜ ସୁକୁମାର ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ମହାମେରୁ, ମହାକାଶ, ଜଳଦ, କୁମୁଦୋତ୍ତର, ଜଳଧାରା, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ସୁକୁମାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରେଵତସ୍ଯ ତୁ କୌମାରଃ ଶ୍ଯାମସ୍ଯ ମଣିକାଞ୍ଚନଃ । କେସରସ୍ଯାଥ ମୌଦାକୀ ପରେଣ ତୁ ମହାପୁମାନ୍
ରେବତା ପାହାଡ଼ର କୌମାର, ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ର ମଣିକାଞ୍ଚନ, କେସର ପାହାଡ଼ର ମୌଦାକୀ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମହାପୁମାନ ଅଛି।
ପରିଵାର୍ଯ ତୁ କୌରଵ୍ଯ ଦୈର୍ଘ୍ଯଂ ହ୍ରସ୍ଵତ୍ଵମେଵ ଚ। ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେନ ସଂକ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ଘେରି, ଦୀର୍ଘ ଓ ଛୋଟ ଦୁଇ ରୂପରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ।
ଶାକୋ ନାମ ମହାରାଜ ପ୍ରଜା ତସ୍ଯ ସଦାନୁଗା। ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶଂକରଃ
ହେ ରାଜା, ଏହାକୁ 'ଶାକ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ଏଠାର ଲୋକମାନେ ସଦା ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେଠି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଚାରଣା ଦୈଵତାନି ଚ। ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ପ୍ରଜା ରାଜଂଶ୍ଚତ୍ଵାରୋଽତୀଵ ଭାରତ
ସେଠି ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଯାନ୍ତି; ଏଠାର ଲୋକମାନେ, ହେ ଭାରତ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଏବଂ ଅତି ଧାର୍ମିକ।
ଵର୍ଣାଃ ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ନ ଚ ସ୍ତେନୋଽତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ । ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାରାଜ ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତାଃ
ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି; ଏଠି କେହି ଚୋର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ହେ ରାଜା, ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ।
ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଵିଵର୍ଧନ୍ତେ ଵର୍ଷାସ୍ଵିଵ ସମୁଦ୍ରଗାଃ। ନଦ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାସ୍ତତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଚ ବହୁଧା ଗତା
ଏଠି ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀମାନେ ପରି; ସେଠି ପବିତ୍ର ଜଳ ନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଅନେକ ରୂପରେ ବହିଯାଏ।
ସୁକୁମାରୀ କୁମାରୀ ଚ ଶୀତାଶୀ ଵେଣିକା ତଥା। ମହାନଦୀ ଚ କୌରଵ୍ଯ ତଥା ମଣିଜଲା ନଦୀ
ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ଶୀତାଶୀ, ବେଣିକା, ଏବଂ ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ବଡ଼ ନଦୀ ଓ ମଣି ଜଳ ନଦୀ ଅଛି।
ଚକ୍ଷୁର୍ଵର୍ଧନିକା ଚୈଵ ନଦୀ ଭରତସତ୍ତମ । ତତ୍ର ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦ୍ଯଃ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ
ଚକ୍ଷୁର୍ବର୍ଧନିକା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଏକ ନଦୀ, ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠି ପବିତ୍ର ଜଳ ନଦୀମାନେ ବହିଯାନ୍ତି, ହେ କୁରୁବଂଶର ଉତ୍କର୍ଷ।
ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯେଵ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ । ନ ତାସାଂ ନାମଧେଯାନି ପରିମାଣଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠି ଅନେକ ଶତ ହଜାର ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଆକାର ଜଣା ନାହିଁ।